శ్రీ కొప్పరపు సోదర కవుల సాధ్వీ మాహాత్మ్యము లో 41 వ పద్య సమగ్ర వివరణ: 29. 09. 2026 .. ఆచార్య పతంజలి తాడేపల్లి.

 జైశ్రీరామ్.

శ్రీ కొప్పరపు సోదర కవులు (శ్రీ వేంకట సుబ్బరాయ కవి, శ్రీ వేంకటరమణ కవి) రచించిన  ‘సాధ్వీ మాహాత్మ్యము( లవ కుశ కావ్యం)’ లో  41 వ పద్య సమగ్ర వివరణ: 29. 09. 2026

ఉ॥ కమ్మని మాటలం గలియుగమ్మనిపించక పల్కు పల్కు ని 

క్కమ్మనిపించు సేఁతలెసకమ్మనయమ్ము నొసంగనిచ్చజొ 

క్కమ్మగు కీర్తిఁ వెన్నెల రకమ్మయి దిక్తతి నాక్రమింప రా

 కమ్మలు గొన్న ధీరులగు కమ్మకులస్థులు గణ్యులన్నిటన్ 41

పదవిభాగము

కమ్మని మాటలన్ — కలియుగమ్ము అనిపించక — పల్కు పల్కు — నిక్కమ్ము అనిపించు —చేతలు ఎసకమ్ము — అనయమ్మును ఒసంగన్ — ఇచ్చన్ — చొక్కమ్ము అగు కీర్తి — వెన్నెల రకమ్ము అయి — దిక్ తతిన్ ఆక్రమింపన్ — ఆకమ్మలు గొన్న — ధీరులు అగు — కమ్మకులస్థులు — గణ్యులు అన్నిటన్.

అవతారిక 

ఈ పద్యంలో కమ్మకుల ప్రముఖుల నిత్య సత్యభాషణ శీలమును, కర్మనిష్ఠను, సదాచార న్యాయమును, ధవళ కీర్తిని, రణరంగంలో శత్రుజయ పత్రాలైన (ఆకమ్మలు) గెలుచుకున్న ధీరత్వాన్ని ‘కమ్మ’ శబ్ద పునరావృత్తితో కూడిన అద్భుత శబ్దాలంకార శిల్పంతో ప్రస్తుతిస్తున్నారు.

ప్రతిపదార్థం 

కమ్మని మాటలన్ = మధురమైన, హితకరమైన సంభాషణలతో; కలియుగమ్ము అనిపించక = తాము నడుచుకునే తీరులో ఇది అసత్యాలు, అధర్మాలు రాజ్యమేలే కలియుగం కాదేమో, కృతయుగమేమో అనిపించేటట్లుగా; పల్కు పల్కు = వారు పలికే ప్రతి మాటనూ; నిక్కమ్ము అనిపించు = అక్షరాలా సత్యవాక్యమే అని లోకులు విశ్వసించేటట్లుగా చేయునట్టియు; చేతలు = వారి సత్కార్యములు, శ్రమైక నడవడికలు; ఎసకమ్ము = మిక్కిలి అతిశయమును, శోభను; అనయమ్మును = ఎప్పుడూ ,; ఒసంగన్ = సమకూర్చుచుండగా; ఇచ్చన్ = వారి మనోవాంఛితముగా; చొక్కమ్ము అగు కీర్తి = స్వచ్ఛమైన నిర్మల యశస్సు; వెన్నెల రకమ్ము అయి = స్వచ్ఛమైన కౌముదీ ప్రవాహము వంటిదై; దిక్ తతిన్ = సమస్త దిశా మండలాన్ని; ఆక్రమింపన్ = వ్యాపించి ప్రకాశించగా; ఆకమ్మలు కొన్న = పూర్వం శత్రురాజుల చేత సమర్పించబడిన జయ పత్రములను (ఓటమి నొప్పుకుంటూ ఇచ్చిన తాటాకు శాసన పత్రములను) పొందినట్టి; ధీరులు అగు = పరాక్రమవంతులైన; కమ్మకులస్థులు = కమ్మ వంశీయులు; అన్నిటన్ = సకల విద్యలలోను, దాన ధర్మాలలోను, శౌర్య కార్యాలలోను; గణ్యులు = సర్వజనుల చేత అత్యంత ప్రశంసనీయులు, పరిగణింపదగినవారై యున్నారు.

