శ్రీ కొప్పరపు సోదర కవుల ‘సాధ్వీ మాహాత్మ్యము’( కుశలవ కావ్యము) – 88వ పద్య సమగ్ర వివరణ వ్యాఖ్యాత. ... బ్రహ్మశ్రీ తాడేపల్లి పతంజలి.

 జైశ్రీరామ్.

శ్రీ కొప్పరపు సోదర కవుల ‘సాధ్వీ మాహాత్మ్యము’( కుశలవ కావ్యము)  – 88వ పద్య సమగ్ర వివరణ 

చం॥ శుకపికశారికాంగనల శోభనొసంగెడు పుణ్యమానినీ

 నికరముబ్రత్యహంబునుననేకవిధంబులునౌవ్రతంబులన్

 బ్రకటతరాంబరాభరణ భాసుర చందన చర్చ దన్పు ఆ 

యక భవనంబు దివ్యవనమై నవ వైభవ మీనుచుండెడిన్ 88

పదవిభాగము

శుక — పిక — శారిక — అంగనల — శోభన్ — ఒసంగెడు — పుణ్య — మానినీ — నికరమున్ — ప్రత్యహంబునున్ — అనేక — విధంబులున్ — ఔ — వ్రతంబులన్ — ప్రకటతర — అంబర — ఆభరణ — భాసుర — చందన — చర్చన్ — తన్పు — ఆయక — భవనంబు — దివ్య — వనమై — నవ — వైభవము — ఈనుచుండెడిన్.

అవతారిక (సందర్భం)

పూర్వపద్యాలలో రంగమ్మ తల్లి గృహస్థాశ్రమ నిర్వహణను ఎంతో నిష్ఠతో నిర్వహిస్తూ భర్తకు సంతతోల్లాసాన్ని కూర్చిన తీరును కొప్పరపు సోదర కవులు వర్ణించారు. ఆ సాధ్వీమణి అనుదినం ఆచరించే అనేక వ్రతాలు, పూజా సంభారాలు, ముత్తైదువలకు చేసే సత్కారాల వైభవాన్ని—ఆమె మందిరానికి వచ్చే సువాసినుల మధుర సంభాషణలతో ఆ గృహం ఒక సాక్షాత్తు నందనవనంలా (దివ్యవనంలా) ఎలా ప్రకాశించిందో ఈ పద్యంలో కవులు రమణీయంగా వర్ణిస్తున్నారు.

ప్రతిపదార్థం 

శుక = చిలుకల వంటియు; పిక = కోకిలల వంటియు; శారికా = గోరువంకల వంటియు; అంగనల = మధుర భాషణలు గల స్త్రీల యొక్క; శోభన్ = కలకలలాడే అందచందములను; ఒసంగెడు = కలుగజేయుచున్నట్టి; పుణ్యమానినీ నికరమున్ = పుణ్యస్త్రీల (ముత్తైదువల) సమూహమును; ప్రత్యహంబునున్ = ప్రతిదినమును; అనేక విధంబులున్ ఔ = ఎన్నో రకములైన; వ్రతంబులన్ = శాస్త్రోక్త నోములు, వ్రతముల సందర్భమున; ప్రకటతర = మిక్కిలి ప్రసిద్ధమైన, శ్రేష్ఠమైన; అంబర = పట్టువస్త్రములు; ఆభరణ = రత్నభూషణములు; భాసుర = పరిమళముతో శోభిల్లు; చందన చర్చన్ = గంధము పూయుట, తాంబూలాదుల చేత; తన్పు = సంతృప్తిపరచుచున్న; ఆయక భవనంబు = విశాలమైన ఆ లక్ష్మయ్య-రంగమ్మల నివాస మందిరము; దివ్యవనమై = సాక్షాత్తు దేవతా వనము (నందనవనము) వలె మారి; నవ వైభవము = సరికొత్త ఐశ్వర్య శోభలను; ఈనుచుండెడిన్ = నిరంతరము ప్రసవిస్తూ (విరజిమ్ముతూ) అలరారుచుండెను.

తాత్పర్యము

చిలుకలు, కోకిలలు, గోరువంకల వంటి మధురమైన పలుకులతో శోభిల్లే ముత్తైదువల సమూహాన్ని—రంగమ్మ తల్లి తాను అనుదినం నిష్ఠతో ఆచరించే నానావిధ వ్రతాల వేళ ఆహ్వానించి, వారికి శ్రేష్ఠమైన నూతన వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, పరిమళభరితమైన చందన తాంబూలాలతో నిండుగా సత్కరించి సంతుష్టులను చేసేది. పుణ్యస్త్రీల కలకలలతో, రమణీయ సంభాషణలతో నిండిన ఆ విశాల గృహం సాక్షాత్తు చిలుకలు, కోకిలలు విహరించే దివ్యమైన నందనవనంలా మారి అనుదినం నవనవోన్మేషమైన వైభవాన్ని సంతరించుకుంది.

