గణనీయంబగు భాషలందు తెలుగున్ గాంచంగ మేల్మేలు.. తాన్ విన సొంపై , ప్రకటించు భావ సరళిన్ దృప్తిన్, విశేషించి పల్ ఘన కావ్యామృత సంవిధాన మహిమల్ గాంచంగ నాంధ్రామృతం బను యీ బ్లాగును గొల్పి యుంటి. కనుడీ ! ఆంధ్రామృతం బందుడీ ! .

23, సెప్టెంబర్ 2026, బుధవారం

రేనాటి సూరీడు. ... శ్రీ ఆచంట సూర్యనారాయణ గారు విశ్రాంత కళాశాలాధ్యక్షులు.

0 comments

జైశ్రీరామ్.

ఆచంట సూర్య నారాయణ మూర్తి రిటైర్డ్ ప్రిన్సిపల్ నర్సీపట్నం.

చిత్రకవిసామ్రాట్ శ్రీచింతారామకృష్ణారావుగారిచేరచించబడిన"రేనాటిసూరీడు"చారిత్రకప్రబంధమునకుసమీక్ష!

శ్రీ చింతా రామకృష్ణా రావు గారు సుపరిచితులు,మిత్రులు,మేముఉత్తరాంధ్రకళాశాల లలో  పనిచేసినాము.

వారనేకగ్రంధములనురచించిన సుకవివరేణ్యులు.

ఆయన కవితాకృషీవలులు. బహుముఖప్రజ్ఞా శాలి. అనేక అవధానములను నిర్వహించినఘనత ఆయనకే దక్కింది. అనేకసన్మానాలు, బిరుదులు వారి విశిష్టతను చాటుతాయి.

ఈయన"రేనాటిసూరీడు" రాయలసీమసింహము, ఉయ్యాల వాడనరసింహారెడ్డి వీర చరిత్రను చారిత్రకప్రబంధముగా రచించిన మహాకవి.

ఆంగ్లేయుల దుష్ట పరిపాలనను అత్యంత సాహసోపేతముగా యెదుర్కొన్న మహాయోధుడు ఉయ్యాలవాడనరసింహారెడ్డి.

స్వాతంత్ర్య సమరములో తనప్రజలకొఱకుబ్రిటిష్ వారికి తనంతటతానుగా పట్టుబడి ప్రాణములను తృణప్రాయముగానెంచిన మహావీరుడు వీర నరసింహుడు.

ఆయన జీవితచరిత్రను కళ్ళకుకట్టినట్లు వర్ణించి ప్రబంధరూపములో రచించి తమదేశభక్తిని నిరూపించుకొన్నమహాకవి శ్రీ చింతా రామకృష్ణారావు గారు. కావ్యలక్షణాలను మక్కిమక్కిగా పాటిస్తూరచించుట, ఆయనకేచెల్లింది. "కావ్యంయశసేsర్ధకృతేవ్యవహారవిదే"అన్నట్లు కావ్యం సామాజిక సందేశం ప్రస్ఫుటంగా ఉండేటట్లురచించుట, ఆయన ప్రతిభకు మచ్చుతునక.

ఆనాటి రాయలసీమలో పాలెగాళ్లు తమదే స్వాతంత్ర్యానికి తమ ప్రాణాలను ఫణంగా పెట్టి తమ దేశభక్తిని చాటుకున్నారు. వారిలోఉయ్యాలవాడ నరసింహారెడ్డి"రేనాటిసూరీడు"గావాసికెక్కాడు.

"శ్రీ భారతం బమలోదాత్త మహత్వ తత్వఖని, శోభాపూర్ణవారాశియే"

"యీమర్మవిదూర దేశము సమస్త శుభప్రద కర్మభూమి."

అనిభారతావనిని వర్ణించి "జననీజన్మభూమిశ్చస్వర్గాదపిగరీయసీ" తమ దేశభక్తిని చాటుకున్నకవి శ్రీచింతావారు.

అనేక వృత్తములతో సాహితీక్రీడావిన్యాసము ప్రదర్శించి, తమప్రతిభాపాటవాలను

ప్రదర్శించారు.

అష్టదళపద్మబంధ సుదర్శనవృత్తములో "రామలందరువేసిరావిధిరాజిలంగల మ్రుగ్గురా"

నరసింహారెడ్డి జన్మించిన రూపనగుడిలో

"సింగములట్లు పౌరుషము చిందెడివారు రహించిరాపురిన్"

ఆ గ్రామము గొప్పతనము యెట్టిదో చెప్పకనే చెప్పిరి.

ఆప్రాంతములోప్రవహించిన కుందేరు నదిని నదీప్రఘోష వృత్తములో యిలా వర్ణించిరి.

"జూడంగగ్రుందేరదిసోమధారయే"

నరసింహారెడ్డి బాల్యవర్ణన

నారసింహుడు"సూర్యుండునాన్ వెలింగె"

మాతామహుడు జయరామారెడ్డి తన కుమారుని కోల్పోయి దౌహిత్రుడైన నరసింహారెడ్డిని వారసునిగా ప్రకటించాడు.

నరసింహారెడ్డి బాల్య మిత్రులు, దొడ్డెయోబయ్య, మళ్ళవెంకయ్య.

నరసింహారెడ్డి బాల్యము నుండి దేశభక్తి తో ఆంగ్లేయుల ను ధైర్యసాహసాలతో యెదుర్కొనుచు, ఖజానాలను ముట్టడించుచు వారికంటికి కునుకుపట్టకుండా చేసిన వీర విప్లవ యోధుడు‌.

దేశద్రోహియైన రాఘవాచారిని మట్టుబెట్టినవీరుడు.

1846జూలై23ననొస్సంకోటపైబ్రిటిష్ వారి దాడి. అసమాన ధైర్యసాహసాలతో వారి నెదుర్కొన్న వీరాగ్రేసరుడు నారసింహుడు.

అందుకే కవిఆయనను బంగారుకడ్డీతో పోల్చి తమ విజ్ఞత ను చాటుకొన్నారు.

"బెంగను తీర్చగ వచ్చిన బంగారపుకడ్డి మీరు పావన చరితా"

"సైరాసైరనృసింహరెడ్డియనుచున్ "సైయన్నసైయంచు"

వసంత ఋతువర్ణన

"విరిసిన పూలతో కనులవిందుగనొప్పు వనాళిజూడగా"

సూర్యోదయ సూర్యాస్తమయ వర్ణనలను, సమయోచితంగా వర్ణించారు.

"నానృషిఃకురుతేకావ్యం"

"కవి గాంచిన చోట రవి గాంచ లేడు"

"కందమురాసినవాడేకవి"యనుటకువీలులేదు.ఈయన ప్రబంధరచనలో చిత్రవిచిత్ర బంధ వృత్తములు రచించారు.

సాటిలేనిమేటివీరుడైన నారసింహుడు బ్రిటిష్ వారికి పట్టుబడకుండా వారిని యేడుచెరువుల నీరుత్రాగించాడు.కానిఆదుర్మార్గులు యీయన బలహీనతపై దెబ్బకొట్టారు. సామాన్యప్రజ లననేకవిధముల చిత్రహింసలకుగురిచేస్తూఉంటే వారిబాధలు చూడలేక తనంత తానుగా

బ్రిటిష్ వారికి లొంగి, తనప్రాణాలను ప్రజారక్షణకు బలిదానము చేసిన త్యాగధనుడు, వీర నరసింహారెడ్డి.

అట్లే విప్లవ వీరుడు అల్లూరి సీతారామరాజు కూడ యీ స్ఫూర్తితో ప్రాణాలనర్పించిన మన్యంవీరుడు.

ఈ చారిత్రక మహాప్రబంధరచన చేసిన శ్రీ చింతా రామకృష్ణారావు గారు ధన్యులు. సాహితీప్రపంచాకాశములో రాకాసుధాకరుడు, శ్రీ రామకృష్ణుడు.

వారి లేఖిని నుండి అనేక ఆధ్యాత్మిక గ్రంథరాజములు వెలువడ్డాయి. ఇంకావెలువడుతూనే ఉన్నాయి.

ఈ అవకాశాన్ని చ్చిన మిత్రులు, సహృదయులు శ్రీ రామ కృష్ణా రావు గారి కి ధన్యవాదాలు.

స్వస్తి.

నేను కోరగానే చక్కని సమీక్షని నా గ్రంథము చదివి వ్రాసి యిచ్చిన శ్రీ ఆచంట సూర్యనారాయణ గారికి నా ధన్యవాదములు.

జైహింద్. 

రేనాటి సూరీడు. ... అభి నందన. ... ఆచార్య బేతవోలు రామబ్రహ్మం గారు.

0 comments

 జైశ్రీరామ్.

