శ్రీ కొప్పరపు సోదర కవుల ‘సాధ్వీ మాహాత్మ్యము( లవ కుశ కావ్యం)’ లో 66 వ పద్య సమగ్ర వివరణ: బ్రహ్మశ్రీ తాడేపల్లి పతంజలి.

జైశ్రీరామ్.

శ్రీ కొప్పరపు సోదర కవులు (శ్రీ వేంకట సుబ్బరాయ కవి, శ్రీ వేంకటరమణ కవి) రచించిన  ‘సాధ్వీ మాహాత్మ్యము( లవ కుశ కావ్యం)’ లో  66 వ పద్య సమగ్ర వివరణ:

చం॥ అడిగినదాని లేదనక యందరకున్ పురె నాగనిచ్చె ము

 న్నడుగు మటంచు వామనున కడ్గిన మీదటఁ దెల్లబోయి మూ

 డడుగు లిడంగ లేనిబలి యాబలిదాతలలోననంగ నా 

డడుగనివాఁడు రానియతఁడైరి దరిద్రులు యాచకప్రజన్ 66

పదవిభాగము

అడిగినదానిన్ — లేదు — అనక — అందరకున్ — పురె — నాఁగన్ — ఇచ్చెన్ — మున్ను — అడుగుము — అటంచున్ — వామనునకున్ — అడ్గిన మీదటన్ — తెల్లబోయి — మూడు — అడుగులు — ఇడంగలేని — బలి — ఆ — బలిదాతలలోనన్ — అనంగన్ — నాఁడు — అడుగనివాఁడు — రానియతఁడు — ఐరి — దరిద్రులు — యాచకప్రజన్.

అవతారిక (సందర్భం)

నామకరణ వేళ కనకాక్షతల వర్షం, మంగళవాద్యాల ఘోషతో ఉత్సవం వైభవంగా సాగుతుండగా (65వ పద్యం) — జాగర్లమూడి చౌదరయ్య గారు విచ్చేసిన యాచక, దీనజనులకు కురిపించిన అప్రతిహత దానధర్మాల వైభవాన్ని, పౌరాణిక దాతయైన బలిచక్రవర్తి త్యాగంతో వ్యంగ్యగర్భితంగా పోలుస్తూ కొప్పరపు కవులు వర్ణిస్తున్న సందర్భమిది.

ప్రతిపదార్థం (వచన రూపంలో)

అడిగినదానిన్ = అర్థించిన కోరికను లేదా వస్తువును; లేదు అనక = ‘లేదు’ అనే మాట నోట రానీయకుండా; అందరకున్ = యాచించిన ప్రతి ఒక్కరికీ; పురె నాఁగన్ = ‘చాలు చాలు, ఇక ఆగవయ్యా!’ అని గ్రహీతలే స్వయంగా చేతులెత్తి వేడుకొనేటట్లుగా; ఇచ్చెన్ = ఉదారంగా దానము చేసెను; మున్ను = పూర్వకాలమునందు; వామనునకున్ = వామనరూపంలో వచ్చిన శ్రీమహావిష్ణువునకు; అడుగుము అటంచున్ = ‘నీకు కావలసినదేదో కోరుకో’ అని పలికి; అడ్గిన మీదటన్ = ఆ వామనుడు మూడు అడుగుల నేలను కోరిన తర్వాత; తెల్లబోయి = (ఆయన త్రివిక్రమ రూపానికి) నిశ్చేష్టుడై, విస్తుబోయి; మూడు అడుగులు = మూడడుగుల నేలను కూడా పూర్తిగా; ఇడంగ లేని బలి = ఇవ్వలేకపోయిన ఆ బలిచక్రవర్తి; ఆ బలి = ఆ బలిచక్రవర్తియా; దాతలలోనన్ = జగత్ప్రసిద్ధులైన దాతల లెక్కలోనికి వచ్చేవాడు!; అనంగన్ = అని అందరూ అనుకునేటట్లుగా; నాఁడు = ఆ నామకరణ శుభదినమునందు; యాచకప్రజన్ = సమస్త యాచక లోకములోను; అడుగనివాఁడు = దానాన్ని అర్థించనివాడు గానీ; రానియతఁడు = ఆ సభకు రానివాడు మాత్రమే; దరిద్రులు ఐరి = దరిద్రులుగా మిగిలిపోయారు (సభకు వచ్చి అడిగిన వారందరూ క్షణంలో శ్రీమంతులై పోయారు).

తాత్పర్యము

జాగర్లమూడి చౌదరయ్య గారు పుత్రోత్సవ శుభవేళ ఎవరు ఏది కోరినా లేదనకుండా, పుచ్చుకునేవారే ‘చాలు చాలు బాబూ!’ అని దండాలు పెట్టేంత మిక్కుటంగా దానాలు కురిపించారు. పూర్వం వామనుడు వచ్చి కోరకముందే ‘ఏదైనా అడుగు’ అని బీరాలు పలికి, తీరా ఆయన మూడడుగుల నేల అడగ్గానే త్రివిక్రమ రూపాన్ని చూసి తెల్లబోయి, ఆ మూడడుగులు కూడా నిండించలేక తలవంచిన బలిచక్రవర్తి కూడా ఒక దాతేనా? అనిపించేలా చౌదరయ్య గారి త్యాగవైభవం విరాజిల్లింది. ఆనాడు యాచకకోటిలో దరిద్రులుగా మిగిలినవారు ఇద్దరే: ఒకడు ఆ ఉత్సవానికి ‘రానివాడు’, మరొకడు వచ్చి కూడా ఏమీ ‘అడగనివాడు’. అడగటానికి  వచ్చిన ప్రతి ఒక్కరి దారిద్య్రం సమూలంగా తుడిచిపెట్టుకుపోయింది!

విశేషాలు

1. భారతీయ సంప్రదాయంలో బలి చక్రవర్తిని అగ్రగణ్యుడైన దాతగా కీర్తిస్తారు. అయితే కొప్పరపు కవులు చౌదరయ్య గారి దానశీలతను పరాకాష్ఠకు చేర్చడానికి ఒక నిశితమైన చమత్కారాన్ని ప్రదర్శించారు:

బలి చక్రవర్తి వామనుడిని "అడుగుము" అని తానే స్వయంగా ఆహ్వానించాడు. తీరా వామనుడు విశ్వరూపం ఎత్తి రెండడుగులతో ఆకాశాన్ని, భూమిని కొలిచేసరికి మూడవ అడుగుకు చోటు చూపలేక "తెల్లబోయాడు".

కానీ చౌదరయ్య గారు ఎవరినీ పిలిచి షరతులు పెట్టలేదు; వచ్చిన ప్రతి ఒక్కరికీ వారు అడిగినదానికంటే మిన్నగా, గ్రహీతలు ‘పురె’ (చాలు) అనేంతవరకు సమర్పించారు. బలి ఇచ్చినది ఒకరికే (వామనుడికే), చౌదరయ్య గారు ఇచ్చినది యావత్ యాచక లోకానికి. అందువల్ల బలి కంటే చౌదరయ్య గారిదే నిజమైన అసమాన దాతృత్వమని కవులు వ్యంగ్య మర్యాదతో నిరూపించారు.

2. పోతన శ్రీమద్భాగవతం (వామనావతార ఘట్టం): పోతన బలి దాతృత్వాన్ని వర్ణిస్తూ:

"కారే రాజులు? రాజ్యముల్ గలుగవే? గర్వోన్నతిం బొందరే?

వారేరీ సిరి మూటగట్టుకొని పోవం జాలిరే? భూమిపై..."

అని బలి  దాన గుణాన్ని  శ్లాఘించాడు. . కొప్పరపు సోదరులు ఆ ఘట్టాన్నే స్మరిస్తూ — బలి మూడడుగులకే తెల్లబోయాడని ఎత్తిచూపుతూ, చౌదరయ్య గారి దాతృత్వాన్ని ఆకాశానికెత్తడం ప్రౌఢ కవితా విన్యాసం.

3. కాళిదాసు రఘువంశం (పంచమ సర్గ – కౌత్స ప్రసంగం): రఘు మహారాజు కౌత్సునికి గురుదక్షిణ కోసం అడిగిన పద్నాలుగు కోట్ల సువర్ణ నాణేల కంటే మిన్నగా బంగారు రాశులనే కురిపించిన తీరుతో, ఇక్కడ చౌదరయ్య గారి దాన పరంపర సరితూగుతుంది.

4. పురె నాఁగన్: ‘పురె’ అనేది అత్యంత రమణీయమైన దేశీయ పదం. సంస్కృతంలో ‘అలం’ (చాలు) అన్నట్లు, తెలుగులో తృప్తికి పరాకాష్ఠగా "ఇక చాలు, ఆపండి!" అని అర్థించే సందర్భంలో ‘పురె’ అంటారు. దాత ఇవ్వడం ఆపలేదు, గ్రహీతలే మోయలేక చేతులెత్తేశారని భావం.

5. రామరాజభూషణుని (భట్టుమూర్తి) ద్వ్యర్థి కావ్య ప్రయోగమైన హరిశ్చంద్ర నలో పాఖ్యానము (5వ ఆశ్వాసం, 153వ పద్యం) లోని "చాలుఁ బురే నరేశ్వర ప్రచండతరం బగు నిట్టి సాహసం, బేలయొనర్చె దీవు…”

అను  పాదం, కొప్పరపు సోదర కవులు 66వ పద్యంలో వాడిన ‘పురె’ అనే ప్రయోగానికి పరమోత్కృష్టమైన ప్రాచీన కావ్య నిదర్శనం.

ఈ పద్యంలో ‘చాలున్ + పురె’ అనే రెండు పదాలు జంటగా ప్రయుక్తమయ్యాయి.

చాలున్ = ఇక చాలించుము, ఆపుము.

పురె = సంస్కృతంలోని ‘అలమ్’ (पर्याप्तम् / నివారణార్థకం) వలె — "ఇక తట్టుకోలేము, ఇంతటితో స్వస్తి పలుకు, సమాప్తము చేయుము" అనే అర్థాన్నిచ్చే అచ్చతెలుగు నిపాతము/అవ్యయము.

6. ద్వ్యర్థి కావ్య సంప్రదాయానుసారం ఈ ఘట్టం రెండు కథలకూ అన్వయిస్తుంది:

హరిశ్చంద్ర పరంగా: సత్యపరిపాలన కోసం కాటికాపరిగా మారి, చివరకు తన భార్య చేతి మంగళసూత్రాన్ని కూడా తెగగోసి తెమ్మని, కన్నకొడుకు శవదహనానికి సుంకం అడిగి కత్తి ఎత్తిన హరిశ్చంద్రుని అచంచల సత్యనిష్ఠకు, సాహసానికి పరమేశ్వరుడే ప్రత్యక్షమై — "ఓ రాజా! చాలు చాలు, నీ సాహస పరీక్ష ఇంతటితో పురె (ముగిసినది), ఇక ఆపుము" అని నివారించే పరమ పవిత్ర ఘట్టం.

నలుని పరంగా: విధివంచితుడై బాహుక రూపంలో విషమ పరీక్షలను, ప్రచండ సాహసాలను ఎదుర్కొంటున్న నలుని ధీరోదాత్తతను చూసి నివారించే సందర్భం.

7. కొప్పరపు కవులు 66వ పద్యంలో:

"అడిగినదాని లేదనక యందరకున్ బురె నాఁగనిచ్చె..."

అని చిత్రించినప్పుడు రామరాజభూషణుని నాటి ఈ ప్రాచీన ప్రయోగ బలాన్నే పుణికిపుచ్చుకున్నారు:

గ్రహీతల అలసట – దాత అవిశ్రాంతత: రామరాజభూషణుని కావ్యంలో స్వయంగా భగవంతుడే దిగివచ్చి హరిశ్చంద్రుని పరీక్షకు ‘పురె’ (చాలు) అని ముగింపు పలికితే, ఇక్కడ కొప్పరపు కవుల వర్ణనలో చౌదరయ్య గారి చేతి దాన ప్రవాహాన్ని మోయలేక, దాచలేక యాచకులే చేతులెత్తి — "చాలు బాబూ! మా దోసిళ్లు నిండిపోయాయి, మా దారిద్య్రం తీరిపోయింది, ఇక పురె!" అని వేడుకొనే స్థితికి చేరుకున్నారు.

భాషా సౌందర్యం: తెలుగు నుడికారంలో ‘చాలు’ అన్న మాటకు పరాకాష్ఠగా ‘పురె’ అనే శబ్దాన్ని జోడించడం ద్వారా కొప్పరపు సోదరులు ప్రాచీన ప్రబంధ ప్రౌఢిమను ఆధునిక కావ్యావతరణలో సజీవంగా నిలిపారని రామరాజభూషణుని ఈ పద్య సాక్ష్యం నిరూపిస్తోంది.

8. తెల్లబోయి: ఆశ్చర్యంతో, దిక్కుతోచక ముఖం వెలవెలబోవడాన్ని సూచించే అచ్చతెలుగు జాతీయం. బలి చక్రవర్తి నిస్సహాయతను కళ్లకు కట్టే ప్రయోగం.

9. అడుగనివాఁడు రానియతఁడైరి దరిద్రులు: ఇది అద్భుతమైన వ్యతిరేక ముక్తాయింపు. ఆ ఊరిలో దరిద్రులెవరైనా ఉన్నారా అంటే—ఆ సభకు రానివాడు లేదా నోరు విప్పి అడగనివాడు మాత్రమే. వచ్చిన ప్రతివాడూ ధనవంతుడైపోయాడని చెప్పడం కవుల చమత్కార వైభవం.

10. వ్యతిరేకాలంకారం: ఉపమానమైన బలి చక్రవర్తి కంటే ఉపమేయమైన చౌదరయ్య గారే దానగుణంలో మిన్నయని (బలి ఇయ్యలేక తెల్లబోయాడు, ఈయన అందరికీ సమృద్ధిగా ఇచ్చాడు అని) న్యూనతను చెప్పి గుణాధిక్యతను నిరూపించడం వలన వ్యతిరేకాలంకారం.

11. అపహ్నుతి / ఉత్ప్రేక్షాచ్ఛాయ: బలి అసలు దాతేనా? అన్నట్లుగా శంకించి చెప్పడం చేత చమత్కార భరితమైన వ్యంగ్యం.

ఇంత చక్కని వివరణనందించిన శ్రీ తాడేపల్లి పతంజలి మహోదయులకు ధన్యవాదములు.

జైహింద్. 