విశేషాలు

1. ప్రాచీన సంస్కృత, తెలుగు కావ్యాలలో ఉత్తమ స్త్రీల మధుర కంఠస్వరాన్ని చిలుక పలుకులతో (శుక), కోకిల నాదంతో (పిక), గోరువంకల ఇంపుతో (శారిక) పోల్చడం సుప్రసిద్ధ కవిసమయం.

ప్రాచీన కవులు అంతఃపుర స్త్రీల కలకలారావాన్ని పక్షుల కలకూజితాలతో పోల్చినట్లే—ఇక్కడ కొప్పరపు కవులు వ్రతాల కోసం చేరిన ముత్తైదువల మంగళప్రదమైన సంభాషణలు, గానాలు ఆ గృహాన్ని ఒక పక్షిసంకుచితమైన దివ్యవనంగా మార్చాయని చమత్కరించారు.

"శుక పికాదులు సరస వచో విలాస/కృత పురాణ ప్రసంగ మోదిత జనాళు/లన్నచో విద్వదధికార మడుగ నేలజగదలంకారమైన యన్నగరమునను" అని కవిరాజమనోరంజనము (1వ ఆశ్వాసం)లో ఉన్నది. 

పురాణ కావ్యాలలో నైమిశారణ్యం లేదా విద్వన్నగరాల వర్ణనల్లో అక్కడి పక్షులు సైతం వేదాలు, పురాణ ప్రవచనాలు పలుకుతాయని చెప్పడం ప్రసిద్ధ అతిశయోక్తి సంప్రదాయం (మండనమిశ్రుని గృహంలో చిలుకలు వేదమీమాంస చర్చించాయన్న గాథ వంటిది). పక్షులే సరస వచోవిలాసాలతో పురాణాలు చెప్తుంటే, ఇక అక్కడి విద్వాంసుల అధికారం చెప్పనక్కర్లేదని పక్షుల మాధుర్యం ద్వారా కవిరాజమనోరంజనము లో నగర పాండిత్యాన్ని ధ్వనింపజేశారు.

కొప్పరపు సోదరులు ఆ భావనను స్త్రీల సౌందర్య, సంభాషణా మాధుర్యానికి వర్తింపజేశారు. "శుకపికశారికాంగనలు" అంటూ—చిలుకలు, కోకిలలు, గోరువంకల వంటి మధురమైన పలుకులు, సరస వచోవిలాసాలు గల సువాసినీమణులు అని ప్రయోగించారు.

కవిరాజమనోరంజనంలో పక్షులు చేసే "సరస వచో విలాస పురాణ ప్రసంగాలు" విని జనులు మోదము (ఆనందము) చెందారు.

సాధ్వీ మాహాత్మ్యంలో రంగమ్మ తల్లి ఇంట వ్రతాల వేళ చేరిన "పుణ్యమానినీ నికరము" (ముత్తైదువలు) చేసే సంభాషణలు కేవలం లౌకిక కబుర్లు కావు; అవి పురాణ వ్రతకథలు, మంగళ స్తోత్రాలు, వేదోక్త ఆశీస్సులు. వారి మాటల తీరు చిలుకలు, కోకిలల అమృతధారల వలె ఆ భవనాన్ని శోభిల్లజేశాయి.

కవిరాజమనోరంజనంలో శుకపికాదుల వైదుష్యం వల్ల ఆ నగరం సమస్త జగత్తుకే అలంకారమై ("జగదలంకారమైన యన్నగరమునను") వెలుగొందింది.

సాధ్వీ మాహాత్మ్యంలో అటువంటి శుకపిక సమతుల్యమైన మధురవాక్కులు గల పుణ్యస్త్రీల సమాగమం చేత, ఆ లక్ష్మయ్య గారి మందిరం సాక్షాత్తు "దివ్యవనమై నవ వైభవ మీనుచుండెడిన్" అని కవులు ముగించారు.