తాత్పర్యము

నోరు విప్పితే మధురమైన, హితవైన మాటలాడుతూ, అసలు లోకానికి ఇది కలియుగమా అన్న సందేహం రానీయకుండా, తాము పలికే ప్రతి పల్కునూ సత్యసంధతతో నిలబెట్టుకుంటూ; చేసే ప్రతి పనీ లోకానికి నీతిని, శోభను సమకూర్చే విధంగా నడిపిస్తూ; తమ స్వచ్ఛమైన కీర్తి వెన్నెలల వలె దశదిశలా వ్యాపిస్తుండగా — పూర్వం యుద్ధాలలో శత్రువుల నుండి విజయపత్రాలను (ఆకమ్మలను) పొందిన మహా ధీరులైన ఆ కమ్మకులస్థులు సమస్త సద్గుణ సంపదల యందును లోకంలో గణనీయులై విలసిల్లుతున్నారు.

విశేషాలు 

1. కొప్పరపు సోదర కవులు ఈ పద్యంలో ‘కమ్మ’ శబ్దాన్ని  వివిధ పదాలలో కలిపి కమ్మని – గమ్మని -ని క్కమ్మని- ఎసకమ్మ -చొక్కమ్మ- రకమ్మ- రా కమ్మ- కమ్మ    అంటూ   పునరావృతం చేసిన తీరు అత్యంత చమత్కారభరితం: ఒకే పద్యంలో ఇంతటి లయబద్ధమైన శబ్ద ప్రవాహం ప్రబంధ యుగపు ప్రౌఢ కవులైన భట్టుమూర్తి, శ్రీనాథుల శబ్దాలంకార రీతులను తలపిస్తుంది.

2. కలియుగ లక్షణం అసత్యం, కపటం ("కలౌ నాస్తి సత్యమ్").

కాని కమ్మ వారు  ఆడే ప్రతి మాటా సత్యమే అయి, వీరి వద్ద కలియుగ ప్రభావం ఏమాత్రం కనిపించకుండా కృతయుగ ధర్మం వెల్లివిరుస్తోందని చెప్పడం సత్యనిష్ఠకు పరాకాష్ఠ.

3. సంస్కృతాంధ్ర కావ్య సంప్రదాయంలో (కవి సమయం) కీర్తి రంగు  ఎప్పుడూ  తెల్లనిది. దీనికి సంబంధించి ఎన్నో మనోహరమైన పూర్వకవి వర్ణనలున్నాయి. 

4. ఓ రాజా! నీ కీర్తి అనే చంద్రుడి వెన్నెల వలన అన్ని తిథులూ పూర్ణిమలుగా మారిపోయాయి. ఆ వెలుగుల భయంతో 'ఏకాదశి' తిథి మాత్రం నా ఇంటిని విడిచి బయటకు వెళ్లడం లేదు (అనగా ఎప్పుడూ నా ఇంట్లో ఉపవాస దారిద్ర్యమే ఉంటోంది అని ఒక యాచక కవి చమత్కారం. ఒకే దెబ్బకు రాజు కీర్తిని ఆకాశానికెత్తుతూనే, తన దారిద్ర్యాన్ని అతి సున్నితంగా, హాస్యస్ఫోరకంగా నివేదించిన అద్భుత కవితా నైపుణ్యమిది.

5. లోకమంతటా వ్యాపిస్తున్న ఈ రాజు యొక్క తెల్లని  కీర్తులకు భయపడి చీకటి అనే మసి పారిపోతూ, చంద్రునిలో మచ్చగానో లేదా శత్రువుల నల్లబడిన ముఖాలలోనో దాక్కుంటోంది. చంద్రునిలోని సహజమైన మచ్చను, శత్రువుల విషణ్ణ వదనాలను ఈ తెల్లని కీర్తికి పారిపోయిన చీకటితో సమన్వయించడం ప్రాచీన ప్రబంధ కవుల విశిష్ట శిల్పం.