పాదారవిందశతకము - 60 పద్యానువాదముపై శ్రీ పాలకుర్తి రామమూర్తిగారి వివరణము.

 జైశ్రీరామ్.

శ్రీ పాలకుర్తి రామమూర్తి.

ఆత్మీయులకు సుప్రభాత నమస్సులు...

శ్లో.  నయంతీం దాసత్వం నలిన భవముఖ్యా నసులభ

ప్రదానాత్ దీనానా మమరతరు దౌర్భాగ్య జననీం 

జగజ్జన్మ క్షేమక్షయవిధిషు కామాక్షి పదయోః

ధురీణా మీష్టే కస్తవ భణితు మాహోపురుషికామ్!

(మూకపంచశతి - పాదారవిందశతకము - 60)

అనువాద పద్యము. రచన.  శ్రీ చింతారామకృష్ణారావు గారు, హైదరాబాద్.

గీ.  పద్మజాదులన్ దాసులై ప్రబలఁ జేయు,

కల్పకము వీఁగ జనుల సత్ కాంక్షలొసగు,

సృష్టి కార్యముల్ మూడును చేయు న(ట్టి)మ్మ

నీపదోద్ధతి నెవరిల చూపఁ గలరు?

వ్యాఖ్యానము.

తల్లీ! ఓ కామాక్షీ! నీ పాద కమలములు సాధారణ భక్తులైన దీనులకు మోక్షాన్ని ఇస్తున్నాయి. కాని బ్రహ్మ మరియు ఇతర దేవతలను మాత్రం  నీ సేవకులుగా చేస్తున్నాయి. అలాగే కోరినవన్నీ అనుగ్రహించే కల్పవృక్షాదులకు కూడా దీనత్వాన్ని ప్రసాదిస్తున్నాయి. నీ పాద మహిమను ఆశ్రయించే త్రిమూర్తులు జగత్తును సృష్టిస్తారు, నిలబెడతారు మరియు లయం చేస్తారు. ఈ కార్యకలాపాలన్నింటిలో ముందుండే నీ పాదాల మహిమను వర్ణించడం ఎవరికి సాధ్యమౌతుంది తల్లీ!

అహో పురుషికామ్.. అంటున్నాడు, కవి. అహో అనడంలో "అ"కారం బ్రహ్మతత్త్వం కాగా "హ"కారం శక్తి తత్త్వం. ఈ రెంటి కలయికయే "అహం".. అదే సృష్టికి ముందుగా ఉన్నది. ఆద్యము, అనంతమైన "అహం" ఒక్కటే.. అందులోనే స్త్రీపురుష తత్త్వాలు ఓతప్రోతమై ఉన్నాయి. పుంభావనలో పరమేశ్వరుడు లేదా సదాశివుడని, స్త్రీ భావనలో ఆదిశక్తియని లేదా లలితాపరమేశ్వరియని చెపుతారు. పురుషికా అనడంలో.. "నేను" అనే అహంకార స్వరూపం ఉన్నది. నేను అంటే ఎవరు? శివునిలోని "నేనే"... దానినే అమ్మ లేదా ఆదిశక్తి అంటున్నాము. ఆ శివుడు ఎలాంటివాడు.. త్రిపురాలను నశింపచేసినవాడు. త్రిపురాలు ఏవి? స్థూలసూక్ష్మ కారణ శరీరాలు.. (పురము అనగా శరీరము) మూడు పురములను నశింపచేసే శివుని అహంకార స్వరూపమే ఆదిశక్తి.

అమ్మవారు పంచకృత్యపరాయణ.. సృష్టి, స్థితి, లయ, తిరోధాన, అనుగ్రహాలు పంచకృత్యములు. ఇందులో బ్రహ్మకు సృజనను, విష్ణువునకు స్థితిని, శంకరునకు లయను.. బాధ్యతలుగా అప్పజెప్పి మిగిలిన రెండింటినీ తన వద్దనే ఉంచుకున్నదట, ఆదిశక్తి. దాసత్వం అనడంలో.. బ్రహ్మాదులు అమ్మ అప్పగించిన పనిని మాత్రమే చేస్తున్నారు కాబట్టి దాసులుగా భావింపబడుతున్నారు. 

లింగత్రయాలు.. (స్త్రీ పురుష నపుంసక) అభేదములని వేదవాక్యం. అట్టి లింగత్రయాలకు అతీతమైన అమ్మవారి మహిమను వర్ణించడం ఎవరికి సాధ్యపడుతుంది? అంటే ఒక్క ఆత్మకు మాత్రమే అని సమాధానం. ఎందుకు? అది అమ్మవారు మాత్రమే కాబట్టి.

నిజానికి ఈ స్తోత్రం యొక్క పరమావధి నిర్మలమైన అమ్మవారి మహిమను వర్ణిస్తూ, జిజ్ఞాసువులకు ఆధ్యాత్మిక పరిణతికి మార్గాన్ని చూపడమే అయినప్పటికీ ఇందులోని భావనలను నిత్య జీవితంలో నిర్వహణను అన్వయించుకుంటే... భౌతిక జీవన నిర్వహణకూ మార్గం చూపుతుంది.. 

అమ్మవారి పంచకృత్యాలను సంస్థ నిర్వహణలో ఐదు ప్రధాన బాధ్యతలుగా చెప్పుకుంటే... అమ్మవారి పంచకృత్యాలైన సృష్టి, స్థితి, లయ, తిరోధాన, అనుగ్రహాలను ఆధునిక సంస్థ నిర్వహణకు అన్వయించుకునే ప్రయత్నం చేయవచ్చు.

సృష్టి అనడం... నూతన ఆలోచనలకు రూపకల్పన చేయడంగా భావించవచ్చు. సంస్థలో కొత్త ప్రణాళికలను రూపొందించడం, నూతన ఉత్పత్తులను అభివృద్ధి చేయడం, వినూతన ఆలోచనలకు కార్యరూపం కల్పించడం సృష్టికార్యానికి ప్రతీకగా భావించవచ్చు. నాయకుడు భవిష్యత్తును దృష్టిలో ఉంచుకొని ఎప్పటికప్పుడు క్రొత్త అవకాశాలను అన్వేషించాలి, సృష్టించాలి.

స్థితి అనడం... సంస్థ మనుగడ, అభివృద్ధిని సూచిస్తుంది. అభ్యుదయం ఉన్నచోటనే మనుగడ ఉంటుంది.. క్రొత్తదనానికి అవకాశం ఉంటుంది. ప్రారంభించిన కార్యక్రమాలను సమర్థంగా నిర్వహించడం, వనరులను కాపాడుకోవడం, ఉద్యోగుల సామర్థ్యాన్ని పెంపొందించడం, సంస్థ లక్ష్యాల సాధనకు నిరంతరం కృషి చేయడం... వీటిని స్థితికార్యానికి అన్వయం చేసుకోవచ్చు.

లయము అనడంలో... సంస్థలో అనవసరమైన విధానాలను తొలగించడం... కాలం చెల్లిన విధానాలు (Obsolete), ప్రయోజనం కోల్పోయిన కార్యక్రమాలు, వనరుల వృథాకు కారణమయ్యే పద్ధతులను తొలగించడం సంస్థ ప్రగతికి అవసరం. ఇక్కడ లయము అనడం విధ్వంసం కాదు. అవసరం తీరిన వ్యవస్థలను తొలగించి నూతన అభివృద్ధికి మార్గం కల్పించడం. చెట్టు శిశిరంలో తన ఆకులను తానే రాల్చేసుకుంటుంది.. అంటే తన నాశనం తానే చేసుకుంటుందని కాదు.. పునః సృష్టికి బీజం వేసుకుంటుందని భావించాలి. అలాగే అవసరం లేని వాటిని తొలగించడం వల్ల అవసరమైన వాటికి చోటు కల్పిస్తున్నాము. పాతనీరు పోతేనే క్రొత్తనీటికి చోటు లభిస్తుంది కదా.

తిరోధానం అనడం... పరిమితులను  గుర్తించడం.. సంస్థ రహస్యాలను కాపాడడంగా భావించవచ్చు. నిర్వహణలో ప్రతి సమాచారాన్ని ప్రతి ఒక్కరికీ వెల్లడించడం సముచితం కాదు. సంస్థ ప్రయోజనాలను కాపాడే గోప్యత, అవసరమైన సమాచారాన్ని తగిన స్థాయిలో అర్హులకు మాత్రమే అందించడం, నిర్ణయాల వెనుక ఉన్న పరిమితులను గుర్తించడం ఈ భావానికి ఒక ఆధునిక అన్వయంగా చెప్పుకోవచ్చు. నిజానికి సంస్థలో గోప్యత అవసరమే... కానీ ఆ పేరుతో తప్పులను లేదా అక్రమాలను దాచడం మాత్రం ఏవిధంగానూ సమర్థనీయం కాదు. అయితే తిరోధానం అనడంలో ఇది అర్థంగా చెప్పుకోవడమూ సమంజసమూ కాదు. ఈ అన్వయం ఒక పరిమితమైన భావన మాత్రమే. 

అనుగ్రహం అనడం... ప్రతిభకు ప్రోత్సాహం, వ్యక్తి వికాసమే సంస్థ వికాసంగా గుర్తించడం. కార్య నిర్వహణలో ఉద్యోగుల ప్రతిభను గుర్తించడం, వారికి కార్యనిర్వహణలో తగిన శిక్షణను అందించడం, అర్హత ప్రాతిపదికగా అవకాశాలను కల్పించడం, తప్పుల నుంచి నేర్చుకునే వాతావరణాన్ని ఏర్పరచడం, సమర్థులను ఉన్నత బాధ్యతలకు సిద్ధం చేయడం అనుగ్రహ భావానికి అన్వయంగా చెప్పుకోవచ్చు.

ఈ ఐదు అంశాల ద్వారా ఒక ముఖ్యమైన నిర్వహణా సూత్రాన్ని ప్రతిపాదించవచ్చు. క్రొత్తదాన్ని సృష్టించడం, ఉన్నదానిని నిలబెట్టడం, అనవసరమైనదాన్ని తొలగించడం, అవసరమైన గోప్యతను కాపాడడం, సమర్థతను ప్రోత్సహించడం... ఈ ఐదు కృత్యాలు సమన్వయంతో జరిగినప్పుడే సంస్థ సంపూర్ణంగా అభివృద్ధి చెందుతుంది. అమ్మవారి మాహత్మ్యం ఈ పంచకృత్యాలను సమర్థవంతంగా నిర్వహించడం ద్వారా ప్రకటితమౌతుంది.

బ్రహ్మవిష్ణుమహేశ్వరులకు బాధ్యతలు అప్పగించింది లలితాపరమేశ్వరి అనడం ఆధునిక నిర్వహణలో అధికారాల వికేంద్రీకరణకు ప్రతీకగా చెప్పుకోవచ్చు. ఒక సంస్థలో అధిపతి ప్రతి పనినీ స్వయంగా నిర్వహించడానికి ప్రయత్నిస్తే వ్యవస్థ సమర్థంగా నడవదు. అందువల్ల కార్యాల స్వభావాన్ని బట్టి తగిన లేదా అర్హత కలిగిన అధికారులకు బాధ్యతలు అప్పగించాలి. బాధ్యతల విభజన, అధికారాల అప్పగింతతో యజమాని బాధ్యత ముగిసిపోదు. వేరువేరు విభాగాల అధిపతుల మధ్య ఆయా బాధ్యతల నిర్వహణలో సమన్వయ బాధ్యతను యజమాని నిర్వహించాల్సిందే. 

శ్లోకంలో చెప్పబడిన దాసత్వ భావాన్ని... బ్రహ్మాది దేవతలు స్వతంత్రంగా పని చేస్తున్నారే కాని తమ ఇష్టానుసారం కాదు. తమకు నిర్దేశించిన కార్యాల చట్రంలో మాత్రమే పనిచేస్తున్నారు. దీనినే సంస్థలోని అధికారులు వ్యక్తిగత ప్రతిష్ఠ కోసం కాకుండా సంస్థ లక్ష్యాల కోసం పనిచేయాలనే సూత్రంగా భావించవచ్చు. అయితే దాసత్వం అంటే బానిసత్వం కాదు. అది వ్యక్తిగత అహంకారాన్ని పక్కనపెట్టి, అప్పగించిన బాధ్యత పట్ల నిబద్ధతతో వ్యవహరించడం అనే అర్థంలోనే తీసుకోవాలి.

అహో పురుషికా... అహంకారం నుంచి ఆత్మపరిశీలన వరకు ప్రతి నిర్వహణాధ్యక్షుడు ఎదగాలి. వ్యక్తిగత అహంకారం కంటే వ్యవస్థ యొక్క సమగ్ర ప్రయోజనం ఉన్నతమైనదని సంస్థలోని ప్రతి ఉద్యోగి గుర్తించాలి.

అమ్మవారి పాదాలు అనడంలో నాయకత్వానికి పునాది పాదాలే అనే భావన కనిపిస్తున్నది. తల ఆలోచనకు, పాదాలు ఆచరణకు ప్రతీకలు. నాయకత్వం ఆచరణలోనే ప్రకటితమౌతుంది. ఎలాగైతే జగత్తుకు అమ్మవారి పాదాలు ప్రధానమైనవో అలాగే నిర్వహణాపరంగా నాయకత్వం యొక్క విలువలు, సంస్థ సంస్కృతి ఆ సంస్థ విజయానికి మూలాధారంగా భావించవచ్చు. ఒక సంస్థలో అనేక విభాగాలు పనిచేస్తున్నప్పటికీ, వాటన్నింటికీ ఒక ఉమ్మడి లక్ష్యం, విలువల వ్యవస్థ, కార్యాచరణ దిశ అవసరం. 

కల్పవృక్షం కూడా దీనత్వాన్ని పొందడం అనడం... వనరులకంటే ఉన్నతమైనది సంస్థలో మరొకటి ఉన్నది అనే విషయాన్ని ప్రతిపాదిస్తున్నది. సంస్థలో ఆర్థిక వనరులు, సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, ప్రతిభావంతులైన ఉద్యోగులు, అత్యాధునిక పరికరాలు ఉండవచ్చు. కానీ వీటన్నింటినీ సరైన దిశలో ఉపయోగించే వివేకం, నైతిక విలువలు, సమన్వయం లేకపోతే ఆశించిన ఫలితాలు లభించవు. దీనిని బట్టి వనరుల సమృద్ధి ఒక్కటే విజయానికి హామీ కాదనీ, వాటిని సద్వినియోగం చేసే మార్గదర్శకాలు, వాటిని ఉపయోగించే వ్యక్తుల విలువలు, నిర్ణయాల నాణ్యత, సంస్థ లక్ష్యాల స్పష్టత కూడా అంతే ముఖ్యమనే అంశం స్పష్టమౌతున్నది..