అభి నందన
సకల దేవతల సహస్ర నామాలనూ రోజుకొక పద్యంగా అనువదిస్తూ ఛందోమయ తపస్సు సాగిస్తున్న సుకృతులు మీరు రామకృష్ణా
రావుగారూ! నిశ్చింత రామకృష్ణారావుగా నేను సంభావించి మురిసిపోడు సహృదయ పాఠకుణ్ణి. చిత్రకవితా సమ్రాట్ - సార్థక బిరుదాంకితులు. మీరు వెలార్చిన అయిదు ఆశ్వాసాల వీరరసాత్మక  ప్రౌఢ ప్రబంధం ఈ రేనాటి సూరీడు. దీనిలో అడుగడుగున చిత్ర - బంధ- ప్రబంధ కవిత్వం సామాన్యులకు అందరు. ఎవరో వ్యాఖ్యానం సంతరించి పుణ్యం కట్టుకోవాలి. 
నిజానికి యీ ప్రబంధానికి పరిచయ పీఠిక వ్రాయాలంటే నాకు తెలిసిన మాన్యులు శ్రీ ఏ.వి.రమణరాజుగారు ఒక్కరే సమర్ధులు. నేనేమో మీ మాట కాదనలేక రెండు ముక్కలు వ్రాస్తున్నాను. ఇంద్రవజ్ర ఉపేంద్రవజ్ర  కలగలుపుతో ఉపజాతి వృత్తం వాల్మీకి నుంచీ సంస్కృత సాహిత్యంలో సుప్రసిద్ధం. తెలుగు జగత్త అప్రసిద్ధం. దాన్ని మీరు సుప్రసిద్ధం చేశారు (5-76). 
నర్మహరెడ్డి అటవీ అధికారి పీటర్ని సంహరించిన ఘట్టంలో మీ శార్దూలం నాయకుఁడు లాగానే గాండ్రించి దూకింది. 
తృతీయాశ్వాసం ఆరంభంలో చతురంగ స్వస్తిక్ బంధకందం కృత్రిమ మేధకు కూడా పనిపెడుతుంది. పైగా అది సర్వ లఘువు.  - ముత్యా మేధకు కూడ పనిపెడుతుంది. పైన కదిసర్వలఘువు. అయ్యా! మీ కైవాడికి కైమోడ్పులు!! తేటగీతిలో చక్రబంధానికి, కందగర్భ తేటగీతికి నివ్వెరపోయి, అష్టదళ పద్మ సుదర్శన వృత్తానికి సాగిలపడి, కడకు చతురంగ స్వస్తిక్ బంధ కందం దగ్గర చేతులు ఎత్తేసి జోడించేశాను.
తొట్టతొలి సూర్యోదయ వర్ణన, రేనాటి నగర వర్ణన, నాయికల జలకేళికి సరోవరం ఎదురు చూస్తోదన్న మీ సుకుమార సుందర ముగ్ధమనోహరరసికతాపర కోటికి శతకోటి నతులు. నేను ఇంక యేమీ మాట్లాడ లేను. సెలవు.
మీ
బేతవోలు రామబ్రహ్మం
19 - 09 - 2026.
9848169769.
పుంభావ సరస్వతీమూర్తులయిన ఆచార్య బేతవోలు రామబ్రహ్మం మహోదయులునేను కోరగానే నా మాటను మన్నించి వారు నా గ్రంథమును కూలంకషముగా పఠించి తమ అమూల్యమైన ఆశీస్సులరూపంలో సమీక్షించి ఇచ్చినందులకు వారికి నా హృదయపూర్వక ధన్యవాదపూర్వక నమస్సులు.

జైహింద్.

రేనాటి సూరీడు. ... వీరరసాన్విత ప్రబంధము. ... విద్వాన్, చక్రాల లక్ష్మీకాంత రాజారావు గారు ఎం.ఏ.,

0 comments

 జైశ్రీరామ్.

ఛందో వైవిద్యనిష్ణాత., ఛందస్సవ్యసాచి., స్వర్ణకంకణ కవిగండపెండేరపు సత్కార గ్రహీత., విద్వాన్, చక్రాల లక్ష్మీకాంత రాజారావు ఎం.ఏ., విశ్రాంత సంస్కృతాంధ్రోపన్యాసకులు, హైదరాబాద్, చరవాణి, 9291333880
వీరరసాన్విత ప్రబంధము
   పద్యరచనలందు నెన్ని ఛందోవైవిధ్య రచనలున్నవో అన్నింటఁ దన పాండితీప్రతిభతోఁ గావ్యములు రచించిన వారిలో నాధునిక కవిశేఖరులలోఁ బ్రథమ తాంబూలమునందుకో దగినవారు శ్రీ చింతా రామకృష్ణారావుగారు. వీరు సంస్కృతాంధ్ర భాషలలో పండితులగుట చేతను, అనేకానేక కావ్యములను బఠించుట చేతను, ఆయా పద్యరచనా ప్రక్రియలలోఁ గల  వివిధ మార్గాలను బరిశీలించి, ఆయా మార్గాలందుఁ గృతులు వ్రాయుట చేతను వీరికి కావ్య రచనలన్న నల్లేరుపై బండి నడక వంటిది. 
   పద్య సాహితీ జగత్తులో 2రాష్ట్రాలలో కావ్య రచనలు చేయుచున్న మహాకవీశ్వరులలో శ్రీ చింతా రామకృష్ణారావుగారి పేరు తెలియనివారుండరు. వీరికున్న భాషావైదుష్యము, పద్యరచనా పాటవము, ఆశుకవితాభినివేశము, శ్రీ శారదాదేవీపదపద్మారాధనము, ఇతర కవులతోనున్న పరిచయ సౌభాగ్యము నిజముగా ప్రశంసనీయములు.
    భారతదేశ స్వాతంత్ర్య సంగ్రామ రంగమున దుర్మార్గులయిన ఆంగ్లేయులతోఁ బోరాడి యశువులఁ బాసిన వీరులెందరో యున్నారు. అట్టి వీరవరులలో రాయలసీమలో రూపనగుడి గ్రామమున జన్మించి, ఉయ్యాలవాడలోఁ బెరిగి, ప్రజలలో చైతన్యమును దెచ్చి,   వారికి నాయకుఁడుగానుండి, తెల్లదొరలనెదిరించి, తుదకు వారి చేతులలో హతమైన వ్యక్తి రేనాటి సూరీడుగా కీర్తిఁ గొన్నట్టి శక్తి, శ్రీ ఉయ్యాలవాడ నరసింహారెడ్డి. వీరి జీవిత చరిత్రను ఒక మహా ప్రబంధముగా రచించి,తెలుఁగువారికినందించిన మహోదాత్త చిత్తవృత్తి గల మహాకవి శ్రీ చింతా రామకృష్ణారావుగారు. 
     ఇక్కావ్య నామము రేనాటి సూరీడుఱేనాడు అని రాయలసీమ ప్రాంతమునకు మారు పేరు. ఇచట నల్ల యెఱ్ఱరేగడభూములున్నాయి. ఈ భూములలో వరిసాగు గాక మరి వివిధములైన పంటలు పండును. ముఖ్యముగా నల్లరేగడులందు ప్రత్తిపంట విస్తారముగా పండును. ఈ ప్రాంతము వర్షాధార ప్రాంతమగుటచేఁ గరువు సీమగా రాయలసీమకు పేరుంది. ఇచట జీవనదులు లేవు. అన్నియును వర్షాధార నదులే. రేనాట కుముద్వతి, పినాకి నదులు ప్రసిద్ధములు. ఉయ్యాలవాడ ప్రాంతమున కుముద్వతి ప్రవహించును. దానిని కుందు అని కూడా పిలుతురు. రాయలసీమలో రెడ్లకు బలమెక్కువ. ఎక్కువ భాగము వారే పాలకులు. ఇక్కావ్య నాయకుఁడయిన నరసింహారెడ్డి కూడా  అటువంటి పాలకుల యింట జన్మించినారు. రేనాట ప్రతిగ్రామమునకు గ్రామాధికారులుందురు. వారిని మునసబు, కరణము అను నామములతోఁ బిలుతురు. అట్టి గ్రామ పాలకులే మన కథానాయకులైనవారి వంశస్థులు.
   ఇక కావ్య రచనా వైశిష్యమును గూర్చి తెలుసుకొందము. శ్రీ చింతా వంశ్యులు కావ్యలక్షణములు తెలిసినవారు గాన తనదగు రేనాటి సూరీడు అనునీ కావ్యమున నాశ్వాస విభాగములు, ప్రతి ఆశ్వాసమునందు శీర్షికలు, ఉపశీర్షికలు, సమయోచిత వర్ణనలు, సందర్భోచిత ఛందః ప్రయోగ విన్యాసములు, తొలుత శ్రీకారంతో ప్రారంభించడం, దైవ నుతి, తన వంశ్యనుతి, పూర్వాచీన కవుల నుతులు, కావ్యాంకితము, తదుపరి కథాప్రారంభము, ఇలా పూవుల దండవలె కొనసాగినది.  
   ప్రథమాశ్వాసమున కథానాయకుని స్మరించు పద్యమును గుప్త పంచమపాద ఉత్సాహ చ్ఛందమున వ్రాసి నీరు తమ కవితా వైభవమును ప్రదర్శించినారు. భారతదేశౌన్నత్యమును వివరించుచు, సమశీతోష్ణ మనోజ్ఞ దేశమిది, ధర్మము నాల్గుపాదములఁ దప్పకనొప్పుగ వెల్గు ధాత్రి,  యంచు తమ కవితా వైశారధ్యమును, దేశభక్తిని వెల్లడి చేసినారు. రాయలసీమ పరిస్థితులను కన్నులకు కట్టినట్లుగా తెలిపినారు. రేనాటి నగరమును వర్ణించినారు. కుందునదిని నదీప్రఘోషవృత్తమున తెలిపి, విషయమును తచ్ఛందమునందే అవినాభావసంబంధమునట్లు రచించినారు. ఇట్టి రచనను నామౌచిత్య చ్ఛందమందురు.  
   ద్వితీయాశ్వాసమున కథానాయకుని రూప లావణ్యాదులను వర్ణించుచు "పౌరుషమే స్వరూపముగ ప్రస్ఫుటమైన స్వదేశ భక్తుఁడం" చు భవిష్యత్తునూహించి, అదేరీతిగా వర్ధిల్లునని భావించి, వీరు రచించడము అనందకరమగు విషయము. శ్రీ జగన్నాథుని, స్వామి దేవాలయమును, గోపురమును చిత్రీకరించుచు తద్విషయమున గోపురబంధ భావగోపన చిత్ర కందముగా రచించినారు. శిస్తు వసూలు చేయుటకు వచ్చిన ఆంగ్లేయుల అరాచకాలను జనావళి పడిన బాధలను ఉన్నదున్నట్లుగా చిత్రీకరించినారు. 
   తృతీయాశ్వాసమున రెడ్డికి ననుంగు మిత్రుఁడగు హరిసింగ్ చూపిన మైత్రీ బంధము ప్రశంసాపాత్రము. నృసింహునికి తనకున్న మిత్రతా స్ఫూర్తని తెల్లదొరలకునాశ్చర్యము కలుగునట్లు చెప్పిన తీరును శ్రీ చింతా వారు గంభీర పదజాలముతో ధీరతా దర్శనముతో రచించినారు.
   చతుర్థాశ్వాసమున అజ్ఞాతములోనున్న రెడ్డిని గుర్తించుటకు ఆంగ్లేయులు పడిన పాట్లను కవిగారు చక్కగా వర్ణించినారు. ఆ వర్ణనలో శ్రీ చింతావారు వాడిన అపరాజిత మనోజ్ఞ వృత్తాలు కడు రమణీయములు.
   పంచమాశ్వాసమున మన స్వాతంత్ర్యసమరవీరుల ధీరతావైభవమును జూచి "తిరుగుబాటులకోర్వజాలక  అంటూ తరళ చ్ఛందమున తెల్లవారెట్లు తమ దేశమునకు పారిపోయిరో చక్కగా వర్ణించినారు. 
   ఇలా యీ ప్రబంధమున ప్రతిపద్యము ఒక ఆణిముత్యము.  పాఠకులకు హుషారెత్తించు పద్ధతిలో కథను వీరు నడిపినారు. అందుకే నేను వీరిని పుంభావ భారతీ యని కీర్తించితిని.
   శ్రీ చింతా రామకృష్ణారావుగారు మరిన్ని కావ్యాలు వ్రాసి తెలుఁగు భాషాభివృద్ధికి, పద్య రచన చేయువారికి తగిన మార్గములను చూపుదురని ప్రార్థన.
ఇట్లు
బుధజన విధేయుఁడు
చక్రాల లక్ష్మీకాంత రాజారావు.
హైదరాబాద్,
తే. 12 - 9 -2026.