6. పవిత్ర బుద్ధి గల ఓ రాజా! నీకు మరియు ఆ పరమశివునికి మధ్యగల యశస్సు తారతమ్యాన్ని మేము ఏమని చెప్పగలం? ఆ గిరీశుడు గౌరీదేవిని (తెల్లనైన దేహచ్ఛాయ గల పార్వతిని) తన సగభాగంగా మాత్రమే చేసుకున్నాడు; కానీ నీవైతే నీ తెల్లని కీర్తి ద్వారా సమస్త విశ్వాన్నీ 'గౌరవర్ణం'గా (పూర్తిగా తెల్లగా) మార్చేసావు.ఇక్కడ కవి రాజును సాక్షాత్తూ గిరీశునికంటే ఒక మెట్టు పైకి ఎక్కించాడు: "రాజా! శివుడు గౌరిని సగం మాత్రమే చేసుకుని మిగిలిన సగం నీలకంఠంతో నల్లగా ఉన్నాడు. కానీ నీవో — నీ స్వచ్ఛమైన ధవళ కీర్తి అనే వెన్నెలతో లోకాలన్నింటినీ సంపూర్ణంగా 'గౌరవర్ణం'గా (నిలువెల్లా తెల్లగా) మార్చివేశావు. కాబట్టి పరమేశ్వరునికంటే నీ యశస్సే అనంతమైనది!" అని వర్ణించడం అసాధారణమైన చమత్కారం.

7. ఓ శ్రీమంతుడైన మహారాజా! నీ తెల్లని కీర్తితో ఈ లోకమంతా ఒక్కసారిగా ధవళవర్ణమైపోయేసరికి అందరూ తమ వస్తువులను వెతుక్కోవలసి వచ్చింది: విష్ణుమూర్తి తన క్షీరసాగరాన్ని, శివుడు తన కైలాస పర్వతాన్ని, ఇంద్రుడు తెల్లని ఐరావతాన్ని, రాహువు చంద్రుడిని, బ్రహ్మదేవుడు తన వాహనమైన తెల్లహంసను కనుగొనలేక వెతుక్కుంటున్నారు! (అంతటా నీ తెల్లని కీర్తే నిండిపోయిందని మనోహరమైన ఉత్ప్రేక్ష).

క్షీరసాగరం పాలసముద్రం తెల్లగా ఉంటుంది — కానీ అంతటా కీర్తి తెల్లదనం నిండడంతో విష్ణువు తన నివాసమైన పాలకడలిని గుర్తుపట్టలేక పోయాడు.

కైలాస పర్వతం మంచు కొండ కావడం వల్ల తెల్లగా ఉంటుంది — శివుడు తన నివాసాన్ని కనుగొనలేక వెతుక్కుంటున్నాడు.

ఐరావతం తెల్లని ఏనుగు — ఇంద్రుడు దానిని గుర్తించలేక పోయాడు.

హంస ధవళ పక్షి — బ్రహ్మదేవుడు తన వాహనాన్ని వెతుకుతున్నాడు.

నల్లని రాహువు సైతం అంతటా వెన్నెలే ఉండటంతో అసలైన చంద్రుడు ఎక్కడున్నాడో తెలియక తికమకపడుతున్నాడు!

ఒక రాజు కీర్తి వ్యాప్తిని వర్ణించడానికి ఇంతకంటే కమనీయమైన, విశ్వజనీనమైన కల్పన మరొకటి ఉండదు.

8. కొప్పరపు సోదర కవులు తమ ‘సాధ్వీ మాహాత్మ్యము’ పద్యంలో —“...నిచ్చ జొక్కమ్మగు కీర్తి వెన్నెల రకమ్మయి దిక్తతి నాక్రమింప నాకమ్మలు గొన్న ధీరులగు కమ్మకులస్థులు గణ్యులన్నిటన్.” అని ఈ 