అమ్మవారి పంచకృత్యాలను ఆధునిక నిర్వహణాశీలతకు అన్వయించుకోవడంలో అవగతమయ్యే ఒక భావన... ఒక సంస్థలో నూతన కార్యక్రమాలకు రూపకల్పన చేయడం, వాటిని సమర్థంగా నిర్వహించడం, కాలం చెల్లిన విధానాలను తొలగించడం, అవసరమైన గోప్యతను పాటించడం, ప్రతిభావంతులను ప్రోత్సహించడం వంటి కార్యాలన్నీ సమన్వయంతో జరగాలి. బ్రహ్మవిష్ణుమహేశ్వరులకు నిర్దిష్టమైన బాధ్యతలను అప్పగించిన ఆదిశక్తి తత్త్వం, సంస్థలో అధికారాల వికేంద్రీకరణతోపాటు సమగ్ర పర్యవేక్షణ ఆవశ్యకతను గుర్తుచేస్తుంది. బాధ్యతలను అప్పగించడం నాయకత్వ లక్షణమైతే, వాటన్నింటినీ ఒకే లక్ష్యానికి అనుసంధానించడం సమర్థ నిర్వహణా లక్షణం. వ్యక్తిగత అహంకారానికి తావివ్వకుండా, సంస్థ ప్రయోజనానికి ప్రాధాన్యమిస్తూ, సమష్టి ప్రగతికి కృషిచేయడమే ఈ తాత్త్విక భావం నుంచి మనం గ్రహించగల నిర్వహణా సందేశంగా భావించవచ్చు. 

చివరగా మరొక్కమాట... ఈ ఆధునిక నిర్వహణ సూత్రాల అన్వయాన్ని ఆధ్యాత్మిక పంచకృత్యాలుగా పొరపాటున కూడా భావించరాదు. ఇది ఆధునికంగా చేసిన భావాన్వయం మాత్రమే. నిర్వహణలోని ఐదు అధికారిక విభాగాలుగా ఈ అన్వయాలను సంప్రదాయం నిర్దేశించినట్లు భావించరాదు. .... స్వస్తి.

పాలకుర్తి రామమూర్తి..

ఇంత చక్కని వ్యాఖ్యానమునందించిన శ్రీ పాలకుర్తి రామమూర్తి గారికి ధన్యవాదములు.

జైహింద్.

గణపతి అష్టోత్తరశతనామాన్విత పద్యావళి. శాంకరీ శతకము. (ఒక్కరోజులో వ్రాసినది) తే. 31 - 8 - 2025.

 జైశ్రీరామ్.

 ఓం శ్రీమాత్రే నమః🙏🏻

గణపతి అష్టోత్తరశతనామాన్విత పద్యావళి. 

శాంకరీ శతకము.

ఓం గం గణపతయే నమః

1.ఓం గజాననాయ నమః

శా.  శ్రీమద్గణ్య *గజాననా!* సువదనా! శ్రీ పార్వతీ నందనా!

నీమంబొప్ప శతాధికంబుగలవౌ నీ గౌణనామంబులన్

శ్రీమన్మంగళముల్ రచించుటకునై చేపట్టితిన్ వ్రాయగా,

ప్రేమన్ బద్యములల్లఁజేయుమయ, దారిన్ జూపుచున్, శాంకరీ! 

2.ఓం గణాధ్యక్షాయ నమః

మ.  ధరణిన్ శ్రీగణనాధుడంచన *గణాధ్యక్షా!* నినున్ మానవుల్,

పరమానందము నొంది నీవు విలసద్భక్తిన్ మెచ్చుచున్ బ్రేమతో

సరిలేనట్టి శుభాళినే గొలుపుచున్ జక్కంగఁ గాపాడుచున్

బరితుష్టిన్ గలిగింతువయ్య! ప్రణతుల్, భాసించు శ్రీ శాంకరీ!

3.ఓం విఘ్నరాజాయ నమః

మ.  శుభముల్ గొల్పెడి *విఘ్నరాజ!* ప్రణతుల్ శోభస్కరా! నీవు నా

కభయంబిచ్చిన చాలునయ్య! నిరతంబర్చించుచున్  నేను నీ

ప్రభనే పద్యములందు నిల్పెదనయా! ప్రఖ్యాతినే తెల్పగా

సభలన్ నీ వరపద్య సత్ పఠనమే సాక్ష్యంబుగాన్, శాంకరీ!

4.ఓం వినాయకాయ నమః

చం.  మహిత *వినాయకా!* ప్రజలు మన్ననఁ బొందగ నెంచుచుండి నీ

మహిమను చాటునట్టి వరమంత్రసమన్విత నామపద్యముల్

స్పృహఁ గొనుచున్ బఠించెదరు శ్రీకరసత్ఫలమార్గమంచు, ని

న్నహరహమున్ స్మరించెద నహంబును బాపుము నాకు, శాంకరీ!

5.ఓం ద్వైమాతురాయ నమః

మ.  విను  *ద్వైమాతుర!* కర్ణపేయముగ నే విన్పించు పద్యాళినే,

తనువున్, జిత్తము, చేతనంబు నొకటై తాదాత్మ్యమై నీ ద్యుతిన్

గనగాఁ జేసెడి గౌణనామములనే గన్పింపఁ బద్యాళిలో

వినయంబొప్పగ వ్రాసినాడ,  విలసద్విజ్ఞానదా! శాంకరీ!

6.ఓం ద్విముఖాయ నమః

చం.  *ద్విముఖ!* గణాధిపా! ప్రముఖ విశ్వశుభంకర!  పార్వతీసుతా!

సముచిత రీతి నిన్ గొలుచు సద్వరశక్తి నొసంగుమయ్య! క్షే

మము జనపాళికిన్ గొలుపు మంత్రము నీ మహనీయ నామమే,

సముదిత రీతి లోకులను చల్లగ చూడుము నీవు శాంకరీ!

7.ఓం ప్రముఖాయ నమః

చం. *ప్రముఖ!* మనంబునన్ నిలుము,  భావనఁ జేయగనిమ్ము నిన్ను,  నా

సమయము నంత నీ వినుత సచ్చరితంబు నెఱుంగ నీయుమా

నిమిషము వ్యర్ధమైన నది నిల్వక తాను గతించిపోవుగా

సమయము నెంచి కావు నను చక్కగ నీవు, మహాత్మ! శాంకరీ!

8.ఓం సుముఖాయ నమః

మ.  *సుముఖా!* ప్రేమగ చూచుదైవమని నిన్ శుద్ధాంతరంగంబుతో

క్షమతో సన్మునులెల్లఁ గొల్తురయ! యోగక్షేమముల్ నిత్యమున్

నిమిషంబందునె గొల్పువాఁడవనుచున్ నీ శక్తినే యెన్నుచున్

గమనింపంగదె భక్తితత్పరుల నో గణ్యాత్ముఁడా! శాంకరీ!

9.ఓం కృతినే నమః

మ.  *కృతి!* నే నేకృతి వ్రాయఁ బూనినను మున్ బ్రీతిన్ నినున్ గొల్తు నో

నుతపాదాబ్జ! మహత్వశక్తినపు డేనున్ గాంచగా సాధ్యమౌన్

క్షితి నా కావ్యము లెన్ని భక్తియుతులై కీర్తించుచున్ నెవ్వరేన్

ధృతిమంతుల్ పఠియించిరేని శుభులై దీపింతు రో  శాంకరీ!

10.ఓం సుప్రదీపాయ నమః.

చం.  ప్రణతులు *సుప్రదీప!* తనరారగఁ జేయము భక్తపాళినే,

గణుతి వహించునట్లు గుణగణ్యులు గౌరవమొందునట్లుగా

ప్రణవమహత్స్వరూప! పరిపాలన చేయుచు మంచి నిల్పుమా,

గుణగణనాభిరాములను కూర్మిని కావుమ నీవు, శాంకరీ!

11.ఓం సుఖనిధయే నమః

ఉ.  ధీపటిమప్రదా! *సుఖనిధీ!* నినుఁ గొల్చెద భక్తి నిల్పి, నీ

రూపవిశేషముల్ మహిత రోచియుఁ దెల్పఁగ నెట్లు సాధ్యమౌన్?

ప్రాపితమైన జ్ఞానమున పద్యములందు రచించుచుంటి, న

న్నాపదలొందనీక  నహర్నిశలున్ గనుమయ్య, శాంకరీ!

12.ఓం సురాధ్యక్షాయ నమః

ఉ.  అక్షయమైన జ్ఞానము మహత్తర రీతిని గొల్పు మో *సురా

ధ్యక్ష!* జయాస్పదంబుగు పదంబులనొప్పెడి పద్యసంహతిన్

శిక్షణమిచ్చి నామదికి శీఘ్రమె నేడు రచింపఁ జేయుమా,

రక్షణ నీవె గొల్పుటను రాజిలుచుంటిని ధాత్రి శాంకరీ!

13.ఓం సురారిఘ్నాయ నమః

శా.  విఘ్నాళిన్ నశియింపఁజేసి జయముల్ ప్రీతిన్ బ్రసాదించు మా 

విఘ్నేశా! శుభ మంగళాంగ విలసద్విజ్ఞాన తేజా! *సురా

రిఘ్నా!* నామది శత్రుషట్క మమరెన్, బ్రీతిన్ దొలంగించు మ

ర్శోఘ్నంబున్ గొనిదెత్తు నీకొఱకునై, శోభస్కరా! శాంకరీ!

(అర్శోఘ్నము=మీగడపెరుగు) 

14.ఓం మహాగణపతయే నమః

చం.  ధనములు, ధాన్యముల్, సుఖము ధాత్రిని నిత్యము కావు శ్రీ*మహా

గణపతి!* నీప్రభాసమున గణ్యమహత్కర కావ్యసత్కృతుల్

మను కడదాక ధాత్రిపయి మన్నన లొందుచు, సద్విదార్చితా!

మనునటు చేసి యీ కృతిని మంచిని నిల్పుమ ధాత్రి,  శాంకరీ!

15.ఓం మాన్యాయ నమః

శా.   ఓ *మాన్యా!* గణనాథ! దివ్యగతి మా కొప్పారగా నిమ్ము,  నీ

ప్రేమన్ జూపుము భక్తపాళిపయి యావిర్భావమై యాత్మలన్,

శ్రీమంతంబగు భక్తి నిమ్ము, విజయశ్రీలన్ గనం జేసినన్

ధీమంతుల్ నిను నమ్మి కొల్తురురిలపై దీక్షన్ సదా, శాంకరీ!

16.ఓం మహాకాలాయ నమః

శా.  హేలన్ లోకజనాళినేలుదువు నీవిచ్ఛన్ శుభాప్తిన్,*మహా

కాలా!* నీ సరి లేరుగా వరదుఁడా! కామ్యర్థదా! వ్రాలెదన్

మ్రోలన్ నిన్ గని మ్రొక్కగన్, జయనిధీ! పుణ్యప్రదా! దేవరా! 

స్థూలామోఘ శరీర! మేల్గొలుపు, ధీశుల్ మెచ్చగా  శాంకరీ!

17.ఓం మహాబలాయ నమః

మ.   విలసద్రూప! *మహాబలా!* కరుణతో విఘ్నంబులన్ బాపుమా,

విలువల్ పెంచు గుణప్రదీప్తినిడుమా, విశ్వాత్మ! నీ యందునన్

కలుగం జేయుమ నమ్మకంబు, త్రిజగత్కల్యాణ సంపత్కరా!

బలమున్ గొల్పి జగద్ధితంబు గొలుపన్ వర్తింపనీ, శాంకరీ!

18.ఓం హేరంబాయ నమః

శా.  *హేరంబా!* వినుతప్రభా! కొలుతు నిన్నేకాగ్రతన్ నిత్యమున్,

స్మేరాంభోరుహసమ్ముఖా! శుభములన్ సిద్ధింపగాఁ జేయరా, 

శ్రీరమ్యాక్షర భావనా సుధనె యాశింతున్ నినున్ గొల్వగన్,

ధీరస్వాంతమునీయ వేడెదనయా! దీపింపగా, శాంకరీ!

19.ఓం లంబజఠరాయ నమః

చం.  సుజనులఁ బ్రోచు వాఁడవను సూక్తినిజంబు జగంబునందు, *లం

బజఠర!* నాదు మంచి కని, వర్ధిలఁ జేయర, భక్తిఁ గొల్పరా,

ప్రజలకు మేలుచేయు గుణ వర్ధన చేయర,  ధర్మవర్తినై

భజనలు చేయఁ జేయర సభక్తిగ నిన్ గని,  భవ్య  శాంకరీ!

20.ఓం హ్రస్వగ్రీవాయ నమః

మ.   సహజాతంబులు మాన్పరావుగద,  *హ్రస్వగ్రీవ!* నీ సత్ కృపన్

మహిమన్ జూపి నశింపఁ జేయుమయ దుర్మార్గంపు దుర్వర్తనల్,

స్పృహలోనుండగఁ జేయుమా సతము, నిన్ సేవింపఁగాఁ జేయుమా,

యిహమున్, సత్పర సత్ఫలంబునిడుమా,  హృద్యంబుగా,  శాంకరీ!

21.ఓం మహోదరాయ నమః

చం.  వినుత *మహోదరా!* కనఁగ విశ్వము మొత్తము నీదు కుక్షిలో

ఘనముగ నొప్పియుండెనొ? జగన్మయ తేజము నీస్వరూపమై

ప్రణవమహాకృతిన్ ముఖము భాసిలుచుండుటెఱుంగుచుంటి, నే 

ననితరభక్తి తత్పరత నంది వసింపగనిమ్ము,  శాంకరీ!

22.ఓం మదోత్కటాయ నమః

ఉ.  త్రోవవు నీవె మా కిల  *మదోత్కట!*  కావగ నీకెసాధ్యమౌన్,

భావనభక్తిపూర్ణమయి వర్ధిలగా మదినెంచియుంటి, నీ

సేవలు చేయు నాకు, వికసింపగఁ జేయుము బుద్ధి సత్ కృపన్,

జీవము నీవెయంచెఱుకఁ జెన్నుగఁ గొల్పుము దేవ!  శాంకరీ!