జైహింద్.

రేనాటి సూరీడు చారిత్రక పద్య ప్రబంధ పరిశీలన: కథన దక్షత, బంధ కవిత్వ వైభవం, పద్య వైభవం- ఆచార్య తాడేపల్లి పతంజలి గారు.

0 comments

 జైశ్రీరామ్.

పాఠకుల అభిప్రాయాలు.

రేనాటి సూరీడు చారిత్రక పద్య ప్రబంధ పరిశీలన: కథన దక్షత, బంధ కవిత్వ వైభవం, పద్య వైభవం

- ఆచార్య తాడేపల్లి పతంజలి

తెలుగు సాహిత్యంలో చారిత్రక ప్రబంధాలకు సుదీర్ఘమైన, వైభవపేతమైన చరిత్ర ఉంది. శతాబ్దాల కాలంగా కవులు చారిత్రక వీరుల గాథలను కావ్యాలుగా మలచి ఆంధ్రావనికి అందించారు. ఆ సంప్రదాయాన్ని ఆధునిక యుగంలో పునరుజ్జీవింపజేస్తూ, రాయలసీమ ప్రాంతపు ప్రథమ స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు ఉయ్యాలవాడ నరసింహారెడ్డి సముజ్జ్వల జీవన సమరాన్ని "రేనాటి సూరీడు" పేరుతో శ్రీ చింతా రామకృష్ణారావు ఐదు ఆశ్వాసాల పద్య ప్రబంధంగా మలిచారు. శ్రీ కల్వపూడి వేంకట వీర రాఘవాచార్యుల దివ్య ఆశీస్సులతో, చింతా వంశీయులైన వేంకటరత్నమాంబ, సన్యాసిరామారావు దంపతుల జ్యేష్ఠ పుత్రుడైన రామకృష్ణారావు ఈ కావ్యాన్ని అత్యంత భక్తిశ్రద్ధలతో సృష్టించారు. క్రీస్తు శకం ఆరవ శతాబ్దంలో రేనాటి చోళులు ఎర్రగుడిపాడు, కలమళ్ళ శాసనాల ద్వారా తొలి తెలుగు అక్షరాలను మలిచిన పవిత్ర రేనాటి నేలపై జన్మించిన పౌరుషాన్ని పద్యరూపంలో ఆవిష్కరించడం ఈ కావ్యంలోని ప్రధాన విశేషం. ఈ ప్రబంధంలో ప్రదర్శితమైన కథన దక్షతను, బంధ కవిత్వ వైభవాన్ని, ఛందో నైపుణ్యాన్ని విశ్లేషణాత్మకంగా ఇక్కడ పరిశీలిద్దాం.

కథన దక్షత మరియు ఇతివృత్త నిర్వహణ

రేనాటి సూరీడు ప్రబంధంలో ఇతివృత్త నిర్వహణ ప్రాచీన కావ్య లక్షణాలను పాటిస్తూనే చారిత్రక రికార్డులను దెబ్బతీయకుండా సాగడం కవి యొక్క కథన దక్షతకు పరాకాష్ఠ. ఐదు ఆశ్వాసాలుగా విభజించబడిన ఈ ప్రబంధంలో కథనం అత్యంత వేగంగా, సందర్భోచిత రసపోషణతో ముందడుగు వేస్తుంది.

ప్రథమాశ్వాసము: నాయకుని జననము మరియు విద్యల అభ్యసనము

కావ్యారంభంలో దైవ ప్రార్థనలు, గురు స్తుతి, పీఠిక ముగిసిన అనంతరం రేనాటి సీమ వైభవం, భరతఖండ మహోన్నతి రమణీయంగా వర్ణించబడ్డాయి. కుందూ (కుముద్వతి) నదీ తీరాన వెలిసిన ఉయ్యాలవాడ, రూపనగుడి గ్రామాల ప్రశాంత ప్రకృతి నడుమ, మోటాటి రెడ్డి వంశానికి చెందిన పెద్ద మల్లారెడ్డి, నీలమ్మ దంపతులకు 1805లో నరసింహారెడ్డి జన్మించిన వృత్తాంతం వివరించబడింది. పిక్కపాలెం, నొస్సం పాలెగాడైన జయరామిరెడ్డికి పుత్ర సంతానం లేకపోవడంతో తన దౌహిత్రుడైన నరసింహారెడ్డిని దత్తు తీసుకోవడం కథలో కీలక మలుపు. 1800 ప్రాంతంలో బ్రిటిష్ అధికారి క్యాంబెల్ జయరామిరెడ్డి కుమారుడైన నర్సరెడ్డిని కప్పం కట్టలేదనే నెపంతో గుత్తి చెరసాలలో బంధించి ప్రాణాలు తీయడం వల్ల కలిగిన శోకాన్ని కవి అత్యంత కరుణాత్మకంగా చిత్రీకరించారు. అనంతరం జయరామిరెడ్డి తన మనుమడైన నరసింహారెడ్డిని గుళ్ళదుర్తి విద్యాపీఠంలో చేర్పించి శాస్త్ర విద్యలతో పాటు ఖడ్గసాము, గుఱ్ఱపు స్వారీ, విలువిద్య, మల్లయుద్ధం వంటి యుద్ధవిద్యలలో నిపుణుడిని చేయడం వరకు కథనం శరవేగంగా సాగుతుంది.

ద్వితీయాశ్వాసము: తిరుగుబాటు విత్తనములు మరియు దివ్య ఖడ్గ ప్రాప్తి

ద్వితీయాశ్వాసం నరసింహారెడ్డి యౌవన వికాసము, సిద్ధమ్మ, పేరమ, ఓబులమ్మలతో వివాహము, సుబ్బయ్య తదితర సంతాన ప్రాప్తి వర్ణనతో ప్రారంభమవుతుంది. నల్లమల, ఎర్రమల కొండల సౌందర్యాన్ని స్మరిస్తూ, పేరసోమల సమీపాన జగన్నాథ ఆలయాన్ని నిర్మించి కార్తిక పౌర్ణమి నాడు అఖండ దీపారాధన చేసే దృశ్యం భక్తిరసాన్ని పండిస్తుంది. 1800-1802 కాలంలో నిజాం నవాబు రాయలసీమను ఆంగ్లేయులకు దత్తం చేయడం, తెల్లదొరలు పాలెగాళ్ళ వ్యవస్థను రద్దు చేసి స్వల్ప భృతికి కుదించడం, శిస్తు వసూలు పేరుతో గ్రామీణులపై సాగించిన అమానుష హింసలు కథనంలో నిరసన జ్వాలలను రగిలిస్తాయి. స్త్రీల మానప్రాణాలను హరించే ఆంగ్లేయ అధికారుల శిరస్సులను ఖండించి నరసింహారెడ్డి సమర శంఖారావం పూరించడం ఇక్కడ ప్రధాన ఘట్టం. గోసాయి వెంకన్న ద్వారా దుర్గా మంత్రోపదేశం పొంది, జగన్మాత ప్రత్యక్షమై దివ్య ఖడ్గాన్ని ప్రసాదించగా, బోయ, వడ్డె, చెంచు, జంగం, కుమ్మరి తదితర సర్వజనులను ఏకం చేసి తిరుగుబాటు దళాన్ని నిర్మించడం ద్వారా కథనం క్లైమాక్స్ వైపు పయనిస్తుంది.