అని వర్ణించినప్పుడు, వారి భావనాపథంలో ప్రాచీన సంస్కృత కావ్యాలలోని ఈ ‘కీర్తి-చంద్రికా-విస్తార’ సంప్రదాయమంతా నిక్షిప్తమై ఉంది. కీర్తి అనేది కేవలం మాటల్లో వినిపించేది మాత్రమే కాదు; అది ఆకాశమంతటా వెన్నెలలా పరుచుకుని, శత్రువుల ఓటమి పత్రాలను (ఆకమ్మలను) నిష్కళంకంగా వెలిగించే ఒక పవిత్ర కాంతిప్రవాహం అని కొప్పరపు కవులు ఆ ప్రాచీన కవి సమయానికి ఆధునిక కావ్యంలో పరిపూర్ణ గౌరవాన్ని సమకూర్చారు

9. కమ్మ కులనామ వ్యుత్పత్తికి సంబంధించి శాసన, చారిత్రక, భాషా పరిశోధకులు అనేక భౌగోళిక, సాంస్కృతిక సిద్ధాంతాలను ప్రతిపాదించారు. అయితే కొప్పరపు సోదర కవులు తమ ‘సాధ్వీ మాహాత్మ్యము’ కావ్యంలో వీటన్నింటినీ మించి, ఒక పౌరుషోపేతమైన చారిత్రక-కావ్య నిరుక్తిని (Poetic/Heroic Etymology) ఆవిష్కరించారు.

10. చరిత్రకారులు, శాసన పరిశోధకులు కమ్మ శబ్దానికి ప్రధానంగా మూడు మూలాలను గుర్తించారు:

11. ఇక్ష్వాకులు, పల్లవులు, తూర్పు చాళుక్యుల కాలపు సంస్కృత శాసనాల్లో కృష్ణా-గుండ్లకమ్మ నదుల మధ్య ప్రాంతాన్ని ‘కర్మరాష్ట్రము’) అని పేర్కొన్నారు.ప్రాకృత శాసనాల్లో ‘కర్మ’ కాస్తా ‘కమ్మ’ అయింది (ఉదాహరణకు: జగ్గయ్యపేట బౌద్ధ స్తూప శాసనంలో ‘కమ్మకరాష్ట్ర’).తరువాతి కాలపు తెలుగు శాసనాల్లో ఇది ‘కమ్మనాడు’గా రూపాంతరం చెందింది. ఈ కమ్మనాడు ప్రాంతంలో స్థిరపడి వ్యవసాయ, సైనిక రక్షణలను చేపట్టిన సముదాయం కాలక్రమేణా ‘కమ్మవారు’గా స్థిరపడ్డారని చరిత్రకారుల (చిలుకూరి వీరభద్రరావు, భండార్కర్, మల్లంపల్లి సోమశేఖర శర్మ తదితరుల) బలమైన సిద్ధాంతం.

12. అమరావతి, నాగార్జునకొండ పరిసరాల్లో బౌద్ధమతం ఉచ్ఛస్థితిలో ఉన్నప్పుడు, బౌద్ధ ధర్మ సూత్రమైన 'కర్మ'ను ఆచరిస్తూ, భూమిని నమ్ముకుని జీవించిన వర్గాన్ని సూచించే శబ్దమనే మరొక వాదన ఉంది.

13. సంస్కృతంలో ‘కర్ణపత్రం’ (చెవి ఆభరణం) లేదా ‘పత్రం’ (ఆకు/జాబు) అనే పదాల నుండి తెలుగులోకి ‘కమ్మ’ అనే శబ్దం ప్రవేశించింది.

14. ప్రాచీన కాలంలో కాగితాలు లేనప్పుడు తాటియాకులపై గంటంతో రాసి పంపేవారు. దీనిని ‘తాళపత్రము’ లేదా ‘కమ్మ’ అనేవారు.ఒక రాజు మరొక రాజుకు పంపే హెచ్చరిక పత్రం లేదా సంధి పత్రం లేదా యుద్ధంలో ఓడిపోయిన రాజు తన సర్వస్వాన్నీ సమర్పిస్తూ రాసిచ్చే శరణాగతి పత్రాన్ని కూడా ‘కమ్మ’ అనే వ్యవహరించేవారు.కాకతీయుల, పల్నాటి వీరుల చరిత్రలలో శత్రువులు తమ ఓటమిని ఒప్పుకుంటూ రాసిచ్చే లేఖలను ‘శరణాగతి కమ్మలు’ లేదా ‘జయ పత్రములు’ అనే ప్రతీతి కలదు.