23.ఓం మహావీరాయ నమః

ఉ.  సారవిహీన లోకమును శాశ్వతమంచు భ్రమించు నన్ *మహా

వీర!* మనంబునన్ నిలిచి ప్రీతిని సత్యము నెన్నఁ జేయుమా, 

భారము నీది, నా బ్రతుకు భద్రతనొప్పి శుభాస్పదంబుగా

తీరము చేరఁ జేయుమయ! ధీర శుభంకర! భవ్య  శాంకరీ!

24.ఓం మంత్రిణే నమః

ఉ.  నామది నుండు *మంత్రి!* శుభనామ! దయాపర! శ్రీగణేశ్వరా!

క్షేమము సౌఖ్యమున్ శుభము సిద్ధిలఁ జేయుమ భక్తపాళికిన్,

బ్రేమను పంచి సజ్జనులు వెల్గునటుల్ మది నెన్ని చేయుమా,

కామితసత్ప్రదా! సుగుణగణ్యులఁ గావుమ, భవ్య శాంకరీ!

25.ఓం మంగళస్వరాయ నమః

ఉ.  పారము చేర్చు సుస్వరము భక్తుల కోంకృతి*మంగళస్వరా!* 

చేరెను నీముఖాబ్జమున చెన్నుగ నోంకృతి రూపుఁ దాల్చి, వి

స్తారమనోజ్ఞభావ పరిసర్పిత సుస్వరపూర్ణ తేజ! సం

సారమునుండి కావుమయ,  సన్నుతిచేసెదనయ్య! శాంకరీ!

26.ఓం ప్రమధాయ నమః

మ.  *ప్రమధా!* నిన్ స్మరియించ నంతటనె సంప్రాప్తించు సంతోషముల్,

శమియించున్ మదమత్సరాదులు, భళా! సంస్తుత్య పాదప్రభా!

క్రమమున్ దప్పక నిత్యకృత్య ఘటనన్ కల్యాణ భాగ్యప్రభన్

బ్రముదంబున్ గలిగించుమా శుభకరా! భాగ్యప్రదా!  శాంకరీ!

27.ఓం ప్రథమాయ నమః

చం.  మరువగ లేము నిన్ను  *ప్రథమా!* యొనరించెడి కార్యమెద్దియేన్

నిరుపమ! నిన్నె కొల్తుమయ! నిత్యశుభంకర! రమ్య పూజ్య దే

వర! కరుణాలవాల! వరభావద! శ్రీగణనాయకా! నతుల్,

కురవకు వ్యర్థముల్, భువిని కోరెద నీ పద సేవ,   శాంకరీ!

28.ఓం ప్రాజ్ఞాయ నమః

ఉ.  ప్రజ్ఞను గొల్పు దేవుఁడవు  *ప్రాజ్ఞ!* శుభాకర శ్రీ గణేశ్వరా!

అజ్ఞులమయ్య మేము, పరమార్థమెఱుంగము, నీ మహాద్భుత

ప్రజ్ఞనెఱుంగుటెట్లు? మదిరంజిల నిన్ను నుతించుటెట్లు? మా

యజ్ఞత బాపినన్ గొలువనౌను నినున్, శుభనామ! శాంకరీ!

29.ఓం విఘ్నకర్త్రే నమః

చం.  త్వరపడి  మేము నిన్ మరచి,  తప్పునొనర్చిన, *విఘ్నకర్త!*  మా

మరపును విస్మరించి పరమార్థము నెంచుచు  కావగా మమున్

నిరుపమ! రమ్ము సత్వరమె, నిండు మదిన్ గరుణించి ప్రేమతో

స్మరణకు వచ్చి నీవు పరమంబుగ కావుము మమ్ము, శాంకరీ!

30.ఓం విఘ్నహంత్రే నమః

చం.  ప్రణతులు *విఘ్నహంత!* రసభావ సమృద్ధిని కావ్యమందు గుం

భనముగ నొప్పఁ జేసి, వరభక్తుల చిత్తములన్ స్పృశిం పగా

ఘనముగఁ జేయుమయ్య! గుణగణ్యులు పద్యములందు నిన్ గనన్,

మనమున పొంగుదీవె, వరమై మము కాతువు, దివ్య  శాంకరీ!

31.ఓం విశ్వనేత్రే నమః

ఉ.  విశ్వమునెల్ల చూచెదవు వేల్పుగ కావగ *విశ్వనేత్ర!* నీ

సుస్వరపూర్ణ మంత్రమును  శోభిలు చిత్తమునన్ బఠింపగా

శాశ్వత సత్ప్రవర్తనము సన్నుత కీర్తి జయంబు లబ్బునో

శశ్వదనంతతేజ! మనసార నుతించెద నిన్ను, శాంకరీ!

32.ఓం విరాట్పతయే నమః

ఉ.  రాజితపూర్ణ చంద్రముఖ! రమ్యగుణప్రద! యో *విరాట్పతీ!* 

సాజము మానవాళికి నశాంతిని గొల్పెడి కోర్కెలిద్ధరన్,

బూజలు మానుచున్ గలుషపూర్ణమనంబుల క్రాలుచుంద్రు, నీ

రాజనమిచ్చు మమ్ము గని రాజిలఁ జేయుమ! దివ్య శాంకరీ!

33.ఓం శ్రీపతయే నమః

ఉ.  *శ్రీపతి!* సుందరప్రముఖ!  చిత్త సరోజమునందు నీవు మా

ప్రాపుగ నిల్చియుండి  తరరారగఁ జేయుమ భక్తి భావనల్,

హే పరమాత్ముఁడా! జగతి నేలెడి నీవె గ్రహించి మమ్ములన్

నీపయి భక్తి కొల్పుమయ, నిర్మల చిత్తములిచ్చి, శాంకరీ!  

34.ఓం వాక్పతయే నమః

ఉ.  సన్నుత  *వాక్పతీ!*  ప్రథిత సంస్తుతసుందరభావపూర్ణ  సం

పన్న పదప్రయోగములు పట్టుగ నీ శతకంబునందునన్

మున్నుగ నేను నేననుచు ముందున నిల్చిలిఖింపమంచనన్

పన్నుగ చేయుమయ్య! వరభావ సమృద్ధిగనుండ,  శాంకరీ!

35.ఓం శృంగారిణే నమః

ఉ.  భారవహుండవీవెకద పన్నుగ కొల్చెడి భక్తపాళికిన్,

నేరము లెన్ని చేసినను నేర్పున మార్చుచు వారిబుద్ధి,  *శృం

గారి!* మనోజ్ఞనామ! శుభకార్యగుణాఢ్యులుగా మలంచుమా,

నీ రమణీయ సద్గుణము నేరను వర్ణనఁ జేయ, శాంకరీ!

36.ఓం ఆశ్రితవత్సలాయ నమః

ఉ.  *ఆశ్రితవత్సలా!*  జనులకాశ్రయమిచ్చెడి నీ పదాళి నా

కాశ్రయమీయకుండునెటు? లంచిత రీతిని భక్తి నెంచుచున్,

విశ్రమమెన్నకుండ ప్రభవింపఁగ నీవిట పద్యపాళిలో

సుశ్రవణప్రపేయముగ శోభిల వ్రాసితి, చూడు, శాంకరీ!

37.ఓం శివప్రియాయ నమః

చం.  శివునకు ప్రీతిపాత్రుఁడవు, చిన్మయ తేజుఁడ! యో *శివప్రియా!*   

ప్రవరగుణాఢ్యులన్ గనెడి భవ్యుఁడవంచు శివుండు మెచ్చు నిన్,

శ్రవణము చేయుమా కృపను చక్కగ నాకృతి, సద్విదాంవరుల్

జవమున వచ్చు పద్యములు చక్కగ మెచ్చగ చూడు,  శాంకరీ!

38.ఓం శీఘ్రకారిణే నమః

ఉ. శ్రీకర!  *శీఘ్రకారి!*  ప్రవచించెడి వక్తలు నాదు పద్యముల్

ప్రాకటమొప్ప సత్ సభల భక్తిని పాడఁగఁ జేయుమయ్య,  నా

పోకడ చిత్ర పద్య గతి, పొత్తమునందిట పోవనవ్విధిన్,

నీకడ నిల్చి వ్రాసితిది, నీకె సమర్పణ, కొమ్ము,  శాంకరీ!

39.ఓం శాశ్వతాయ నమః

ఉ. శాశ్వతమిద్ధరిత్రిని యసంభవమెన్నగ, దేవ! *శాశ్వతా!*

శాశ్వతమీవె యౌదువయ శంకరనందన! పార్వతీసుతా!

విశ్వము కాదు శాశ్వతము,  ప్రీతిని నీ పదమాశ్రయించినన్

శాశ్వత ముక్తిఁ గాంచనగు సజ్జన వందిత దేవ! శాంకరీ!

40.ఓం బలాయ నమః

చం.  ఫలితములెంచకుండ, వరభక్తి సమన్విత నిత్యసేవలన్

కలుషితభావనా రహిత గణ్యగుణాఢ్యులు చేయఁ జూచినన్

సులలిత దివ్యతేజ! *బల!* చూరగొనంగను నౌను నీ కృపన్,

కలుగగఁ జేసి నాకును ప్రకాశము గొల్పుము, దివ్య శాంకరీ!

41.ఓం బలోత్థితాయ నమః

చం.  బలమని పొంగిపోవుదుము భాగ్యవశంబున వచ్చు మజ్జకున్,

నిలుచునొ శాశ్వతంబుగ గణించుచునుండెడి మజ్జ మాకు? ని

స్తుల బలమీవె మాకుఁ గన, ధూర్తులఁ మాపెడి యో *బలోత్థితా!*

యలసితి జీవితంబున, ప్రయాసగ నెంచక కావు, శాంకరీ!

42.ఓం భవాత్మజాయ నమః

చం.  భవమును బాపు శక్తివయ, భాస్కర తేజుఁడ! శాంభవీ సుతా!

భవునకుఁ బ్రీతిపాత్రుఁడవు, భక్తిని గొల్పెడి యాఖువాహనా!

కవుల కవిత్వశక్తివయి కల్పన చేసెడి యో *భవాత్మజా!*

జవమును, భావనాసుధను  చక్కగనిమ్ము, గణేశ! శాంకరీ!

43.ఓం పురాణపురుషాయ నమః

ఉ.  సన్నుతుఁడా!  *పురాణపురుషా!*  మహిమాన్విత! నీకు మ్రొక్కెదన్,

నన్ను భవాబ్ధినుండి కరుణన్ గడఁ జేర్చుము, జ్ఞానబోధనే

క్రన్ననఁ గొల్పి, నా మదిని కావుము, సత్య పథంబుఁ జేర్చుమా,

మన్ననఁ జేసి నా కృతిని మంచిగ నందుము దేవ! శాంకరీ!

44.ఓం పూష్ణే నమః

చం.  జయమగు నీకు *పూష!* కవిచంద్రుల శక్తిగ నిల్చు దైవమా!

జయమగు నీదు భక్తుల ప్రశస్త మహాద్భుత శక్తికిన్ సదా,

జయమగు నీ సుధామధుర శ్రావ్య సుచిత్ర కవిత్వ ధారకున్,

జయమగు నీదు సృష్టికిని, సన్నుత దేవర! భవ్య  శాంకరీ!

45.ఓం పుష్కరోక్షిప్తవారిణే నమః

శా.  జీవంబీవుగ నుండి కాచెదవుగా,  శ్రీ *పుష్కరోక్షిప్తవా

రీ!* వాగ్భాసుర! మోదకప్రియ! శుభశ్రీతేజమున్ గొల్పుమా,

భావావేశము, భక్తి , శక్తి , విషయోద్భాసప్రభావీక్షణా

జీవచ్ఛక్తిని గొల్పుమయ్య కృపతో, శ్రీమంతుఁడా!   శాంకరీ!

46.ఓం అగ్రగణ్యాయ నమః

మ.  మము పాలింపుమ,  *యగ్రగణ్యా!*  శుభముల్ మాకున్ బ్రసాదింపుమా,

సముదంచిత్ ప్రభ లోనఁ గొల్పి, శుభముల్ సాధింపనిమ్మా కృపన్,

క్రమబద్ధంబు జీవనంబు నిడుమా, కల్యాణ సద్భావనల్

ప్రముదంబందగ నాకు నిమ్మ, శుభదా! ప్రఖ్యాతిగా ,  శాంకరీ!

47.ఓం అగ్రపూజ్యాయ నమః

మ.  నిను సేవించెద *నగ్ర పూజ్య!*  పరమున్ నే గోరుచున్ నిస్తులా!

ధన ధాన్యంబు లవేలనయ్య?  యిపుడీ తత్త్వంబె యోగ్యంబు, నీ

కనుసన్నన్ బ్రభవించు కష్ట సుఖముల్, కారుణ్యమున్ జూపి, నన్

గొననిమ్మా పర సత్పదంబు, కన నీకున్ శోభయే, శాంకరీ!

48.ఓం అగ్రగామినే నమః

మ.  పరమున్ గోరరె  *యగ్రగామి!* యిలలోఁ బ్రఖ్యాతి నార్జించియున్,

నిరపాయంబగు  సాధనా గరిమచే నిత్యాగ్రగామి ప్రభల్

వరమై చేరఁగ జేయుమంచడగు, సంభాసించుచున్ ధాత్రిపై,

పరమార్థంబునొసంగువాడ! జగతిన్ భాసింపనీ, శాంకరీ!

49.ఓం మంత్రకృతే నమః

శా.  వేదోద్భాసిత దివ్యశక్తిఁ గన నీవే!*మంత్రకృత్!* దేవరా!

నా దారిన్ సరి చేయుమయ్య, వినుతానందంబు నందింపగా,

వేదార్థంబు లెఱుంగ నేను,  నిను భావింతున్ సదా భక్తితోన్,

మోదంబున్ గని కావుమయ్య జన సత్ పూజ్యుండ! మా శాంకరీ!

50.ఓం చామీకరప్రభాయ నమః

శా. శుభసందేశములిచ్చునట్టులుగ, నీశున్ గొల్చు సత్ పద్ధతిన్,

శుభ సత్ కాంక్షలె చిత్తమున్ గలుగగా , శుద్ధాంతరంగంబు, నా

కభయంబిమ్మయ యిచ్చుచుంటివని, యో గణ్యుండ!  *చామీకర

ప్రభ!* నిన్ గొల్చెద భక్తితోడ, కనుమా, భక్తిప్రభన్   శాంకరీ!