తృతీయాశ్వాసము: సమర రంగ విజృంభణ మరియు స్వదేశీ వ్యూహములు

తృతీయాశ్వాసంలో నరసింహారెడ్డి సమర విక్రమం రౌద్ర, వీర రసభరితంగా సాగుతుంది. తన తల్లికి అందవలసిన భృతిని ఆపి అవమానించిన కోయిలకుంట్ల ఖజానా అధికారి కాసిం రాఘవాచారికి లేఖ పంపి, 1846 జూలై 10న కోయిలకుంట్ల ట్రెజరీపై దాడి చేయడం నాటకీయంగా ఆవిష్కరించబడింది. ట్రెజరీ రక్షకుడైన బొండిలి హరిసింగుతో ధర్మయుద్ధం చేసి వధించడం, రాఘవాచారి, వార్సింగులను దండించి 808 రూపాయల 10 ఆణాల 4 పైసల ధనాన్ని స్వాధీనం చేసుకోవడం కథనానికి పట్టునిస్తుంది. నొస్సం కోట చుట్టూ అగడ్తలు త్రవ్వించి, శత్రువులకు మంచినీరు దొరక్కుండా నూతులు పూడ్పించి, దాహార్తితో అలమటించే వాట్సన్ బ్రిటిష్ సేనలపై పిరంగి గుండ్ల వర్షం కురిపించి ఓడించడం నరసింహారెడ్డి యుద్ధ వ్యూహాలకు నిదర్శనం. కంబం తహసీల్దారు శ్రీనివాసరావును, అడవి కట్టెల కోసం పల్లె ప్రజలను వేధించిన పీటర్ అనే బ్రిటిష్ అటవీ అధికారిని నరికివేయడం ద్వారా రెడ్డి ప్రజారక్షకుడిగా నిలిచిన తీరు అద్భుతంగా చిత్రీకరించబడింది.

చతుర్థాశ్వాసము: గెరిల్లా పోరాటము మరియు సహచరుల ప్రాణత్యాగము

చతుర్థాశ్వాసంలో బ్రిటిష్ పాలకుల కుయుక్తులు, అణచివేత చర్యలు తీవ్రమవుతాయి. నరసింహారెడ్డి భార్యాపుత్రులను ఆంగ్లేయులు కడప లాల్ బంగ్లాలో బంధించగా, రెడ్డి ఒంటరిగా వెళ్లి శత్రువులను భయకంపితులను చేసి వారిని విడిపించుకురావడం ఆయన సాహసానికి అద్దం పడుతుంది. కెప్టెన్ నార్టన్ ఆరువేల సైన్యంతో నొస్సం కోటను పేల్చివేయగా, నరసింహారెడ్డి మారమ్మ కొండ వద్ద అర్థరాత్రి కాగడాలనార్పి బ్రిటిష్ సేనను మట్టుబెట్టడం గెరిల్లా యుద్ధ విన్యాసాలను తలపిస్తుంది. నరసింహారెడ్డిని పట్టుకోవడానికి బ్రిటిష్ సేనలు జగన్నాథ గుట్టను ముట్టడించినప్పుడు, గోసాయి వెంకన్న, వడ్డె ఓబయ్యలు ముసుగులు వేసుకుని శత్రువులను తప్పుదోవ పట్టిస్తూ తమ ప్రాణాలను త్యాగం చేయడం కావ్యంలో అత్యంత కరుణారసప్లుతమైన ఘట్టం. నిరపరాధ ప్రజల రక్తపాతాన్ని నివారించేందుకు నరసింహారెడ్డి తన దివ్య ఖడ్గాన్ని జగన్నాథుని ఆలయంలో ఉంచి స్వచ్ఛందంగా లొంగిపోవడం ఆయన ఉదార పారమార్థిక వ్యక్తిత్వాన్ని చాటుతుంది.

పంచమాశ్వాసము: నాయకుని వీరమరణము మరియు అమరత్వము

పంచమాశ్వాసంలో 901 మంది అనుచరులతో పాటు నరసింహారెడ్డిపై సాగిన న్యాయ విచారణ, 1847 జనవరి 9న విధించబడిన ఉరిశిక్ష వర్ణించబడ్డాయి. 1847 ఫిబ్రవరి 22 సోమవారం ఉదయం 7 గంటలకు కోయిలకుంట్ల జుర్రేటి తీరాన వేలాది ప్రజల కన్నీటి సంద్రం నడుమ నరసింహారెడ్డి ధైర్యంగా ఉరికంబాన్ని అధిరోహించారు. ఉరితీసిన అనంతరం ఆయన శిరస్సును తెగనరికి కోట గుమ్మానికి ముప్పై ఏడు సంవత్సరాల పాటు వేలాడదీసిన ఆంగ్లేయుల క్రూరత్వాన్ని కవి అక్షరబద్ధం చేశారు. ఈ త్యాగమే 1857 ప్రథమ స్వాతంత్ర్య సమరానికి, తదనంతరం అల్లూరి సీతారామరాజు వంటి వీరుల పోరాటాలకు మూలకారణమై భారతదేశానికి స్వేచ్ఛను ప్రసాదించిందని ముగింపు పలకడం ద్వారా కవి ఉద్దేశించిన చారిత్రక సందేశం పరిపూర్ణమవుతుంది.

బంధ కవిత్వ వైభవం - చిత్ర కవితా చాతుర్యం

ప్రాచీన ప్రబంధాలలో కవుల కవితా పటిమకు, అక్షర శిల్పానికి నిదర్శనం బంధ కవిత్వం. పద్యంలోని అక్షరాలను కొన్ని నిర్దిష్టమైన జ్యామితీయ ఆకారాలలో (చిత్ర బంధాలలో) కూర్చినప్పుడు కూడా పద్యం యతి ప్రాసలతో, సార్థకమైన అర్థంతో అలరారడమే బంధ కవిత్వ ప్రత్యేకత. శ్రీ చింతా రామకృష్ణారావుకథా ప్రవాహానికి ఎక్కడా భంగం కలగకుండా ఈ ప్రబంధంలో అనేక సంక్లిష్టమైన బంధాలను అద్భుతంగా నిక్షేపించారు.

ప్రథమాశ్వాసంలో ఉయ్యాలవాడ నరసింహారెడ్డి పౌరుషాన్ని స్మరించే ఘట్టంలో కవి "గుప్త పంచమ పాద ఉత్సాహ వృత్తము"ను ప్రయోగించారు. సాధారణంగా నాలుగు పాదాలు ఉండే ఉత్సాహ వృత్తంలో ఐదవ పాదాన్ని గుప్తంగా (రహస్యంగా) ఇమిడ్చి చెప్పడం ఈ బంధ నైపుణ్యం. పద్యంలోని అంతర్లీన అక్షరాల కలయిక ద్వారా ఐదవ పాదం ఆవిర్భవించేలా దీనిని నిర్మించారు.

అలాగే ప్రథమాశ్వాసంలో వేకువజామున రమణులు వాకిళ్లలో మ్రుగ్గులు వేసే ప్రాకృతిక దృశ్యాన్ని వర్ణిస్తూ కవి "అష్టదళ పద్మబంధ సుదర్శన వృత్తము"ను రచించారు. అష్టదళ పద్మం ఆకారంలో పద్య అక్షరాలను అమర్చినప్పుడు, దళాల అంచుల నుండి కేంద్రం వైపునకు పద్య పాదాలు ప్రవహిస్తూ భక్తిభావంతో పాటు రాజ్యభారం వహించే వీరుడు జన్మిస్తాడనే కథా సూచనను ఇస్తాయి.

నరసింహారెడ్డి సింహ సమానమైన గాంభీర్యాన్ని, తేజస్సును వర్ణించడానికి ప్రథమాశ్వాసంలో "నక్షత్రబంధ శార్దూలవిక్రీడితము" వాడబడింది. అక్షరాలు నక్షత్ర బింబ ఆకృతిలో అమరుతూ నాయకుని దివ్య ప్రతిభను దృశ్యమానం చేస్తాయి.

ద్వితీయాశ్వాసంలో జగన్నాథుని కొండపై వెలిసే ఆలయాన్ని వర్ణించే సందర్భంలో "గోపురబంధ భావగోపన చిత్ర కందము" ప్రయోగించబడింది. ఈ పద్య అక్షరాలను ఆలయ గోపురం ఆకారంలో పేర్చినప్పుడు, మధ్య నిలువు వరుసలో "శ్రీధరుఁడ! కనుమా" అనే భావం గుప్తంగా ప్రత్యక్షమవ్వడం కవి చిత్రకవితా చాతుర్యానికి నిదర్శనం.

గోసాయి వెంకన్న నరసింహారెడ్డికి శక్తి మంత్రోపదేశం చేసే ఘట్టంలో "శ్రీచక్రబంధ తేటగీతి" మరియు "షడరచక్రబంధ శార్దూలము" ప్రయోగించబడ్డాయి. విశేషమేమిటంటే, షడరచక్రబంధ పద్యంలో కవి తన పేరు అయిన "రామకృష్ణ కవి"ని మూడవ చక్ర వృత్తంలోనూ, కావ్య నామమైన "రేనాటి సూరీడు"ను ఆరవ చక్ర వృత్తంలోనూ నిక్షిప్తం చేసి నిరుపమ శిల్పాన్ని ప్రదర్శించారు.