కవిరాజమనోరంజన కర్త నగరంలోని విద్వత్ ప్రభావం పక్షుల మాటల్లో సైతం ప్రతిఫలించిందని వర్ణిస్తే, కొప్పరపు కవులు వ్రతనిష్ఠతో కూడిన గృహంలో పుణ్యస్త్రీల కలకలధ్వనులు, మధుర భాషణలు ఆ ఇంటిని దేవతావనంగా (నందనవనంగా) మార్చాయని అత్యంత రమణీయంగా సమన్వయించారు

2. ‘భారతీయ ధర్మశాస్త్రాలలో సువాసినీ పూజకు (ముత్తైదువలను లక్ష్మీస్వరూపంగా పూజించడానికి) పరమోత్కృష్ట స్థానం ఉంది.

వ్రతాలు చేసినప్పుడు కేవలం పూజ చేసి ముగించక, వచ్చిన పుణ్యస్త్రీలకు 'ప్రకటతరాంబర' (నూతన వస్త్రాలు), 'ఆభరణ' (గాజులు, అలంకారాలు), 'భాసుర చందన చర్చ' (సుగంధ గంధలేపనాలు, కుంకుమ, తాంబూలాలు) సమర్పించి తృప్తిపరచడం అత్యంత పుణ్యప్రదమైన గృహిణీ ధర్మం. రంగమ్మ తల్లి ఈ సత్కారాన్ని ఒకనాటితో ఆపక ‘ప్రత్యహంబునున్’ (అనుదినం) నిర్వహించిందని కవులు చెప్పారు.

3. ‘దేవతల వనంలో కల్పవృక్షాలు, పారిజాతాలు సువాసనలు వెదజల్లుతూ, అమృతపక్షులు కూస్తుంటాయి.

ఇక్కడ ముత్తైదువల శరీరాల నుండి వెలువడే చందన పరిమళాలు వృక్ష సుగంధాలైతే, ఆ స్త్రీల మంగళ పలుకులు పక్షుల కలరవాలయ్యాయి. అందుకే ఆ గృహం భౌతిక మందిరంగా కాక ఒక ‘దివ్యవనం’ వలె అలరారింది. ‘ఈనుచుండెడిన్’ (వైభవాన్ని ప్రసవిస్తోంది) అనే క్రియా ప్రయోగం ద్వారా సంపద, వైభవం అక్షయంగా రోజురోజుకూ పురుడుపోసుకుంటోందని ధ్వనింపజేశారు.

4. గృహమును సాక్షాత్తు దేవతావనంగా భావించి ‘దివ్యవనమై’ అని పేర్కొనుట వలన రూపకం. ‘శుకపికశారికాంగనల’ — స్త్రీల కంఠమాధుర్యాన్ని పక్షులతో పోల్చుట చేత ఉపమ.

స్వస్తి.

తాడేపల్లి పతంజలి.

శ్రీ తాడేపల్లి పతంజలి మహోదయులకు ధన్యవాదములు.

జైహింద్.

దైవంనుంచి జారి పరిశుభ్రతమీద.... డా. వెలుదండ సత్యనారాయణ. పరమార్థ కవి

జైశ్రీరామ్.

🌻దైవంనుంచి జారి పరిశుభ్రతమీద..🌻

డా. వెలుదండ సత్యనారాయణ. పరమార్థ కవి

       వైశ్రవణుడు అనే భక్తుడు మలవిసర్జన చేసేటప్పుడు రామనామాన్ని స్మరించడం చూసి ఆంజనేయుడు అసహ్యపడి వీపు మీద ఒక్క చరపు చరచినాడు. రాముని దగ్గరికి వచ్చేసరికి రాముడు బాధపడుతుంటే విషయం అడిగినాడు. ఒక భక్తుడు నన్ను కొట్టినాడని రాముడు చెప్పాడు. ఎక్కడున్నా డంటే ఇక్కడే ఉన్నా డన్నాడు. మారుతికి అర్థం అయింది. చాలా బాధపడి వైశ్రవణుడి దగ్గరకు వెళ్లి క్షమాపణ కోరుకున్నాడు. 

    ఇక్కడ గమనించవలసినది ఏంటంటే అపరిశుభ్రమైన రామనామం పరిశుద్ధమైన రామనామం అనే రెండు ఉండవు. రామ నామం అంటాము. అంతే! దానికి అపరిశుభ్రతను గాని పరిశుభ్రతను గాని జోడించలేము. 

    అంటే ఏదీ అంటడం లేదు రామనామానికి. రామనామం చేసేవాడు పరిశుభ్రంగా ఉండవచ్చు.. అపరిశుభ్రంగా ఉండవచ్చు. అది అతనికి సంబంధించినదే! కానీ రామ నామానికి సంబంధించినది కాదు. కానీ ఆ విచికిత్స మనం మానేసి రామ నామానికి శుభ్రత అపరిశుభ్రత అంటగట్టి  హైరానా పడిపోతున్నాం. ఇది అవసరమా అని ఆలోచించడం లేదు.