15. కొప్పరపు సోదర కవులు ‘సాధ్వీ మాహాత్మ్యము’ నందు రచించిన రచించిన ఈ పద్యంలో ఆ కమ్మలు గొన్న ధీరులగు కమ్మకులస్థులు గణ్యులన్నిటన్."అని వ్రాసారు.ఇక్కడ కవులు "ఆ కమ్మలు గొన్న ధీరులు → కమ్మవారు" అనే రమణీయమైన నిరుక్తిని సాధించారు.

16. పూర్వం రాజుల మధ్య, సేనానుల మధ్య రణక్షోణిలో భీకర యుద్ధాలు జరిగినప్పుడు — పరాజితులైన శత్రురాజులు ప్రాణభయంతోనో, సంధి కొరకో తమ సైనిక పరాజయాన్ని అంగీకరిస్తూ, తాము సామంతత్వానికి ఒప్పుకుంటున్నట్లు శాసనపత్రాలు (కమ్మలు) రాసి విజేత పాదాల ముందుంచేవారు.

17. ‘కొనుట’ అంటే స్వీకరించడం లేదా వశపరుచుకోవడం. శత్రువులు రాసిచ్చిన అటువంటి జయపత్రాలను (ఆ కమ్మలను) యుద్ధరంగంలో నిలబడి తమ భుజబల పరాక్రమంతో సాధించి, గ్రహించిన మహా ధీరులు వీరు.

18. శాసనకారుల శుష్కమైన భౌగోళిక వ్యుత్పత్తుల కంటే (కర్మరాష్ట్రం నుండి వచ్చారనే సమాచారం కంటే), కావ్య జగత్తులో వీరరసానికి పెద్దపీట వేస్తూ — "శత్రువుల చేతిలోని ఓటమి పత్రాలను (ఆకమ్మలను) తమ బాహుబలంతో గెలుచుకున్న యోధులు కాబట్టే వీరికి ‘కమ్మవారు’ అనే వీరనామం సార్థకమైంది" అని అన్వయించడం కొప్పరపు కవుల ఆశుధారా ప్రజ్ఞకు, సమయోచిత ప్రతిభకు పరాకాష్ఠ.

19. కొప్పరపు కవుల ఈ కల్పన కేవలం గాల్లోంచి పుట్టింది కాదు; ఆంధ్రదేశ చరిత్రలో కమ్మవారి చారిత్రక పాత్రకు అద్దం పడుతోంది:కాకతీయుల కాలంలో రుద్రమదేవి, ప్రతాపరుద్రుల సైన్యాలలో నాయంకరులుగా, సేనాపతులుగా అనేక యుద్ధాలలో వీరు శత్రువులను జయించి జయపత్రాలను పొందారు.విజయనగర సామ్రాజ్యంలోనూ, ఆ తర్వాత పల్నాడు, కొండవీడు, గండికోట పోరాటాలలోనూ భూమిని పండించే కర్షకులుగానే కాక, అవసరమైనప్పుడు కత్తిపట్టి రాజ్యాలను రక్షించిన సైనిక నాయకులుగా నిలిచారు.

20. కొప్పరపు సోదర కవులు రాబోయే   పద్యంలో చెప్పబోతున్న  ‘మ్లేచ్ఛ చక్రవర్తి వద్ద చౌదరి బిరుదం పొందిన వీరత్వం’ను, ఈ పద్యంలోని ‘ఆకమ్మలు గొన్న ధీరత్వం’ను ఒకదానితో ఒకటి అనుసంధానించారు. శబ్దాలంకారంలో ‘కమ్మని మాటలు’ (శాంత గుణం) తో మొదలుపెట్టి, ‘ఆకమ్మలు గొన్న ధీరులు’ (రౌద్ర/వీర గుణం) తో ముగించి — కర్షక సంస్కారానికి, క్షాత్ర పరాక్రమానికి మధ్య గల అపూర్వ సమన్వయాన్ని ఈ చారిత్రక వ్యుత్పత్తి ద్వారా లోకోత్తరంగా చాటిచెప్పారు.

స్వస్తి.

ఆచార్య తాడేపల్లి పతంజలి మహోదయులకు ధన్యవాదములు.

జైహింద్.

Print this post