జగన్మాత నరసింహారెడ్డికి ఇచ్చిన దివ్య కరవాలాన్ని వర్ణిస్తూ ద్వితీయాశ్వాసంలో "ఖడ్గ బంధ సుగంధి వృత్తము" రచించారు. ఖడ్గం ఆకారంలో అమరే ఈ పద్యం శత్రు సంహారకమైన వీరరసాన్ని నింపుకుని పాఠకులలో ఉద్వేగాన్ని కలిగిస్తుంది.

తృతీయాశ్వాసంలో స్వదేశీయుల ఐక్యమత్య అవసరాన్ని తెలుపుతూ "చతురంగ స్వస్తిక్ బంధ భావ గోపన చిత్ర లఘు కందము"ను వాడారు. చతురంగ (గుర్రపు) గతిలో అక్షరాలను దాటుతూ చదివినప్పుడు "మనమిల నొకటిగ మెలగిన శుభమగు" అనే సందేశం నిగూఢంగా బయల్పడుతుంది.

పద్య వైభవం - ఛందో వైవిధ్యము, గర్భ కవిత్వ విశేషాలు

రేనాటి సూరీడు ప్రబంధంలో పద్య వైభవం శోభిల్లుతుంది. కవి కేవలం ప్రామాణిక ప్రబంధ వృత్తాలైన ఉత్పలమాల, చంపకమాల, శార్దూలము, మత్తేభము, సీస పద్యాలకే పరిమితం కాకుండా, సంస్కృతాంధ్ర ఛందస్సులలోని అత్యంత ప్రాచీనమైన, అరుదైన వృత్తాలను, గర్భ కవిత్వ రీతులను స్వీకరించి తమ ఛందో పారంగతను చాటుకున్నారు.

అరుదైన వృత్తాల ప్రయోగ చాతుర్యం

కథా సన్నివేశాల్లోని రసపోషణకు అనుగుణంగా కవి వైవిధ్యభరిత వృత్తాలను ఎన్నుకున్నారు.

రాయలసీమ పల్లె ప్రజల అమాయకత్వాన్ని, వారి సద్గుణాలను వర్ణించడానికి "మానిని వృత్తము" (భ భ భ భ భ భ భ గ - 13వ అక్షరం యతి) ఉపయోగించబడింది.

కుందూ నదీ వేగవంతమైన ప్రవాహ శబ్దాలను అనుకరిస్తూ చతుర్విధ వృత్త సమ్మేళనంతో "నదీ ప్రఘోష వృత్తము" ప్రయోగించబడింది.

ఆంగ్లేయుల వంచనను, దురాగతాలను నిరసిస్తూ గోసాయి వెంకన్న చేసే ప్రార్థనలో సుదీర్ఘమైన "క్రౌంచపద వృత్తము" (భ మ స భ న న న య - యతి 1, 11, 19) వాడబడింది.

ప్రజలు ఆంగ్లేయులపై సమరానికి సిద్ధమయ్యే తీవ్ర ఉత్సాహాన్ని ప్రతిబింబించేందుకు "అశ్వధాటి వృత్తము"ను ఆవేశపూరితమైన శబ్దాల కూర్పుతో రచించారు.

శత్రుసంహార దృశ్యాలలో రౌద్ర రసాన్ని పండించడానికి "మద్రకము", "ఖచరప్లుత", "అశ్వలలిత" వృత్తాలను కవి సమర్థవంతంగా వినియోగించారు.

ఇవే కాక కావ్యమంతటా కుసుమిత లతావేల్లిత, చంచరీకావళి, ప్రమాణి, కలకంఠ, కాంతి, భుజంగప్రయాతం, పద్మనాభ, మదనసాయక, మందాక్రాంత, తోటకము, ప్రమితాక్షర, మనోజ్ఞ, ప్రియకాంత, అపరాజిత, వంశపత్రపతిత, భూతిలక, వసంతతిలక, భాస్కరవిలసితము, జలదము, కవికంఠభూషణము, తన్వి, ఉపజాతి, సుగంధి, మయూరసారి, పంచచామరము, పంక్తి వంటి అనేక అరుదైన వృత్తాలు కథా సందర్భాలకు అనుగుణంగా ప్రయోగించబడి కావ్యానికి అనన్యమైన పద్య శోభను సమకూర్చాయి.

గర్భ కవిత్వ శిల్పము

ఒక పద్యం కడుపులో మరొక పద్యాన్ని ఇమిడ్చి వ్రాయడం గర్భ కవిత్వంగా పిలువబడుతుంది. రేనాటి సూరీడు కావ్యంలో కవి గర్భ కవిత్వ రీతులను అత్యున్నత స్థాయిలో నిర్వహించారు.

ప్రథమాశ్వాసంలోని 38వ పద్యంలో మత్తకోకిల వృత్తం లోపల సుదర్శన వృత్తాన్ని ఇమిడ్చి "సుదర్శనవృత్తగర్భ మత్తకోకిల వృత్తము"గా తీర్చిదిద్దారు.

గుళ్ళదుర్తి విద్యాపీఠం యొక్క ప్రాశస్త్యాన్ని వర్ణించే ప్రథమాశ్వాస 76వ పద్యంలో చంపకమాల వద్యంలో కందము, గీతి పద్యాలు దాగ ఉండేలా "సప్తవింశత్యధిక ద్వివిధ కంద గీత గర్భ చంపకమాల" అనే సంక్లిష్ట ప్రక్రియను సాధించారు.

ప్రథమాశ్వాస 83-84 పద్యాలలో కందద్వయంలో మణిగణనికర వృత్తాన్ని ఇమిడ్చారు.

ద్వితీయాశ్వాస 34వ దైవస్తుతి పద్యంలో సరసిజ వృత్తం లోపల రెండు కంద పద్యాలు, నీలోత్పలమాల, మణిగణనికరం ఇమిడి ఉండేలా "కందద్వయ-నీలోత్పలమాల-మణిగణనికర గర్భ సరసిజ వృత్తము"ను సృష్టించి తమ అపారమైన ప్రజ్ఞను నిరూపించుకున్నారు.

భాషా శైలి మరియు శబ్దాలంకారములు

కావ్యంలో భాష సముచితమైన సమాసాలతో, ప్రౌఢత్వంతో ఉంటూనే సులభంగా అర్థమయ్యే రీతిలో సాగుతుంది. శబ్దాలంకారాలు, ప్రాసలు పద్య పఠనంలో శ్రావ్యతను పెంచుతాయి. ప్రథమాశ్వాసంలోని వేకువజాము వర్ణనలో కవి ప్రయోగించిన శ్లేషాలంకారం భాషా సౌందర్యానికి గొప్ప ఉదాహరణ. అక్కడ 'ద్విజ సంఘాతంబు' అనే పదానికి పక్షుల సమూహము మరియు బ్రాహ్మణుల సమూహము అనే రెండు అర్థాలు స్ఫురించేలా వర్ణించి కవి శబ్ద వైవిధ్యాన్ని ప్రదర్శించారు.

ముగింపు - ప్రబంధ సాహిత్యంలో రేనాటి సూరీడు స్థానం

శ్రీ చింతా రామకృష్ణారావువిరచిత "రేనాటి సూరీడు" చారిత్రక పద్య ప్రబంధం తెలుగు సాహితీ జగత్తులో ఒక అపూర్వమైన సృష్టి. ప్రాచీన ప్రబంధ ప్రక్రియలోని కావ్య లక్షణాలను, అత్యంత సంక్లిష్టమైన బంధ-గర్భ కవితా శిల్పాలను ఆధునిక యుగంలో పునఃప్రతిష్ఠిస్తూ, దేశభక్తిపూరితమైన చారిత్రక వీరుని కథను ప్రబంధంగా మలచడం ప్రశంసనీయం. ఉయ్యాలవాడ నరసింహారెడ్డి స్వాతంత్ర్య పోరాట త్యాగాన్ని, రాయలసీమ ప్రాంతీయ శౌర్యాన్ని కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపుతూనే, కవి తన ఉత్కృష్టమైన కథన దక్షత ద్వారా పాఠకులను తన్మయులను చేశారు.

ఛందో వైవిధ్యం, అరుదైన వృత్తాల వినియోగం, చిత్ర-బంధ కవిత్వ విన్యాసాలు ఈ కావ్యానికి సాహిత్యాంబరంలో ఒక శాశ్వతమైన, అత్యున్నతమైన స్థానాన్ని కల్పిస్తున్నాయి. ప్రాచీన పద్య సంప్రదాయాన్ని, చారిత్రక సత్యాలను సమన్వయపరుస్తూ రూపుదిద్దుకున్న "రేనాటి సూరీడు" ప్రబంధం తెలుగు పద్య కావ్య చరిత్రలో ఒక విశిష్ట పరిశోధనాత్మక రత్నంగా నిలిచిపోతుంది.🕉️ 🙏🕉️

ఉదార గుణ సంపన్నులైన బ్రహ్మశ్రీ తాడేపల్లి పతంజలి మహోదయులు నా కోరిక మేరకు ఆద్యంతము నా గ్రంథమును పరిశీలించి ఎంతో ప్రేమతో చక్కని సమీక్షను నాకు దయచేసినందులకు వారికి నా హృదయపూర్వక కృతజ్ఞతలు. 🙏🙏🙏

జైహింద్.

అప్పయ్యదీక్షితులవారి మన్యే నిజస్ఖలనదోషమవర్ణనీయమ్ అనే శ్లోకమునకు డా.తాడేపల్లి పతంజలి మహోదయుల వివరణము.