51.సర్వాయ నమః

శా.  *సర్వా!* నిన్ మది నిల్పినన్ శుభములే సర్వత్ర కాంచంగ నౌ

నుర్విన్,  నిన్ మది నిల్పు పండితులు దీనోద్ధారకా! ధన్యులే,

సర్వస్వంబును నీవె యంచు తలపన్ సత్కార్య సంసిద్ధియౌన్,

సర్వానర్థములంతమై శుభములన్ సాధింపనౌన్, శాంకరీ!

 

52.ఓం సర్వోపాస్యాయ నమః

మ.  ఉదయాద్రిన్ ప్రభవించు సూర్యుఁడవు  *సర్వోపాస్య!*నిన్ గొల్చెదన్,

సదయన్ భక్తులనేలు దైవమ! మనశ్శాంతిన్ బ్రసాదింపుమా,

ముదమారన్ కృతి నందుమా భవహరా! పూజించెదన్ నిన్ను, నా

మదిలో నిల్చి శుభంబులిమ్మ, విలసన్మంత్రార్థ! శ్రీ శాంకరీ!

53.ఓం సర్వ కర్త్రే నమః

మ.  వినుతింతున్ విను *సర్వ కర్త!*  విలసద్విజ్ఞాన సంపత్తి సా

ధనచే లభ్యమగున్, జయంబులొసగున్ తథ్యంబుగా ధాత్రిపై ,

వినగన్ గర్తవు నీవె సర్వమునకున్, విద్వజ్జనుల్ గాంత్రు నీ 

ఘనతన్ శ్రీ గణనాయకా! నిజముగా, కావంగ రా! శాంకరీ!

54.ఓం సర్వనేత్రే నమః

మ.  కనుమీ లోకము *సర్వనేత్ర!* దురితుల్ కారుణ్యమేలేక  స

జ్జనులన్ మోసము చేయుచుండి రకటా, కాంచంగలేరేల? భా

వననైనన్ వరపుణ్యపాపచయమే ప్రాప్తించునంచెంచరే,

మననీకాదురితాళినే యణచుమా, మా దైవమా! శాంకరీ!

  

55.ఓం సర్వసిద్ధిప్రదాయ నమః

మ.  జయగంటారవముల్ పొనర్చి, గుడిలో  సత్ సేవతో దేవునిన్

నియతిన్ గొల్వ జయంబులందుకొననౌన్ నిత్యప్రభాపూర్ణ! స

త్ప్రియమార్గంబున సిద్ధిఁ గాంచుటకుగాన్   శ్రీ *సర్వసిద్ధిప్రదా!*

భయదూరుండయి భక్తి నిన్ గొలువనౌన్, ప్రఖ్యాతుఁడా! శాంకరీ!

56.ఓం సర్వసిద్ధియే నమః

చం.  గజముఖ!  *సర్వసిద్ధి!*  మము కావగవచ్చెడి నీకు మ్రొక్కెదన్

నిజమగు భక్తియుండినను, నీవె కనుంగొని వత్తువయ్య, నీ

నిజమగు భక్తరక్షణము నేనునెఱుంగుదునయ్య, నీ కృపన్

ప్రజలకెఱుంగచెప్పెదను, భక్తి వశంకర! దివ్య  శాంకరీ!

57.ఓం పంచహస్తాయ నమః

చం.  కుడుములునుండరాళ్ళు నల కూర్మిని పట్టెడి *పంచహస్త!* నీ

కడుగకమున్నె భక్తతతి హాయిగనిత్తురు, నీదు హస్తముల్ 

కుడువగనన్నిటిన్ గొనును, గొప్పగఁ జూపెడి నీ ప్రమోదమున్

బడయగ ముద్దుగా గనెడి భక్తులఁ గావుము దేవ శాంకరీ!

58.ఓం పార్వతీనందనాయ నమః

ఉ.  సుందర శోభనాంగుఁడ! వసుంధరనొప్పెడిపత్రి తెచ్చి నీ

ముందున నిల్చి భక్తతతి పూజలు చేసినఁ బొంగిపోవు నీ

వందరి దైవమంచు ప్రజ హాయిగఁ గొల్తురు నిన్ను *పార్వతీ

నందన!* నీకృపన్ బ్రజను నమ్మి శుభంబిడుమయ్య,  శాంకరీ!

59.ఓం ప్రభవే నమః

చం.  వినుతిగ నీవదెట్లు ప్రభవించితి వో *ప్రభవా!* దయామయా!

వినుతులు చేయ భక్తులవి వీనుల విందుగ నాలకించుచున్

ఘనముగ కోర్కెలన్నిటిని గౌరవమొప్పఁగ తీర్తువయ్య!నం

దనుఁడయి పార్వతీసతి కనంత శుభంబిడినావు.  శాంకరీ!

60.ఓం కుమారగురవే నమః

చం.  అగణిత! మా నివేదన ననంత *కుమారగురూ!* వినంగదే,

జగమున మంచిచెడ్డలను చాల చూడగ మేము, కావునన్

బ్రగణిత మార్గమందు మము వర్తిలఁ జేయుచు మాదు మార్గమున్

సుగమముచేయుమయ్య,  మము శోభిలఁ జేయగ శ్రీద!  శాంకరీ!

61.ఓం అక్షోభ్యాయ నమః

శా.  *అక్షోభ్యా!* జయమార్గమున్ గనగ మోహాదుల్ విడన్ జేసి, మా

కక్షయ్యంబగు జ్ఞానతేజమిడుమా, హాయిన్ బ్రసాదింపుమా,

శిక్షాశాస్త్రవిధానమున్ గరపుమా సిద్ధింపఁచేయంగ నా

మోక్షంబున్, ముదమార నీవు కనుమా, ముక్తిప్రదా!  శాంకరీ!

62.ఓం కుంజరాసుర భంజనాయ నమః

మ.కో.  కోవెలందున కాక నీవిల *కుంజరాసుర భంజనా!*

భావమందు వసించుచుండెడి భక్తవత్సల! సత్ప్రదా!

శ్రీవదాంవర సేవితా! నిను చేరనీ నను చిత్ ప్రభన్,

ద్రోవచూపుము నిన్నుఁ జేరగ, దూర్వపూజిత! శాంకరీ!

63.ఓం ప్రమోదాయ నమః

మ.కో.  మోదమందగ నుండుమయ్య, *ప్రమోద!* మా మదులందునన్,

ఖేదముల్ విడఁ జేయువాఁడ! సుఖించవచ్చును తృప్తిగా, 

సేదతీరును మాకు నీకృపచేత, నక్షరతేజుఁడా!

మాదు చిత్తము మల్లెపూవని మంచి గాంచుము, శాంకరీ!

64.ఓం మోదకప్రియాయ నమః

మ.కో.  *మోదకప్రియ!* మేము ముందుగ పూజలన్ నిను గొల్వగా

సాదరంబుగ స్వాగతింతుము, సన్నుతించుచు శాశ్వతా!

నీ దరిన్ సుఖశాంతులుండును, నీవె మార్గము మాకిలన్,

రాదదేలనో భక్తి నీపయి, రక్షసేయుము, శాంకరీ!

65.ఓం కాంతిమతే నమః

చం.  తలతుము *కాంతిమంత!* నిను తప్పక పుస్తకమున్ బఠించుచోఁ

దలచెడి వేళలందు, వరదాతవటంచును, శ్రద్ధఁ గొల్పమం

చలసటఁ బాపుమంచు, పరమార్థ పథమ్మును చూపుమంచు, మా

తలపులు గాంచి తీర్చుమయ, తప్పక శ్రీకర దివ్య శాంకరీ!

66.ఓం ధృతిమతే నమః

చం.  సతతము నిన్నె కొల్తుమయ సాధన చేసెడి వేళలందునన్ 

మతిపడి నిన్నె దేవ!*ధృతిమంత!* జయంబులనిత్తువంచు, నీ

యతులిత భక్తపాలన మనంత శుభంబులనిచ్చు మాకు, నిన్

స్తుతి నొనరించు నేర్పునిడి, శోభిలఁజేయుము మమ్ము,  శాంకరీ!

67.ఓం కామినే నమః

ఉ.  *కామి* జయంబు నీకగుత, కమ్మని యావడ, పాయసమ్ము, సత్

ప్రేమను స్వీకరింపుమని వేడిగ నిప్పుడె చేసినాము, మే

మేమియు కోరఁబోము, పరమేశ్వరపుత్రుఁడ! రావయా కృపన్,

నీమది వెన్నపూసయన నిల్చెదవీవె కృపాబ్ధి!  శాంకరీ!

68.ఓం కపిత్థవనప్రియాయ నమః

చం.  పిలిచితి నేను నిన్నిట*కపిత్థవనప్రియ!* కావ రావయా!

అలసితి జీవితమ్మునను, హాయినొసంగుము చిత్త శాంతికై

నిలువుము నాదు చిత్తమున, నిర్మలమానసమిచ్చి కావుమా,

కలుషవిదూరమార్గమున కమ్మగ నిల్పుము, దివ్య శాంకరీ!

69.ఓం బ్రహ్మచారిణే నమః

చం.  అనుపమ! *బ్రహ్మచారి!* కరుణాకర! లోకశుభంకరా! కృపన్

వినుతులనాలకించి కను విస్త్రుతభక్తివిశేషమెన్నుచున్,

నిను మదినమ్ము భక్తులకు నీవె శుభంబులనీయకున్నచో

మనములఁ గ్రుంగిపోదురయ, మానక కావుము నీవు,  శాంకరీ!

70.ఓం బ్రహ్మరూపిణే నమః

చం.  సువిదిత! *బ్రహ్మరూప!* శుభ సుందర సూనృత వాక్ప్రబంధమై

భవితకు శోభకూర్చుటకు బంగరుబాటలు వేయ రావయా,

ప్రవిమల చిత్తవృత్తి, వరభావసమృద్ధిని కల్గఁ జేయగాన్,

జవమును సత్వమున్ గొలుపఁ జక్కగ కావగ రమ్ము,  శాంకరీ!

71.ఓం బ్రహ్మవిద్యాదిదానభువే నమః

మ.  శుభదా!మమ్ములఁ గావ నీవె కల వంచున్*బ్రహ్మవిద్యాదిదా

నభు!* సత్సమ్మతిఁ గొల్తుమయ్య నిను, జ్ఞానంబిచ్చి చేకొమ్ము మ

మ్మభయంబిచ్చుచు రక్షసేయుమిల మోహాదుల్ విడన్ జేయుచున్,

శుభసంప్రాప్తము నీ కృపన్ గలుగుగా, చూడంగ రా, శాంకరీ!

72.ఓం జిష్ణవే నమః

చం.  కృపఁగను *జిష్ణు!* నీవలన కీర్తి శుభంబులు కల్గుచుండు, మా

కుపకృతి చేయుదైవమని యుత్సుకతన్ భజియించుచున్న మా

తపననెఱింగి రమ్ము మము తప్పక కావగ నీవు మాదు భా

వ పరిమళంబులందుమయ, భాస్కరతేజ! శుభుండ! శాంకరీ!

73.ఓం విష్ణుప్రియాయ నమః

మ.  నుత *విష్ణుప్రియా!* భక్తబాంధవుఁడ! నేనున్ నీకు నైవేద్యముల్

ప్రతిపద్యంబున భావగుంభనముగా భక్తిన్ సమర్పించుచున్

మతిమంతుండుగ మెల్గుచుంటినయ, యీ మాత్రంపు నాశక్తి నీ

యతులంబైన కృపారసమ్ముననె, స్నేహాధీనుఁడా!  శాంకరీ!

74.ఓం భక్తజీవితాయ నమః

మ.కో.  శ్రీకరుండవు.  *భక్తజీవిత!* చిత్త తేజము నీవెగా,

మాకు నెల్లెడ కాపువై వరమార్గదర్శిగ నుందువే,

లేకపోవును భక్తి శక్తియు, లేకపోవును యుక్తియున్,

నీ కటాక్షమె కల్గియుండిన నిల్పు మమ్మది, శాంకరీ!

75.ఓం జితమన్మథాయ నమః

చం. వర *జితమన్మథా!* శుభద! ప్రార్థన చేసెద నాలకింపుమా,

పరహితమెన్నుభావనలు, భక్తిమహత్తరశక్తిఁ గొల్పుచున్,

నిరుపమసత్కవిత్వమున నిర్మలభావ సంమృద్ధితోడ నే

సురుచిర గ్రంథరాజమును శోభిలవ్రాయఁగఁ జూడు,  శాంకరీ!

76.ఓం ఐశ్వర్యకారణాయ నమః

శా.  గుణపుష్టిన్, నుత మంత్రపుష్టియును  సాద్గుణ్యంబుకాన్ జన్మమే

ప్రణుతింతున్ నిను, గొల్పుమయ్య! కృపతో వాగ్భాస! *ఐశ్వర్యకా

రణ!* నాలోన మహత్తరంబుగ, జగద్రక్షైక దీక్షాకృతీ!

గుణగణ్యుల్ ధరవర్ధిలన్ గనుమయా, కూర్మిన్ ప్రభూ! శాంకరీ!

77.ఓం జ్యాయసే నమః

ఉ.  *జ్యాయస!* భక్తరక్ష! గుణ సంస్తుతి పద్యములందుఁ జేసెదన్,

న్యాయపథంబునన్ నిలిచి నవ్యమహత్తర ధారనెన్ని నీ

వీయగ నాకు నిత్తరి మహేశ్వరి పుత్రుఁడ! సత్కృపాంబుధీ!

వ్రాయగలేని వేగమున, భాస్కరసన్నిభతేజ!  శాంకరీ!

78.ఓం యక్షకిన్నర సేవితాయ నమః

మ.కో.   *యక్షకిన్నర సేవితా!*హృదయాచలాగ్ర సుసంస్థితా!

రక్ష నీవె  నిరంతరంబును, రమ్యగాన విలోల, స

ద్దీక్షతో శతకంబు వ్రాసితి దివ్య నీ మహిమంబుచే,

మోక్షమిచ్చెడి గ్రంథమియ్యది పూర్తిగా కన,   శాంకరీ!

79.ఓం గంగాసుతాయ నమః

మ.  నుత *గంగాసుత!* వందనంబులివిగో, నోరార నిన్ గొల్చుచున్

క్షితి నేఁ జేయుచునుంటి, నీవు కొనుమా, నీ నామ సంకీర్తనల్

మతిమంతుల్ శతకంబునందు చదువన్ మాన్యత్వమున్, ముక్తియున్,

క్షితి సత్ కీర్తియు గొల్పుమయ్య కృపతో, శీఘ్రంబుగా  శాంకరీ!