     అపరిశుభ్రత గుర్తుకు వచ్చిందంటే దానిమీదకు మనసు పోయినట్టే కదా! అపరిశుభ్రత మీదకు మనసు పోతే దేవుని మీద నుంచి పక్కకు జారిపోయిందనే కదా అర్థం! అంటే మనసు దేవుని మీద పెట్టా లనుకొని కదా కూర్చున్నది! కానీ మనసు తనకు తోచిన రీతిగా అక్కడినుంచి జారుకుని అపరిశుభ్రత మీదకు పోయిం దన్నమాట. దానిని మనం గమనించనే లేదు. అక్కడ మనసును సరి చేసుకొనే అవసరం  ఉంది. కానీ అపరిశుభ్రతను సరి చేసుకోవడానికి మనం ప్రయత్నిస్తూ ఉన్నాము. మనసును సరి చేసుకోవడానికి కాదు. మన మనసు మనలోనే ఉన్నది. దానిని సరిచేసుకోలేక బయట ఉన్న వస్తువును గాని అపరిశుభ్రతను గాని సరి చేసుకోవాలని భ్రమ పడుతూ దాని వెంట పరుగెత్తుతూ ఉన్నాము. అంటే పుం డొకచోట మం దొకచోట అన్న సామెత ఋజువౌతున్నది. ఇది ఎంతవరకు సమంజసం అని కూడా ఆలోచించడం లేదు.      అపరిశుభ్రత తొలగిపోయిందంటే చాలు ఎంతో గొప్పగా దేవుని మీద మన మనసు నిలిచిపోతుందని భ్రమ పడుతూ ఉన్నాం. కానీ నిజంగా నిలిచిపోయిందా అని మాత్రం మనం చిత్తశుద్ధితో తరచి చూసుకోవటం లేదు.   ఊరకే క్షమించి వదిలేస్తున్నాం. అది మన మనస్సు కదా! అది ఏం చేసినా సరే అనుకుంటాం.

     ఇప్పుడు మనస్సు దేవుని మీద నుంచి జారిపోయి అపరిశుభ్రత మీద పడితే అపరిశుభ్రతను సరి చేసాం అనుకోండి. మరొకటి వచ్చేస్తుంది దాని చోట. అంటే మరొకటి ఆ ఖాళీని భర్తీ చేస్తుంది. అప్పుడు దాని మీద పడిపోతుంది మనస్సు. అప్పుడు దాన్ని కూడా సరి చేయాల్సి వస్తుంది. ఆ తర్వాత ఆ చోట మరొకటి పడుతుంది. ఇలా ఎన్ని సరి చేసుకుంటూ పోతాము? ఇక్కడ గమనించవలసినది ఏమిటంటే సరి చేయడం అనేది కాదు దైవం మీదినుంచి జారిపోవడం మనసుకు అలవాటయింది అని తెలుసుకోవాలి. 

    అలా జారిపోవడం అనే లక్షణం మనసుకు లేకుండా చేసుకోవడంలోనే ఉన్నది సాధకుని యొక్క నేర్పరితనం. దానిని గుర్తించకుండా ఇంకేదో ఇంకేదో చేస్తున్నాము అనడం వృథా ప్రయాస. ఇదంతా తూర్పుకు వెళ్లా లనుకుని పడమరకు వెళ్ళినట్టే అవుతుంది కానీ మరొకటి కాదు.

...        శుభమ్ భూయాత్

✍🏻డా. వెలుదండ సత్యనారాయణ 

                    పరమార్థ కవి

పరమార్థకవి డా. వెలుదండ సత్యనారాయణ గారికి ధన్యవాదములు.

జైహింద్.

ఎందరో మహానుభావులు వారందరిలో అవధాని శ్రీ మైలవరపు మురళీకృష్ణ కవికి నా అభినందనలు.

 జైశ్రీరామ్.

జైహింద్.

అవధాని శ్రీ మైలవరపు మురళీకృష్ణ గారి మనసుపొరలనుండి ప్రవహించిన అభిమానామృతఝరి.

జైశ్రీరామ్.

నాపై ఇంతటి అవ్యాజానురాగమును చూపి కవితామృతాభిషేకము చేసిన అవధాని శ్రీ మైలవరపు మురళీకృష్ణ గారికి ఆ జగన్మాత ఆశీస్సులు పుష్కలముగా లభించుగాక. వారికి నా ధన్యవాదములు.

జైహింద్.