0 comments

 జైశ్రీరామ్.

అప్పయ్య దీక్షితుల వారి రచన.                       

శ్లో.   మన్యే నిజస్ఖలనదోషమవర్ణనీయమ్

అన్యస్య మూర్ధ్నా వినివేశ్య బహిర్భుభూషుః |

ఆవిశ్య దేవ! రసనాని మహాకవీనాం

దేవీ గిరామపి తవ స్తవమాతనోతి

భావం:

ఓ వరదరాజ  స్వామీ !  అసలు వర్ణించడానికే వీలులేని, తనదైన  తప్పును, వేరొకరి పై పెట్టి, తాను దాని నుండి బయటపడాలని సరస్వతీదేవి కోరుకుంటున్నది. అందుకే ఆమె మహాకవుల నాలుకల్లోకి ప్రవేశించి, నీ స్తోత్రాన్ని చేస్తోందని నేను భావిస్తున్నాను.

వివరణ:

ఈ శ్లోకంలో అప్పయ్య దీక్షితులు వారు భగవంతుని మహిమ అపారమని, ఆయనను సంపూర్ణంగా స్తుతించడం సాక్షాత్తు సరస్వతీదేవికి కూడా సాధ్యం కాదని చెప్తున్నారు. సాధారణంగా మనం ఏదైనా తప్పు చేస్తే, ఆ తప్పు మనది కాదని వేరొకరిపై నెట్టేస్తుంటాం కదా!అలాగే, భగవంతుని మహిమను పూర్తిగా వర్ణించలేకపోవడం సరస్వతీదేవి యొక్క ఒక రకమైన 'లోపం' లేదా 'దొరలుబాటు' అని కవి వర్ణిస్తున్నారు.

ఆమె తన ఈ లోపాన్ని లోకానికి తెలియనట్లు చేయాలని, తాను నిర్దోషిని అనిపించుకోవాలని భావించిందట. అందుకే ఆమె నేరుగా భగవంతుడిని స్తుతించకుండా, మహాకవుల నాలుకలను ఆవేశించి, వారి ద్వారా భగవంతుని స్తోత్రాన్ని చేయిస్తుందని కవి ఉత్ప్రేక్షిస్తున్నారు. దీనివల్ల, ఆ స్తోత్రంలో ఏమైనా తప్పులు దొర్లితే, అవి కవుల తప్పులే కాని తనవి కావని సరస్వతీదేవి తప్పించుకుంటుందనేది ఇక్కడ కవి ఉద్దేశం.

మొత్తంగా, భగవంతుని గుణాలు, మహిమ ఎంత గొప్పవో, ఎంత అద్భుతమో చెప్పడానికి మాటలు చాలవు అని, వాగ్దేవి అయిన సరస్వతీదేవి కూడా ఆయనను పూర్తిగా స్తుతించలేకపోయిందని ఈ శ్లోకం ద్వారా కవి తెలియజేస్తున్నారు.

ఇట్లు

తాడేపల్లి పతంజలి.

బ్రహ్మశ్రీ తాడేపల్లి పతంజలి మహోదయులకు ధన్యవాదములు.

జైహింద్.

21, సెప్టెంబర్ 2026, సోమవారం

శతావధాని శ్రీ నల్లాన్ చక్రవర్తుల సాహిత్ శతావధాన హేల.

0 comments

 జైశ్రీరా మ్.

https://drive.google.com/drive/folders/1bcGg97weGJIymX09p2NzVEmqyGXyuwMA?usp=sharing

కార్యక్రమం మొత్తం ఫోటోలు ఈ డ్రైవ్ లో ఉన్నాయి..మీ మీ ఫొటోలు డౌన్లేడ్ చేసుకోగలరు.

జైహింద్.

బ్రహ్మశ్రీ మరుమాముల వేంకట రమణ (దర్శనం) శర్మకు అభినందన పంచ రత్నావళి. రచన .. సమర్పణ .. చింతా రామకృష్ణారావు.

0 comments

జైశ్రీరామ్.

శ్రీరస్తు  ..  శుభమస్తు ..  అవిఘ్నమస్తు.

హిందూ ధర్మరక్షాకంకణధారియైన అపర భార్గవమూర్తి

బ్రహ్మశ్రీ మరుమాముల వేంకట రమణ (దర్శనం) శర్మకు 

అభినందన పంచ రత్నావళి. 

రచన  ..  సమర్పణ ..  చింతా రామకృష్ణారావు.


శా.  శ్రీమన్మంగళ హైందవప్రభలతోఁ జెల్వొందు దేశంబిలన్

శ్రీమన్మంజుల భారతావనియె, సుశ్రీలన్ బ్రసాదించు నీ

శ్రీమంతంబగు దేశమాత సుతుఁడౌ శ్రీమంతుఁడౌ శర్మకున్

శ్రీమన్మంగళ వేంకటేశుఁడు లసచ్చిచ్ఛక్తి నే గొల్పుతన్.


ఉ.  హైందవ ధర్మ తేజము మహత్తరమై భువిపైననంతటన్

సుందరమైన శోభలను శోభిలఁ జేయ ననారతంబు నా

నందముతోడ సత్కృషి ననంతమహాద్భుత శక్తియుక్తులన్

గందక చేయునట్టి గుణగణ్యుని శర్మను దెల్ప శక్యమే?


ఉ.  దర్శనశర్మ సోదరుఁడు ధర్మనిబద్ధ సుదర్శనంబు నా

దర్శనమంచుఁ గైకొని ముదంబున పుత్రికవోలె పత్రికన్

దర్శనమున్ రచించుచు సుధారసధారల హైందవప్రభన్

స్పర్శనఁ జేయ నంటునటు పాఠకపాళికినందఁ జేయునే.


ఉ.  కర్షకులైన కొంతవడి కన్నులుమూయుచు విశ్రమింతు, రా

కర్షణ గల్గు శర్మ గుణగణ్యుల ధర్మనిబద్ధమూర్తులన్

గర్షణ చేసి ధార్మికులుగా వెలుగొందఁగఁ జేయ నిత్యమున్

ఘర్షణ చిత్తుఁడై నిదుర కానడదెంతటి ధర్మదీక్షయో!


సప్తవింశత్యధిక ద్వివిధకంద, తేటగీతి గర్భ చంపకమాల.

తన ఘృణియై మనన్ ధరణి దర్శన శర్మకు దారిఁజూపురా,

దిన మణియే కృపన్, వరల ధీరనయోజ్వల భాసమిచ్చురా, 

ఘన గుణధీ ప్రభన్ వెలుఁగఁగా ప్రణవంబుగఁ బ్రేమఁ గొల్పురా,

మను గణనన్ సదా మహిని మార్గణ భార్గవ! మంగళంబురా! 

(మార్గణము = బాణము)

మంగళమ్  ..  మహత్  ..  శ్రీశ్రీశ్రీశ్రీశ్రీ

జైహింద్. 

శతావధాని చిరంజీవి నల్లాన్ చక్రవర్తుల సాహిత్తునకు నేనిచ్చిన సమస్య సంఖ్య 6 నకు అవధాని పూరణము మరియు నా పూరణము. జగన్మాత ఈ శతావధానికి శుభములను చేకూర్చుగాక.

0 comments

 జైశ్రీరామ్.

శతావధాని నల్లాన్ చక్రవర్తుల సాహిత్

ఓం శ్రీమాత్రే నమః.

శతావధాని చిరంజీవి నల్లాన్ చక్రవర్తుల సాహిత్తునకు

జగన్మాత శుభములను చేకూర్చుగాక.

శా.  శ్రీ కల్యాణ శతావధాన క్రతువున్ శ్రీమంత సాహిత్ సుధీ!

లోకుల్ మెచ్చ మనోజ్ఞమార్గమున సుశ్లోకుండ! కావించితే!

నీకున్ శాంభవి దివ్యశక్తి నిడి క్షోణిన్ వర్ధిలన్ జేయుతన్,

శ్రీకారంబు శతద్వయంబునకు భాసింపన్ ధృతిన్ జుట్టుమా.

అభినందనలతో

చింతా రామకృష్ణారావు.

జైహింద్.

నేను రచించిన మృడ శతక ఆవిష్కరణ. మరియు సాహిత్ శతావధానానంతరం జరిగిన సత్కారం.

0 comments

 జైశ్రీరామ్.

నా మృడా శతకము  పుష్పగిరిపీఠాధీశులయిన యతీంద్రుల హస్తకమలములతో జరిగిన
 ఆవిష్కరణ. 

సాహిత్ శతావధానానంతరం జరిగిన సత్కారం. 
జైహింద్.

అవధానప్రచోదకులైన శ్రీ మరుమాముల దత్తాత్రేయశర్మకు పుష్పగిరి పీఠాధిపతుల బిరుదుప్రదాన సత్కారము.

0 comments

 జైశ్రీరామ్.

ఓం శ్రీమాత్రే నమః.

 పుష్పగిరి పీఠాధిపతుల బిరుదుప్రదాన సత్కారము పొందిన శ్రీ మరుమాముల దత్తాత్రేయ.