80.ఓం గణాధీశాయ నమః

శా.  ఆశాబద్ధములయ్యె జీవితములో యానందరూపా!  *గణా

ధీశా!* పాశములన్ త్యజించు గుణమున్ బ్రీతిన్ బ్రసాదించుమా,

లేశంబైనను పుణ్యపాప ఫలముల్ లేకుండ నాకాత్మలో

శ్రీశానాద్భుత భక్తిభా వమిడుమా శ్రీమంతుఁడా! శాంకరీ!

81.ఓం గంభీరనినదాయ నమః

ఇంద్రవంశము వృత్తము..... త త జ ర..... యతి .. 7.

నేనెంతు *గంభీరనినాద!*  నీ కృపన్,

నేనెంతు నిన్  నాదు నిజాత్మశక్తిగా,

నేనెంతు నీరూప నిజప్రభావమున్,

నేనెంతు నిన్నేను గణించు, శాంకరీ!

82.ఓం వటవే నమః

ఉ.  ఓ *వటు!* నిన్ స్మరించి పరమోన్నత సత్యపథంబుమెట్టినన్

భావజునిన్ జయించనగు, భక్తిగ గ్రంథములల్లగానగున్,

చేవను జూపి చిత్రకవిశిల్పముతో కృతి వ్రాయగానగున్,

దీవనలిచ్చి కాచుదువు దిక్కయి మాకిలనీవె, శాంకరీ!

83.ఓం అభీష్టవరదాయ నమః

ఉ.  హారతులో *యభీష్టవరదా!* కొని నన్ను కృతార్థుఁ జేయుమా,

సారసపాళి పద్యములు చక్కని మాల్యము నీకు నందుమా,

స్మేరముఖారవింద! వరసిద్ధివినాయక భక్తపాలకా!

కోరను నిన్ను కల్ములను, కూర్మిని గాంచెడివాఁడ! శాంకరీ!

84.ఓం జ్యోతిషే నమః

మ.  వెలుగున్ *జ్యోతి!* యనుగ్రహించు కరుణన్, విఖ్యాత సద్వర్తనన్

కలుగన్ జేయుము, సత్యవాక్పటిమ, సత్కల్యాణ వాక్చాతురిన్,

వెలుగన్ జేయఁగఁ జేయుమయ్య కృతులన్, విశ్వాత్మ! నిన్ గొల్చెదన్,

గలలోనైనను దుష్ప్రవర్తకునిగా కానీకుమా,  శాంకరీ!

85.ఓం భక్తనిధయే నమః

చం.  పొరపడి నేను *భక్తనిధి!* పొందికగా నిను వ్రాయకుంటినో?

సరియగు సత్పదంబులను చక్కగనెంచి రచింపకుంటినో,

నిరుపమమైన నీ ద్యుతిని నేను రచింపగ చాలనైతినో?

హరసుత! మన్ననంబునను హాయిగ నిద్ది గ్రహించు, శాంకరీ!

86.ఓం భావగమ్యాయ నమః

చం.  సురుచిర! *భావగమ్యా!* పరిశోధనచేయుచు నిన్ గ్రహించినన్

పరమపథంబు తథ్యమయ, పట్టుగ నీకు నమస్కరించినన్

నిరుపమ పద్య సద్రచన నేర్పుగ వచ్చు రచింపనెంచినన్,

తరుణమునెంచి కావుమయ, ధన్యతఁ గూర్చుమ నాకు,  శాంకరీ!

87.ఓం మంగళప్రదాయ నమః

ఉ.  మంగళ భావనల్ కొలిపి మంగళ పద్యచయంబుఁ గొల్పుచున్,

మంగళకారకుండుగ, సమస్త జగద్ధిత మంగళాత్ముగా

పొంగుచు చేయుమయ్యనను పూజ్య శుభాస్పద! *మంగళప్రదా!*

బెంగలు పాపి కావుమయ, విశ్వశుభంకర దేవ! శాంకరీ!

88.ఓం అవ్యక్తాయ నమః

శా.  *అవ్యక్తా!* శుభకారకా! శుభములేనాశింతు నీనుండి, స

త్కా వ్యప్రాభవమీవెయౌచు నిలుమా కల్పాంతముల్ నిల్పుమా,

సువ్యక్తంబునొనర్పజాల నిల నీ సుజ్ఞాన తేజంబునే

భవ్యంబైనమహోత్తమద్యుతిగ నిన్ భావింతు నో శాంకరీ!

89.ఓం అప్రాకృత పరాక్రమాయ నమః

కనక కామినీ వృత్తము. ... జ త స లగ. ... యతి 6.

కృపాబ్ధి!*యప్రాకృత పరాక్రమా!*

సుపర్వమై తోచు మసమానుఁడా!

ప్రపత్తి భావాశ్రయ శుభాస్పదా!

ప్రపంచ మీవే వరుఁడ! శాంకరీ!

90.ఓం సత్యధర్మిణే నమః

చం.  ప్రగణిత! *సత్యధర్మి!* వరభావ సమృద్ధిని కొల్పుమయ్య! నే

నగణిత కావ్య సద్రచన నందఁగ జేయగ నీకు వ్రాసి, సొం

పుగ నది యొప్పునట్టులుగ పూర్తిగ చేయుమనంత తేజమా!

సుగుణగణాభిరాములిది శోభిలుచుండెననంగ, *శాంకరీ!

91.ఓం సఖయే నమః

చం.  కొలిచెద నయ్య నేను *సఖ!*  గొప్పగ, సన్నుత కావ్యరాజమున్

వెలయఁగఁ జేయఁ జేయు నిను విజ్ఞతతోడ వివేకమొప్పగా,

పలుచన చేయకయ్య నను భాసిలుపండితపాళి మధ్యనన్,

నిలిము మనస్సరోజమున,నిత్యముగా వరభావ! శాంకరీ!

92.ఓం సరసాంబునిధయే నమః

ఉ.  ఆదరమొప్పఁ గొల్తు*సరసాంబునిధీ!* మహనీయ పెన్నిధీ!

ఖేదమె లేని జీవితము, కీర్తిసుచంద్రిక లందఁ జేయుమా,

మోదముతోడ నిన్ గొలుతు, పూర్ణశుభంకర! లోక శంకరా!

సాదరమున్ గ్రహింపుచు నశాంతిని పాపుము నీవు, శాంకరీ!

93.ఓం మహేశాయ నమః

ఉ.  వందనమో *మహేశ!* జనవందితదివ్యపదారవింద! సం

క్రందన సూతి నిన్ గొలిచి కౌరవమూర్ఖులనే జయించె, ని

న్బొంద దలచినన్ మదిని పూర్తిగ నీకె నొసంగుటొప్పు, నా

కందుము నీవు నిన్ గొలుతు నందముగా, కరుణాబ్ధి! శాంకరీ!

94.ఓం దివ్యాంగాయ నమః

శా.  *దివ్యాంగా!* శరణంటి నేను కృపతో దీవించుమా నన్ను,  నీ

దీవ్యద్రూపము నాకు చూపుమయ నన్ దేల్పన్ మహేశాగ్రణీ!

కావ్యంబందునఁ గల్గు నీవె కవియున్, కావ్యంబు, తేజంబునున్,

సవ్యంబై విలసిల్లఁ జేయుమయ, ధీశా! నాయకా!  శాంకరీ!

95.ఓం మణికింకిణీ మేఖలాయ నమః

ప్రసృమర కరా వృత్తము..... న స య లగ. ... యతి .. 8.

నిలుమ *మణికింకిణీ మేఖలా!*

వెలుగు మదిలోన, విశ్వాక్షుఁడా!

కలుగ శుభముల్ ప్రకాశింపుమా,

మలినములుబాపుమా  శాంకరీ!

96.ఓం సమస్త దేవతామూర్తయే నమః

ఉ.  ఆర్తి గ్రహింపుమయ్య,  పరమాత్ముఁడ నీవు *సమస్త దేవతా

మూర్తి!* మనంబునన్ వెతలు ముప్పిరి గొంచు హసింపఁ జొచ్చె, దు

ర్వార్తలు,  దుష్ట చేష్టలు నవారితదుర్గతులెన్నియెన్నియో

యార్తిని గొల్పుచుండి నడయాడును నా మది, మాపు,  శాంకరీ!

97.ఓం సహిష్ణవే నమః

చం.  వినుత *సహిష్ణు!* నీకుఁ గల వీనులు మా మొరలాలకించి, మా

వినుతులనందఁజేయుటను ప్రీతిగ నీవు పరిష్కరింతువే

యనయము మమ్ము వేల్చు , పరిహారము చేయుము మార్గమెన్నుచున్,

జనహితమెన్ని కోరెదను, చక్కగ కావుము, దేవ! శాంకరీ!

98.ఓం సతతోత్థితాయ నమః

ఉ.  ఉత్సుకతన్ వెలుంగ,  *సతతోత్థిత!* నన్ గని కావుమయ్య! సద్

వత్సలతన్ మమున్ గనెడి భవ్యుఁడవీవెగ శ్రీ గణేశుఁడా!

సత్సుఖమన్న నీతలపె, శాంతిని కొల్పును మాకు నిత్యమున్,

వత్సరవత్సరంబు నిను భక్తిగ గొల్తుము, దివ్య  శాంకరీ!

99.ఓం విఘాతకారిణే నమః

ఉ.  మచ్చికనుంటివంచు నిను మన్ననఁ జేయక నుజ్జగించినన్

ఖచ్చిత మీవు కోపమున గర్జనచేసి *విఘాతకారి!* హా!

ముచ్చెమటల్ వహించునటు! పూర్తిగ చేయుదు వందుచేతనే

మచ్చికతోడ నిన్ గొలిచి మన్ననలందుదుమయ్య, శాంకరీ!

100.ఓం విశ్వగ్ధృశే నమః

మ.  వెలుగున్ శక్తిగ మాకునిచ్చు వరదా!  *విశ్వగ్ధృశా!* సంస్తుతుల్,

కలుగన్ జేయుము మాకు భక్తి తమపై కారుణ్యతేజోనిధీ!

తెలివిన్ గొల్పెడి దేవుఁడీవె నర జాతిన్ గాచి రక్షింపుమా,

కలకాలంబు సుఖంబునిమ్మ దయతో గణ్యంబుగా,  శాంకరీ!

101.ఓం విశ్వరక్షాకృతే నమః

ఉ.  ఆకృతిగొన్న శాంతమన నద్భుతరీతిని యొప్పి,  *విశ్వర

క్షాకృతి!* మాపయిన్ గృప ననంతముగా కురిపించుచుందువే,

శ్రీకరమైన తుండమది శ్రేయములన్ విరచించు, శాంత ర

త్నాకర! వందనంబులయ! ధన్యుఁడనైతిని నేను శాంకరీ!

102.ఓం కళ్యాణగురవే నమః

మ.  నుత *కళ్యాణగురూ!* త్వదీయ మహిమల్ నోరార వర్ణించితిన్,

క్షితి నీ సాటి కనంగనేరనయ, నా కీర్తిన్ ప్రవర్ధించు నీ

సితమందారముఖారవిందమహిమన్ చెప్పంగ సాధ్యంబొకో?

మతిమంతుండుగనుండనిమ్ము నను, సమ్మాన్యంబుగా,  శాంకరీ!

103.ఓం ఉన్మత్తవేషాయ నమః

శా.   ఓర్పున్ గొల్పుము నాదు చిత్తమున కో *యున్మత్తవేషా!* ధరన్

నేర్పున్ గొల్పుము జీవనంబు గడుపన్, నిత్యప్రదీపా, మదిన్

దర్పంబన్నది చేరనీక, కనుచున్ ధైర్యంబు కల్గించుమా,

కర్పూరంబుగ హారతిత్తు మదినే గణ్యాత్ముఁడా, శాంకరీ!

104.ఓం అపరాజితే నమః

ఉ.  ఓ *యపరాజితా!* జయ మహోజ్వల తేజము కావ్యకన్యకున్

శ్రేయము గూర్పనీయుమయ,  శ్రీకర శ్రీగణనాథ! క్షేమమున్,

న్యాయవివర్ధనంబు, పరమార్థమునందున భక్తి శక్తులన్, 

ధ్యేయముతోడి వర్తనము తీర్పుగనిమ్ము గ్రహించి, శాంకరీ!

105.ఓం సమస్త జగదాధారాయ నమః

శా.  దారిన్ జూపుమయా*సమస్త జగదాధారా!* నమోవాకముల్,

సూరాగ్రేసర! నీస్వరూపము గనన్ చోద్యంబుగానుండు, మా

తీరున్ మార్చగ నుంటివా యటుల? భక్తిన్ గొల్పి రక్షింతువా?

హేరంబా! శుభమంగళంబులగుతన్ పృథ్విన్ సదా,  శాంకరీ!

106.ఓం సర్వైశ్వర్యప్రదాయ నమః

శా.  శశ్వత్ సత్సుఖదాయివైన వరదా! శాంతాత్మ! పూజ్యుండ!   *స

ర్వైశ్వర్యప్రద!* ముక్తి నాకొసగుమా,  ఆనంద సంవర్ధకా!

శశ్వత్ సన్నుత కీర్తి దాయివగుచున్, శాంతిన్ బ్రసాదింపుమా,

విశ్వాసంబున గొల్తు నిన్ గణపతీ! ప్రీతిన్ మదిన్, శాంకరీ!

107.ఓం ఆక్రాంత చిదచిత్ప్రభవే నమః

కనక కామినీ వృత్తము. ... జ త స లగ. ... యతి 6.

తరింతు *నాక్రాంత చిదచిత్ప్రభా!*

స్మరించుచున్ క్షేమమును గాంతు నిన్,

భరింపుమా దేవ నను పూర్తిగా,

స్థిరంబుగా చూచి నిలు శాంకరీ!

108.ఓం విఘ్నేశ్వరాయ నమః

శా. శ్రీ *విఘ్నేశ్వర!* మంగళంబులగు నీ విఖ్యాత భక్తాళికిన్,

సేవా భావనఁ గల్గు జీవతతికిన్ క్షేమంబు సిద్ధించెడిన్,

నీవారాదులు పండి లోకులకిలన్ నిత్యంబు ప్రాప్తించెడున్,

నీ వాఁడన్ శుభమంగళంబులిడుమా, నిన్గొల్తు నో శాంకరీ!

ఓం శ్రీ వరసిద్ధి వినాయకస్వామినే నమః  

అష్టోత్తర శత నామాంచిత పద్యార్చన సమాప్తమ్.

స్వస్తి ప్రజాభ్యః.

ఏతత్ సర్వం శ్రీ గణేశ్వరార్పణమస్తు.

చింతా రామకృష్ణారావు.

శ్రీ చాంద్రమాన విశ్వావసు నామ సంవత్సర భాద్రపద శుద్ధ అష్టమీ భానువారం.

తే. 31 - 8 - 2025.

జైహింద్.

మూకపంచశతి - పాదారవిందశతకము - 60 వ శ్లోకమునకు .... శ్రీ పాలకుర్తి రామ మూర్తిగారి సమీక్ష.

జైశ్రీరామ్.

నయంతీం దాసత్వం నలిన భవముఖ్యా నసులభ

ప్రదానాత్ దీనానా మమరతరు దౌర్భాగ్య జననీం 

జగజ్జన్మ క్షేమక్షయవిధిషు కామాక్షి పదయోః

ధురీణా మీష్టే కస్తవ భణితు మాహోపురుషికామ్!

(మూకపంచశతి - పాదారవిందశతకము - 60)

తల్లీ! ఓ కామాక్షీ! నీ పాద కమలములు సాధారణ భక్తులైన దీనులకు మోక్షాన్ని ఇస్తున్నాయి. కాని బ్రహ్మ మరియు ఇతర దేవతలను మాత్రం  నీ సేవకులుగా చేస్తున్నాయి. అలాగే కోరినవన్నీ అనుగ్రహించే కల్పవృక్షాదులకు కూడా దీనత్వాన్ని ప్రసాదిస్తున్నాయి. నీ పాద మహిమను ఆశ్రయించే త్రిమూర్తులు జగత్తును సృష్టిస్తారు, నిలబెడతారు మరియు లయం చేస్తారు. ఈ కార్యకలాపాలన్నింటిలో ముందుండే నీ పాదాల మహిమను వర్ణించడం ఎవరికి సాధ్యమౌతుంది తల్లీ!

అహో పురుషికామ్.. అంటున్నాడు, కవి. అహో అనడంలో "అ"కారం బ్రహ్మతత్త్వం కాగా "హ"కారం శక్తి తత్త్వం. ఈ రెంటి కలయికయే "అహం".. అదే సృష్టికి ముందుగా ఉన్నది. ఆద్యము, అనంతమైన "అహం" ఒక్కటే.. అందులోనే స్త్రీపురుష తత్త్వాలు ఓతప్రోతమై ఉన్నాయి. పుంభావనలో పరమేశ్వరుడు లేదా సదాశివుడని, స్త్రీ భావనలో ఆదిశక్తియని లేదా లలితాపరమేశ్వరియని చెపుతారు. పురుషికా అనడంలో.. "నేను" అనే అహంకార స్వరూపం ఉన్నది. నేను అంటే ఎవరు? శివునిలోని "నేనే"... దానినే అమ్మ లేదా ఆదిశక్తి అంటున్నాము. ఆ శివుడు ఎలాంటివాడు.. త్రిపురాలను నశింపచేసినవాడు. త్రిపురాలు ఏవి? స్థూలసూక్ష్మ కారణ శరీరాలు.. (పురము అనగా శరీరము) మూడు పురములను నశింపచేసే శివుని అహంకార స్వరూపమే ఆదిశక్తి.

అమ్మవారు పంచకృత్యపరాయణ.. సృష్టి, స్థితి, లయ, తిరోధాన, అనుగ్రహాలు పంచకృత్యములు. ఇందులో బ్రహ్మకు సృజనను, విష్ణువునకు స్థితిని, శంకరునకు లయను.. బాధ్యతలుగా అప్పజెప్పి మిగిలిన రెండింటినీ తన వద్దనే ఉంచుకున్నదట, ఆదిశక్తి. దాసత్వం అనడంలో.. బ్రహ్మాదులు అమ్మ అప్పగించిన పనిని మాత్రమే చేస్తున్నారు కాబట్టి దాసులుగా భావింపబడుతున్నారు. 

లింగత్రయాలు.. (స్త్రీ పురుష నపుంసక) అభేదములని వేదవాక్యం. అట్టి లింగత్రయాలకు అతీతమైన అమ్మవారి మహిమను వర్ణించడం ఎవరికి సాధ్యపడుతుంది? అంటే ఒక్క ఆత్మకు మాత్రమే అని సమాధానం. ఎందుకు? అది అమ్మవారు మాత్రమే కాబట్టి.

నిజానికి ఈ స్తోత్రం యొక్క పరమావధి నిర్మలమైన అమ్మవారి మహిమను వర్ణిస్తూ, జిజ్ఞాసువులకు ఆధ్యాత్మిక పరిణతికి మార్గాన్ని చూపడమే అయినప్పటికీ ఇందులోని భావనలను నిత్య జీవితంలో నిర్వహణను అన్వయించుకుంటే... భౌతిక జీవన నిర్వహణకూ మార్గం చూపుతుంది.. 

అమ్మవారి పంచకృత్యాలను సంస్థ నిర్వహణలో ఐదు ప్రధాన బాధ్యతలుగా చెప్పుకుంటే... అమ్మవారి పంచకృత్యాలైన సృష్టి, స్థితి, లయ, తిరోధాన, అనుగ్రహాలను ఆధునిక సంస్థ నిర్వహణకు అన్వయించుకునే ప్రయత్నం చేయవచ్చు.

సృష్టి అనడం... నూతన ఆలోచనలకు రూపకల్పన చేయడంగా భావించవచ్చు. సంస్థలో కొత్త ప్రణాళికలను రూపొందించడం, నూతన ఉత్పత్తులను అభివృద్ధి చేయడం, వినూతన ఆలోచనలకు కార్యరూపం కల్పించడం సృష్టికార్యానికి ప్రతీకగా భావించవచ్చు. నాయకుడు భవిష్యత్తును దృష్టిలో ఉంచుకొని ఎప్పటికప్పుడు క్రొత్త అవకాశాలను అన్వేషించాలి, సృష్టించాలి.

స్థితి అనడం... సంస్థ మనుగడ, అభివృద్ధిని సూచిస్తుంది. అభ్యుదయం ఉన్నచోటనే మనుగడ ఉంటుంది.. క్రొత్తదనానికి అవకాశం ఉంటుంది. ప్రారంభించిన కార్యక్రమాలను సమర్థంగా నిర్వహించడం, వనరులను కాపాడుకోవడం, ఉద్యోగుల సామర్థ్యాన్ని పెంపొందించడం, సంస్థ లక్ష్యాల సాధనకు నిరంతరం కృషి చేయడం... వీటిని స్థితికార్యానికి అన్వయం చేసుకోవచ్చు.

లయము అనడంలో... సంస్థలో అనవసరమైన విధానాలను తొలగించడం... కాలం చెల్లిన విధానాలు (Obsolete), ప్రయోజనం కోల్పోయిన కార్యక్రమాలు, వనరుల వృథాకు కారణమయ్యే పద్ధతులను తొలగించడం సంస్థ ప్రగతికి అవసరం. ఇక్కడ లయము అనడం విధ్వంసం కాదు. అవసరం తీరిన వ్యవస్థలను తొలగించి నూతన అభివృద్ధికి మార్గం కల్పించడం. చెట్టు శిశిరంలో తన ఆకులను తానే రాల్చేసుకుంటుంది.. అంటే తన నాశనం తానే చేసుకుంటుందని కాదు.. పునః సృష్టికి బీజం వేసుకుంటుందని భావించాలి. అలాగే అవసరం లేని వాటిని తొలగించడం వల్ల అవసరమైన వాటికి చోటు కల్పిస్తున్నాము. పాతనీరు పోతేనే క్రొత్తనీటికి చోటు లభిస్తుంది కదా.

తిరోధానం అనడం... పరిమితులను  గుర్తించడం.. సంస్థ రహస్యాలను కాపాడడంగా భావించవచ్చు. నిర్వహణలో ప్రతి సమాచారాన్ని ప్రతి ఒక్కరికీ వెల్లడించడం సముచితం కాదు. సంస్థ ప్రయోజనాలను కాపాడే గోప్యత, అవసరమైన సమాచారాన్ని తగిన స్థాయిలో అర్హులకు మాత్రమే అందించడం, నిర్ణయాల వెనుక ఉన్న పరిమితులను గుర్తించడం ఈ భావానికి ఒక ఆధునిక అన్వయంగా చెప్పుకోవచ్చు. నిజానికి సంస్థలో గోప్యత అవసరమే... కానీ ఆ పేరుతో తప్పులను లేదా అక్రమాలను దాచడం మాత్రం ఏవిధంగానూ సమర్థనీయం కాదు. అయితే తిరోధానం అనడంలో ఇది అర్థంగా చెప్పుకోవడమూ సమంజసమూ కాదు. ఈ అన్వయం ఒక పరిమితమైన భావన మాత్రమే. 

అనుగ్రహం అనడం... ప్రతిభకు ప్రోత్సాహం, వ్యక్తి వికాసమే సంస్థ వికాసంగా గుర్తించడం. కార్య నిర్వహణలో ఉద్యోగుల ప్రతిభను గుర్తించడం, వారికి కార్యనిర్వహణలో తగిన శిక్షణను అందించడం, అర్హత ప్రాతిపదికగా అవకాశాలను కల్పించడం, తప్పుల నుంచి నేర్చుకునే వాతావరణాన్ని ఏర్పరచడం, సమర్థులను ఉన్నత బాధ్యతలకు సిద్ధం చేయడం అనుగ్రహ భావానికి అన్వయంగా చెప్పుకోవచ్చు.

ఈ ఐదు అంశాల ద్వారా ఒక ముఖ్యమైన నిర్వహణా సూత్రాన్ని ప్రతిపాదించవచ్చు. క్రొత్తదాన్ని సృష్టించడం, ఉన్నదానిని నిలబెట్టడం, అనవసరమైనదాన్ని తొలగించడం, అవసరమైన గోప్యతను కాపాడడం, సమర్థతను ప్రోత్సహించడం... ఈ ఐదు కృత్యాలు సమన్వయంతో జరిగినప్పుడే సంస్థ సంపూర్ణంగా అభివృద్ధి చెందుతుంది. అమ్మవారి మాహత్మ్యం ఈ పంచకృత్యాలను సమర్థవంతంగా నిర్వహించడం ద్వారా ప్రకటితమౌతుంది.

బ్రహ్మవిష్ణుమహేశ్వరులకు బాధ్యతలు అప్పగించింది లలితాపరమేశ్వరి అనడం ఆధునిక నిర్వహణలో అధికారాల వికేంద్రీకరణకు ప్రతీకగా చెప్పుకోవచ్చు. ఒక సంస్థలో అధిపతి ప్రతి పనినీ స్వయంగా నిర్వహించడానికి ప్రయత్నిస్తే వ్యవస్థ సమర్థంగా నడవదు. అందువల్ల కార్యాల స్వభావాన్ని బట్టి తగిన లేదా అర్హత కలిగిన అధికారులకు బాధ్యతలు అప్పగించాలి. బాధ్యతల విభజన, అధికారాల అప్పగింతతో యజమాని బాధ్యత ముగిసిపోదు. వేరువేరు విభాగాల అధిపతుల మధ్య ఆయా బాధ్యతల నిర్వహణలో సమన్వయ బాధ్యతను యజమాని నిర్వహించాల్సిందే. 

శ్లోకంలో చెప్పబడిన దాసత్వ భావాన్ని... బ్రహ్మాది దేవతలు స్వతంత్రంగా పని చేస్తున్నారే కాని తమ ఇష్టానుసారం కాదు. తమకు నిర్దేశించిన కార్యాల చట్రంలో మాత్రమే పనిచేస్తున్నారు. దీనినే సంస్థలోని అధికారులు వ్యక్తిగత ప్రతిష్ఠ కోసం కాకుండా సంస్థ లక్ష్యాల కోసం పనిచేయాలనే సూత్రంగా భావించవచ్చు. అయితే దాసత్వం అంటే బానిసత్వం కాదు. అది వ్యక్తిగత అహంకారాన్ని పక్కనపెట్టి, అప్పగించిన బాధ్యత పట్ల నిబద్ధతతో వ్యవహరించడం అనే అర్థంలోనే తీసుకోవాలి.

అహో పురుషికా... అహంకారం నుంచి ఆత్మపరిశీలన వరకు ప్రతి నిర్వహణాధ్యక్షుడు ఎదగాలి. వ్యక్తిగత అహంకారం కంటే వ్యవస్థ యొక్క సమగ్ర ప్రయోజనం ఉన్నతమైనదని సంస్థలోని ప్రతి ఉద్యోగి గుర్తించాలి.

అమ్మవారి పాదాలు అనడంలో నాయకత్వానికి పునాది పాదాలే అనే భావన కనిపిస్తున్నది. తల ఆలోచనకు, పాదాలు ఆచరణకు ప్రతీకలు. నాయకత్వం ఆచరణలోనే ప్రకటితమౌతుంది. ఎలాగైతే జగత్తుకు అమ్మవారి పాదాలు ప్రధానమైనవో అలాగే నిర్వహణాపరంగా నాయకత్వం యొక్క విలువలు, సంస్థ సంస్కృతి ఆ సంస్థ విజయానికి మూలాధారంగా భావించవచ్చు. ఒక సంస్థలో అనేక విభాగాలు పనిచేస్తున్నప్పటికీ, వాటన్నింటికీ ఒక ఉమ్మడి లక్ష్యం, విలువల వ్యవస్థ, కార్యాచరణ దిశ అవసరం. 

కల్పవృక్షం కూడా దీనత్వాన్ని పొందడం అనడం... వనరులకంటే ఉన్నతమైనది సంస్థలో మరొకటి ఉన్నది అనే విషయాన్ని ప్రతిపాదిస్తున్నది. సంస్థలో ఆర్థిక వనరులు, సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, ప్రతిభావంతులైన ఉద్యోగులు, అత్యాధునిక పరికరాలు ఉండవచ్చు. కానీ వీటన్నింటినీ సరైన దిశలో ఉపయోగించే వివేకం, నైతిక విలువలు, సమన్వయం లేకపోతే ఆశించిన ఫలితాలు లభించవు. దీనిని బట్టి వనరుల సమృద్ధి ఒక్కటే విజయానికి హామీ కాదనీ, వాటిని సద్వినియోగం చేసే మార్గదర్శకాలు, వాటిని ఉపయోగించే వ్యక్తుల విలువలు, నిర్ణయాల నాణ్యత, సంస్థ లక్ష్యాల స్పష్టత కూడా అంతే ముఖ్యమనే అంశం స్పష్టమౌతున్నది..