ఈ నెల 18-19-20-తేదీలలో బేగంపేటలోని పుష్పగిరి పీఠంలో, పీఠాధిపతుల సమక్షంలో దర్శనం పత్రిక శర్మ మరియు అవధానప్రచోదకబిరుదాంకితులు శ్రీ మరుమాముల దత్తాత్రేయశర్మ ఆధ్వర్యవంలో నిర్వహింపఁబడిన శ్రీ నల్లాన్ చక్రవర్తుల సాహిత్ ప్రథమశతావధానమును ఆద్యంతము తిలకించి పులకించిన పీఠాధిపతులు శ్రీశ్రీశ్రీ జగద్గురు పుష్పగిరి శంకరాచార్య మహా సంస్థాన పీఠాధీశ్వరులు పరమహంస పరివ్రాజకులు అనంతశ్రీవిభూషిత జగద్గురు శ్రీమదభినవోద్దండవిద్యాశంకరభారతీ యతీంద్రులు

మన దత్తాత్రేయశర్మపై సభాముఖముగా ప్రశంసలవర్షం కురిపించి తమ ఆనందమును వ్యక్తము చేయుచు 

అవధానకులపతి

అనే బిరుదుప్రదానముతో సత్కరించుట సాహిత్యాభిమానులకు, అవధానాభిమానులకు, అమితానందం కలిగించిందనుటలో సందేహం లేదు.

ఈ సందర్భముగా శ్రీ మరుమాముల సహోదరులకు నా హృదయపూర్వక అభినందనలు.
https://drive.google.com/drive/folders/1bcGg97weGJIymX09p2NzVEmqyGXyuwMA?usp=sharing
జైహింద్.

అత్యద్భుతంగా నిర్వహింపఁబడిన శ్రీ నల్లాన్ చక్రవర్తుల సాహిత్ ప్రథమశతావధానముపై దర్శనం శర్మగారి హృదయ సాగరంనుండి ఉప్పొంగి వచ్చిన అభిప్రాయామృతం.

0 comments

 జైశ్రీరామ్

దర్శనం శర్మ మహోదయులు.

హృదయావిషరణ.

🙏🌺 *అక్షరయజ్ఞానికి అండగా నిలిచిన ప్రతి హృదయానికీ కృతజ్ఞతాభివందనం* 🌺🙏

**మూడు రోజులపాటు పద్యం పరవళ్లు తొక్కింది…

పాండిత్యం పరిమళించింది…

భక్తి సంగీతం హృదయాలను పరవశింపజేసింది…

నామసంకీర్తనతో పుష్పగిరి ప్రాంగణం పులకించింది…

వందమంది ప్రాశ్నికుల మేధోమథనంతో అవధాన కళావైభవం శిఖరాగ్రాన్ని తాకింది…

జగద్గురువుల దివ్యసన్నిధిలో అక్షరాలు అర్చనలయ్యాయి…**

పుష్పగిరి జగద్గురు శంకరాచార్య మహాసంస్థానం పవిత్ర ప్రాంగణంలో మూడు రోజులపాటు జరిగిన *‘అవధాన కళా కౌముది’ శ్రీమాన్ నల్లాన్ చక్రవర్తుల సాహిత్ ప్రథమ శతావధానం* నా జీవితంలోనే కాదు, ఈ కార్యక్రమాన్ని ప్రత్యక్షంగా తిలకించిన ప్రతి సాహిత్యాభిమాని హృదయంలో చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయే అపూర్వమైన సాహిత్య–సాంస్కృతిక–ఆధ్యాత్మిక మహోత్సవంగా రూపుదిద్దుకుంది.

పుష్పగిరి జగద్గురు శంకరాచార్య మహాసంస్థానం పీఠాధీశ్వరులు *జగద్గురు శ్రీశ్రీశ్రీ అభినవోద్దండ విద్యాశంకర భారతీ మహాస్వామివారి* దివ్యసన్నిధిలో, వారి చాతుర్మాస్య దీక్షా సందర్భంలో, వినాయక నవరాత్రోత్సవాల్లో భాగంగా ఈ మహత్తర శతావధానం జరగడం మనందరికీ లభించిన మహద్భాగ్యంగా భావిస్తున్నాను.

ఇది కేవలం ఒక శతావధాన ప్రదర్శనగా ముగియలేదు. *సాహిత్యం, పాండిత్యం, భక్తి, సంగీతం, సంస్కృతి, సంప్రదాయం, గురుభక్తి — ఇవన్నీ ఒకే వేదికపై సంగమించిన మహా సమారాధనగా* నిలిచింది.

ఈ మూడు రోజుల అక్షరయజ్ఞాన్ని మహోత్సవంగా మలిచిన *ప్రాశ్నికవరేణ్యులు, విద్వత్ కవులు, పండితులు, అవధానులు, సంగీత విద్వాంసులు, కళాకారులు, అతిథులు, నిర్వాహకులు, సేవకులు, ప్రేక్షకులు, ప్రత్యక్షంగా–పరోక్షంగా సహకరించిన ప్రతి ఒక్కరికీ ‘దర్శనం’ ఆధ్యాత్మిక వార్తా మాసపత్రిక పక్షాన, వ్యక్తిగతంగా నా పక్షాన శిరసావహించి హృదయపూర్వక కృతజ్ఞతలు తెలియజేస్తున్నాను.*

### 🌺 ప్రాశ్నికులే ఈ అక్షరయజ్ఞానికి ప్రాణప్రతిష్ఠ

మూడు రోజులపాటు ప్రాశ్నికవరేణ్యులు ఎంతో ఆసక్తితో, శ్రద్ధతో, నిబద్ధతతో పాల్గొన్నారు. తమ పాండిత్యాన్ని, సాహిత్య పరిజ్ఞానాన్ని అవధాన వేదికకు సమర్పించి శతావధాని ప్రతిభను మరింతగా వికసింపజేశారు.

సమస్యలు, దత్తపదులు, , వర్ణనలు, ఆశువులు వివిధ సాహిత్య ప్రక్రియలు — ఇలా ఒక్కో అంశంతో అవధాని మేధస్సుకు సవాల్ విసురుతూ సభికులకు సాహిత్యరసానుభూతిని అందించారు.

ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొన్న *ప్రతి ప్రాశ్నికుడూ ఈ విజయానికి భాగస్వామే.* వారి పాండిత్యం, సమయపాలన, సహనం, శ్రద్ధ, అవధాన కళపై చూపిన అభిమానానికి నా హృదయపూర్వక నమస్కారాలు.

ఈ కార్యక్రమానికి కొన్ని నెలల ముందునుంచే ప్రాశ్నికుల ఎంపిక, సంప్రదింపులు, సమన్వయం వంటి కీలకమైన బాధ్యతను ఎంతో సమర్థంగా నిర్వర్తించిన విదుషీమణి *శ్రీమతి ఆరవల్లి శ్రీదేవి అక్కగారి కృషి అనిర్వచనీయం.*

వందలాది ఫోన్ కాల్స్ చేసి, ఒక్కొక్క విద్వాంసునితో వ్యక్తిగతంగా మాట్లాడి, సమగ్రమైన ప్రాశ్నికుల జాబితాను రూపొందించడంలో ఆమె చూపిన అంకితభావం ప్రశంసనీయం. ఎన్నిసార్లు సంప్రదించినా ఏమాత్రం విసుగు చెందకుండా, కార్యక్రమ విజయాన్ని తన సొంత బాధ్యతగా భావించి పనిచేసిన శ్రీదేవి అక్కగారికి ప్రత్యేక కృతజ్ఞతాభివందనాలు.

### 🌺 సంచాలకత్వానికి సాహిత్య సొబగులు

తమ కుటుంబంలో కుమార్తె వివాహానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన కార్యక్రమాలు ఉన్నప్పటికీ, సాహిత్యం పట్ల అపారమైన వాత్సల్యంతో మూడు రోజులపాటు శతావధానానికి సంచాలకత్వం వహించేందుకు అంగీకరించిన *‘కళారత్న’ శ్రీ అముదాల మురళి గారికి* ఎంత కృతజ్ఞతలు చెప్పినా తక్కువే.

వారి పాండిత్యం, సమయస్ఫూర్తి, సందర్భోచిత వ్యాఖ్యానం, ప్రాశ్నికులు–అవధాని మధ్య సమన్వయం, సభను రక్తికట్టించిన తీరు ఈ మహోత్సవానికి ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలిచాయి.

### 🌺 నామసంకీర్తనతో మంగళప్రదమైన ఆరంభం

మొదటి రోజు ఉదయం కార్యక్రమానికి భక్తిరసపూరితమైన, మంగళప్రదమైన ప్రారంభాన్ని అందించిన *బ్రహ్మశ్రీ కోడగండ్ల రాధాకృష్ణ శర్మ గారికి* నా ప్రత్యేక కృతజ్ఞతలు.

వారి అద్భుతమైన *నామసంకీర్తన*తో పుష్పగిరి పీఠ ప్రాంగణం భక్తి పరిమళంతో నిండిపోయింది. భగవన్నామ స్మరణతో మొదలైన ఆ పవిత్ర ఉదయం, ఆ తరువాత మూడు రోజులపాటు సాగిన సాహిత్య యజ్ఞానికి దివ్యమైన పూర్వరంగంగా నిలిచింది.

### 🌺 పోతన భక్తి పద్యాల సంగీత రూపకం

అదే రోజు సాయంత్రం *డాక్టర్ చంద్రపాటి శూలపాణి గారి బృందం* పోతన భాగవతంలోని భక్తిరసభరిత పద్యాలను సంగీత రూపకంగా ఆవిష్కరించి సభికులను పరవశింపజేశారు.

పోతన భక్తి సాహిత్యాన్ని సంగీతంతో మేళవించి భక్తి–సాహిత్య–సంగీత త్రివేణీ సంగమాన్ని ఆవిష్కరించిన వారి ప్రదర్శన హృదయాలను హత్తుకుంది. డాక్టర్ శూలపాణి గారికి, వారి బృందంలోని ప్రతి కళాకారుడికీ హృదయపూర్వక కృతజ్ఞతలు.