అమ్మవారి పంచకృత్యాలను ఆధునిక నిర్వహణాశీలతకు అన్వయించుకోవడంలో అవగతమయ్యే ఒక భావన... ఒక సంస్థలో నూతన కార్యక్రమాలకు రూపకల్పన చేయడం, వాటిని సమర్థంగా నిర్వహించడం, కాలం చెల్లిన విధానాలను తొలగించడం, అవసరమైన గోప్యతను పాటించడం, ప్రతిభావంతులను ప్రోత్సహించడం వంటి కార్యాలన్నీ సమన్వయంతో జరగాలి. బ్రహ్మవిష్ణుమహేశ్వరులకు నిర్దిష్టమైన బాధ్యతలను అప్పగించిన ఆదిశక్తి తత్త్వం, సంస్థలో అధికారాల వికేంద్రీకరణతోపాటు సమగ్ర పర్యవేక్షణ ఆవశ్యకతను గుర్తుచేస్తుంది. బాధ్యతలను అప్పగించడం నాయకత్వ లక్షణమైతే, వాటన్నింటినీ ఒకే లక్ష్యానికి అనుసంధానించడం సమర్థ నిర్వహణా లక్షణం. వ్యక్తిగత అహంకారానికి తావివ్వకుండా, సంస్థ ప్రయోజనానికి ప్రాధాన్యమిస్తూ, సమష్టి ప్రగతికి కృషిచేయడమే ఈ తాత్త్విక భావం నుంచి మనం గ్రహించగల నిర్వహణా సందేశంగా భావించవచ్చు. 

చివరగా మరొక్కమాట... ఈ ఆధునిక నిర్వహణ సూత్రాల అన్వయాన్ని ఆధ్యాత్మిక పంచకృత్యాలుగా పొరపాటున కూడా భావించరాదు. ఇది ఆధునికంగా చేసిన భావాన్వయం మాత్రమే. నిర్వహణలోని ఐదు అధికారిక విభాగాలుగా ఈ అన్వయాలను సంప్రదాయం నిర్దేశించినట్లు భావించరాదు. ..... స్వస్తి.

పాలకుర్తి రామమూర్తి.

శ్రీ పాలకుర్తి రామమూర్తి గారికి అభినందనలు, ధన్యవాదములు.

జైహింద్. 

యత్రాస్తి భోగో నచ తత్ర మోక్షః ..... మేలిమి బంగారం మన సంస్కృతి.

 జైశ్రీరామ్.

శ్లో.  యత్రాస్తి భోగో నచ తత్ర మోక్షఃI - యత్రాస్తి మోక్షో నచ తత్ర భోగఃII

శ్రీ సుందరీ సేవన తత్పరాణాంI - భోగశ్చ మోక్షశ్చ కరస్థ ఏవ II

గీ.  భోగమున్న చోట మోక్షంబు కరువగు,

మోక్షమున్నచోట భోగమటులె,

నమ్మ పాదసేవ నమరును రెండును

నమ్మపైన భక్తి యమరుత మది.

భావము.  ఎక్కడ భోగాపేక్ష ఉంటుందో అక్కడ మోక్షం లభించదు. అలాగే ఎక్కడైతే మోక్షకాంక్ష ఉంటుందో అక్కడ భోగాసక్తి ఉండదు. కాని ఎవరైతే శ్రీ లలితా మహాత్రిపురసుందరి జననిని సేవిస్తారో వారికి భోగములు, మోక్షమూ సులభంగా కరతలామలకములౌతాయి, అంటారు.

జైహింద్.

శ్రీ సుందరీ సేవన తత్పరాణాం భోగశ్చ మోక్షశ్చ కరస్థ ఏవ!..... శ్రీ పాలకుర్తి రామ్మూర్తి.

 జైశ్రీరామ్.

శ్లో.  యత్రాస్తి భోగో నచ తత్ర మోక్షః యత్రాస్తి మోక్షో నచ తత్ర భోగః

శ్రీ సుందరీ సేవన తత్పరాణాం భోగశ్చ మోక్షశ్చ కరస్థ ఏవ!

ఎక్కడ భోగాపేక్ష ఉంటుందో అక్కడ మోక్షం లభించదు. అలాగే ఎక్కడైతే మోక్షకాంక్ష ఉంటుందో అక్కడ భోగాసక్తి ఉండదు. కాని ఎవరైతే శ్రీ లలితా మహాత్రిపురసుందరి జననిని సేవిస్తారో వారికి భోగములు, మోక్షమూ సులభంగా కరతలామలకములౌతాయి, అంటారు.

లలితాదేవి దేవతల కార్యాన్ని సుసంపన్నం చేయడం లక్ష్యంగా చిదగ్నికుండంలో ఆవిర్భవించింది. దైవ కార్యము ఏమిటి? భండాసురుని సంహరించడం. భండాసురుడు ఎవరు? మన్మథుని శివుడు భస్మం చేసిన సమయంలో ఆ భస్మాన్ని చిత్రకర్మ అనేవాడు ఒక బొమ్మగా తయారుచేయడం, దానికి ప్రాణప్రతిష్ట జరిగి భండుడు అవతరించడం, అతని చర్యలు రాక్షసంగా మారడంతో.. అతనిని భండాసురునిగా వ్యవహరించడం జరిగింది.

ఆ భండాసురునికి విశుక్రుడు, విషంగుడు అనే వారు తోడయ్యారు. వారికి అదనంగా ఇంద్రశత్రువు, అమిత్రఘ్నుడు, విద్యున్మాలి, విభీషణుడు, ఉగ్రకర్ముడు, ఉగ్రధన్వుడు, విజయుడు, శ్రుతిపారగుడు అనబడే ఎనిమిది మంది రాక్షసులు ముఖ్యమైన అనుచరులుగా వచ్చి చేరారు. వీరంగా జగత్తుకు కంటకులుగా మారడం వల్ల వారిని సంహరించేందుకై "చిదగ్నికుండం"లో ఆవిష్కృతమయింది, లలితాదేవి.

అలా అవతరించిన లలితాంబిక, వివిధ దైవీశక్తులను సమీకృతం చేసి భండాసురుని సంహరించింది. దీనిని లలితాసహస్రనామాలు 64 వ నామం నుండి 84 వ నామంవరకు వర్ణించాయి. 

భండాసురుడు అంటే.. భండాసురుని వ్యక్తిగా చూడవద్దు. మానవునిలో సహజమైన జ్ఞానాన్ని కప్పివేసే అంతరంగంలోని అహంకారానికి ప్రతీకగా చూడాలి.. కామదహనం పిమ్మట ఆ భస్మం నుండి జనించిన వాడు భండాసురుడు. అంటే కామం నశించినా దాని భస్మం పూర్తిగా ప్రక్షాళన కాలేదు. లేదా అంతరంగ శుద్ధికాలేదు అన్నది భావన. అహంకారం, స్వార్థం, మమకారం, జడత్వం వీటితో ఆత్మజ్ఞానాన్ని కప్పివేసుకున్న అజ్ఞానానికి ప్రతీక భండాసురుడు. నిజానికి అహంకారం చైతన్యవంతమైతే దుష్టప్రవృత్తికి మార్గంచూపుతుంది. లలితాదేవి ప్రకటించిన యుద్ధం బాహ్యయుద్ధం కాదు. అజ్ఞానంపై జ్ఞానాన్ని, అహంకారంపై చైతన్యాన్ని, జడత్వంపై సృజనశక్తిని పంపించి  అహంకారాన్ని సమూలంగా తొలగించింది అని భావించాలి.

అహంకారం నుండి ప్రకటితమయ్యేది దుష్టబుద్ధి.. దానినే విశుక్రుడు అన్నారు. దుష్టబుద్ధి ఇతరులకు హానిచేసి ఆనందించాలని భావిస్తుంది. ఆ భావనా జనితమైనవాడే.. విషంగుడు. వారి వద్ద ఉండేది విఘ్నయంత్రము.. ప్రతి ఉత్తమ కార్యానికి విఘ్నకారణాలను సృజించాలనే బుద్ధితో ప్రణాళికలు రచించడం.. నిజానికి యంత్రము అంటే మనము దానికి ఇచ్చినది ఏదైనా దానిని పెంచి మనకు అందించేది. చెడుభావనతో దానిని నింపిన సమయంలో అది విఘ్నయంత్రంగా లోకానికి అపకారం చేయడానికి ఉపక్రమిస్తుంది. 

ఇక భండుని కుమారులు.. మన అంతరంగంలోని దుర్మార్గపు చర్యలు, భండుని సేన.. దుష్టుల యొక్క సేనావాహిని, శూన్యకపురము అంటే అశుభాలకు నెలవైనది.. చివరకు ఏమీ మిగలకుండా చేసేదిగా భావించవచ్చు. 

మానసికంగా భండాసురుడు అహంకార రూపంలోనూ, నేను నాది అనే మమకారాల రూపంలోనూ అధికార వ్యామోహ రూపంలోనూ, ఆధిక్యతను చాటుకునే రూపంలోనూ మనలోనే ఉన్నాడు.. 

దీనిని సామాజిక కోణంలో పరిశీలిస్తే... భండాసురుడు అధికార దుర్వినియోగానికి, స్వార్థపూరిత చింతనకు, అన్యాయానికి, వివక్షలకు, విలువల క్షీణతకు, సృజనశీలతను అణిచివేసే శక్తులకు ప్రతీకగా చూడవచ్చు. లలితాదేవి యొక్క సేనావాహిని ఈ అధార్మిక శక్తులను అణిచివేసింది. అనడంలో కేవలం ఆయుధాలు ధరించిన దేవతలు భండాసురుని శక్తులను సంహరించాయి అనుకోవడం సరికాదు. లలితాదేవి శక్తులను సానుకూల శక్తులకు ప్రతీకలుగా చూడాలి. జ్ఞానం వల్ల వివేకం, విచక్షణలు వెలుగుచూస్తాయి. ధార్మికప్రవర్తన వల్ల నైతికత నిలుస్తుంది. ప్రేమవల్ల మానవీయత వికసిస్తుంది. ధైర్య సాహసాల వల్ల అన్యాయాన్ని, అధర్మాన్ని ఎదుర్కొనే శక్తి ఉత్తేజితమౌతుంది. సృజనశీలత వల్ల సమాజం నూతనంగా ఆవిష్కృతమౌతుంది.

వ్యక్తి స్థాయిలో చూస్తే భండాసుర వధ అనేది అహంకార నిర్మూలనంగా తీసుకోవాలి. సామాజిక స్థాయిలో భండాసుర వధను అన్యాయ వ్యవస్థలపై ధర్మచైతన్య విజయంగా భావించాలి. ఆధ్యాత్మిక స్థాయిలో భండాసుర వధను అజ్ఞానం తొలగి చైతన్యం వికసించడంగా భావించాలి.

ఇక్కడొక ప్రశ్న ఎదురవవచ్చు.. జగత్తంతా ఉన్నది ఒకే ఒక చైతన్యం.. అదీ అమ్మవారే కదా. అప్పుడు భండాసురునిలోనూ ఉన్నది అమ్మవారే కదా.. అప్పుడు ఆమె ఎవరితో యుద్ధం చేస్తుంది? 

అద్వైత దృష్టితో పరిశీలిస్తే.. ఆమె ఎవరితోనూ యుద్ధం చేయలేదు. తనలోనే ఏర్పడిన అవిద్య అనబడే ఆవరణాన్ని తనలోనే ఉన్నట్టి జ్ఞానమనే శక్తితో తొలగించింది లేదా అణచివేసింది. ఇక్కడ మరొక అంశాన్ని గుర్తించాలి. సకారాత్మకశక్తులు, నకారాత్మకశక్తులు రెండూ ఉంటేనే సమగ్రత. ఒకటి ఉండి మరొకటి లేని స్థితి ఉండదు. కాకపోతే ఏది చైతన్యవంతంగా ఉన్నది ఏది జడతను ఆదరిస్తున్నది అనేదే ముఖ్యమైనది. శక్తి ఒక్కటే రూపాలు లేదా ధర్మాలు అనేకం మాత్రమే. 

దేవీ ఉపాసనలో పరాశక్తి సర్వవ్యాపిని. భండాసురుడిలో ఉన్న చైతన్యం కూడా ఆమెదే. అతనిలోని శక్తి కూడా ఆమెదే. అతన్ని సంహరించే లలితా శక్తి కూడా ఆమెదే.  నిజానికిది రెండు శక్తుల మధ్య యుద్ధం కాదు. అజ్ఞానంతో ఆవరించబడిన చైతన్యం.. అదే చైతన్యంలోని జ్ఞానశక్తి చేత తన ఆవరణాన్ని తొలగించుకోవడం.  దీపం చీకటితో యుద్ధం చేయదు. దీపం వెలిగినప్పుడు చీకటి స్వయంగా తొలగిపోతుంది. అలాగే జ్ఞానం అజ్ఞానంతో యుద్ధం చేయదు.. జ్ఞానం వ్యక్తమైనప్పుడు అజ్ఞానం నిలవదు.

మరొక ప్రశ్న.. “వధ” ఎందుకు? ఇక్కడే పురాణ భాషకు, తాత్త్విక భాషకు మధ్య ఉన్న తేడాను గుర్తించాలి. పురాణం “వధ” అంటుంది. తాత్త్వికత దానినే "అవిద్యా నివృత్తి"గా చెపుతుంది. ఈ ప్రక్రియలో భండాసురుని వ్యక్తిత్వాన్ని ఆవరించిన అహంకారం, మమకారం, అవిద్య, వికారాలు తొలగిపోయాయి. అంతేకానీ వాటికి ఆధారమైన చైతన్యం నశించదు.

లలితాత్రిపురసుందరి భండాసురుడిని నాశనం చేయలేదు.. అతనిలోని అసురత్వాన్ని తొలగించింది.

సామాజిక కోణంలో వ్యక్తిపై ద్వేషం కాదు. అతడి దుష్ప్రవృత్తిపై ప్రతిఘటన కావాలి. మనిషి నిర్మూలనం కాదు.. మనిషిలోని అజ్ఞాన నిర్మూలనం జరగాలి. 

పాలకుర్తి రామమూర్తి..

ఇంత చక్కని విషయాన్ని అందించిన శ్రీ పాలకుర్తి రామమూర్తిగారికి ధన్యవాదములు.

జైహింద్.