### 🌺 రెండు ఉదయాలు… భక్తి సంగీతామృత ప్రవాహం

రెండవ రోజు, మూడవ రోజు ఉదయం వేళల్లో దాదాపు గంటన్నరపాటు భక్తి సంగీత కార్యక్రమాలతో సభికులను పరవశింపజేసిన నా సోదరుడు, *విపంచీ నాదనిలయం వ్యవస్థాపకులు శ్రీ మరుమాముల శశిధర శర్మ గారు మరియు వారి కుటుంబ సభ్యులకు* నా ప్రేమపూర్వక ప్రత్యేక కృతజ్ఞతలు.

ఆ ఉదయవేళల్లో వారి గానం పుష్పగిరి ప్రాంగణాన్ని సంగీతమయం చేసింది. అవధాన సభకు ముందే శ్రోతల హృదయాల్లో భక్తిభావాన్ని నింపి, సాహిత్యాస్వాదనకు ప్రశాంతమైన వాతావరణాన్ని కల్పించారు.

అలాగే భక్తి సంగీత విభావరితో చక్కని కచేరీని అందించి సభికులను అలరించిన *శ్రీమతి ఎర్రమిల్లి రమాప్రభ గారు మరియు వారి బృందానికి* హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు.

## 🌺 రాధాష్టమి పర్వదినాన ‘రాసేశ్వరి’ గ్రంథావిష్కరణ — మరో చిరస్మరణీయ సాహిత్య ఘట్టం

ఈ మూడు రోజుల మహోత్సవంలో రెండవ రోజు మరో విశిష్టమైన సాహిత్య ఘట్టానికి వేదికైంది. ఆ రోజు పవిత్రమైన *రాధాష్టమి పర్వదినం* కావడం మరింత విశేషం.

ప్రముఖ రచయిత్రి, ప్రవచనకర్త *డాక్టర్ ఎన్. అనంతలక్ష్మి గారు* రచించిన *‘రాసేశ్వరి’* గ్రంథాన్ని జగద్గురు *శ్రీశ్రీశ్రీ అభినవోద్దండ విద్యాశంకర భారతీ మహాస్వామివారి కరకమలాలతో* ఆవిష్కరించుకోవడం ఎంతో ఆనందాన్ని, ధన్యతను కలిగించింది.

‘రాసేశ్వరి’లోని వ్యాసాలు గతంలో *‘దర్శనమ్’ ఆధ్యాత్మిక వార్తా మాసపత్రికలో ధారావాహికంగా ప్రచురితమయ్యాయి.* పాఠకుల ఆదరణ పొందిన ఆ వ్యాస సంపుటిని ఒక సమగ్ర గ్రంథరూపంలో తీసుకురావాలనే సంకల్పంతో ‘దర్శనం’ ఈ పుస్తకాన్ని ప్రత్యేకంగా ప్రచురించింది.

ఆ వ్యాసాలు ధారావాహిక నుంచి గ్రంథరూపం దాల్చి, అదే రాధాష్టమి పర్వదినాన జగద్గురువుల పవిత్ర హస్తాల మీదుగా ఆవిష్కృతం కావడం నాకు ఒక సంపాదకుడిగా, ప్రచురణకర్తగా అపారమైన సంతృప్తిని ఇచ్చింది.

అదే వేదికపై *డాక్టర్ ఎన్. అనంతలక్ష్మి గారు రామాయణ ఇతివృత్తంపై రచించిన మరో గ్రంథాన్ని కూడా జగద్గురువుల కరకమలాలతో ఆవిష్కరించుకోవడం* కార్యక్రమానికి మరింత సాహిత్య శోభను చేకూర్చింది.

గ్రంథావిష్కరణతో కార్యక్రమం ముగియలేదు. అనంతరం ప్రముఖ అవధాన విద్వాంసులు ఆ రెండు గ్రంథాల సాహిత్య విశిష్టతను సభికులకు పరిచయం చేశారు.

*గురుసహస్రావధాని బ్రహ్మశ్రీ కడిమెళ్ల వరప్రసాద్ గారు, ‘కళారత్న’ శ్రీ అముదాల మురళి గారు, శతావధాని శ్రీ పాలపర్తి శ్యామలానంద ప్రసాద్ గారు* తదితర విద్వాంసులు ఈ గ్రంథాలను సమీక్షిస్తూ, డాక్టర్ ఎన్. అనంతలక్ష్మి గారి సాహిత్య కృషిని, రచనా వైశిష్ట్యాన్ని, ఆధ్యాత్మిక అధ్యయనాన్ని విశదీకరించారు.

‘రాసేశ్వరి’లోని భక్తి, తాత్త్వికత, సాహిత్య సౌందర్యం గురించి, అలాగే అనంత లక్ష్మి గారి మరో రచన శ్రీమద్రామాయణ ఉపాఖ్యానాలు, సార్వకాలికత  గ్రంథంలోని విశేషాల గురించి వారు చేసిన సమీక్షలు సభికుల్లో ఆసక్తిని రేకెత్తించాయి.

*ఒకవైపు శతావధాన పద్యధార… మరోవైపు గ్రంథావిష్కరణ… ఇంకోవైపు సాహిత్య సమీక్ష — రాధాష్టమి పర్వదినాన పుష్పగిరి పీఠ ప్రాంగణం నిజమైన సాహిత్య సరస్వతీ నిలయంగా మారింది.*

జగద్గురువుల సన్నిధిలో రచయిత్రికి లభించిన ఈ అపూర్వ గౌరవం, ‘దర్శనమ్’ ద్వారా ధారావాహికగా వెలుగులోకి వచ్చిన రచన గ్రంథరూపం దాల్చి అదే వేదికపై ఆవిష్కృతం కావడం ఈ మూడు రోజుల మహోత్సవంలో నాకు మరపురాని మధురానుభూతిగా నిలిచింది.

### 🌺 మాజీ కేంద్ర మంత్రి శ్రీ అశ్విని కుమార్ చౌబే గారి ఆత్మీయ సాన్నిధ్యం

మొదటి రోజు స్వాగత సభకు విచ్చేసిన *మాజీ కేంద్ర మంత్రి శ్రీ అశ్విని కుమార్ చౌబే గారు* కార్యక్రమానికి ప్రత్యేక శోభను చేకూర్చారు.

వారు కేవలం అతిథిగా వేదికపై ఆసీనులు కావడమే కాకుండా, ఉదయం జరిగిన నామసంకీర్తనలో ఎంతో సహజంగా, భక్తిశ్రద్ధలతో పాల్గొనడం అందరినీ ఆనందింపజేసింది.

అవధాన సంప్రదాయం విశిష్టతను ఆసక్తిగా తెలుసుకొని, ఇటువంటి భారతీయ సాహిత్య–సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలను ప్రోత్సహించాల్సిన అవసరాన్ని వ్యక్తం చేయడం మాకు మరింత ఉత్సాహాన్ని ఇచ్చింది.

### 🌺 విద్వత్ సాన్నిధ్యంతో పెరిగిన సభా గాంభీర్యం

ఈ కార్యక్రమానికి *మహామహోపాధ్యాయ బ్రహ్మశ్రీ డా.  దోర్బల ప్రభాకరశర్మ గారు,బ్రహ్మశ్రీ డాక్టర్ శలాక రఘునాథ శర్మ గారు, **శ్రీ మల్లాప్రగడ శ్రీమన్నారాయణమూర్తి గారు* తదితర అనేక మంది మహనీయులు, విద్వాంసులు, కవులు, పండితులు విచ్చేసి తమ సాన్నిధ్యంతో సభకు మరింత గౌరవాన్ని చేకూర్చారు.

ఇలాంటి పాండిత్యమూర్తులు యువ అవధానిని ప్రోత్సహిస్తూ వేదికపై ఆశీర్వదించడం భావితరాలకు గొప్ప స్ఫూర్తి.

### 🌺 అవధాన దిగ్గజాల ఆశీస్సులు

*సహస్రావధాని శ్రీ కడిమెళ్ల వరప్రసాద్ గారు, శతావధాని శ్రీ పాలపర్తి శ్యామలానంద ప్రసాద్ గారు, అష్టావధానులు శ్రీయుతులు ముత్యంపేట గౌరీశంకర శర్మ, ముదిగొండ అమరనాథ శర్మ, బోరెల్లి శ్రీహర్ష,ఎర్రంశెట్టి ఉమామహేశ్వర రావు ప్రభృతులు * ఈ సాహిత్య యజ్ఞానికి విచ్చేసి తమ ఆశీస్సులతో యువ శతావధానిని ప్రోత్సహించడం విశేషం.

ఎన్నో పనులు ఉన్నప్పటికీ చివరి రోజు ప్రత్యేకంగా విచ్చేసి విజయోత్సవ సభ నిర్వహణలో కీలక పాత్ర పోషించిన *అవధాన తిలక శ్రీ ఉప్పలధడియం భరత్ శర్మ గారికి* ప్రత్యేక కృతజ్ఞతలు.

అలాగే మా హితవరి *డాక్టర్ జి.ఎం. రామశర్మ గారు, పి.టి.జి.వి. రంగాచార్యులు గారు, డాక్టర్ ఎన్. అనంతలక్ష్మి గారు* తదితర అనేక మంది విద్వాంసులు, పెద్దలు, సాహిత్యాభిమానులు ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొని ఆశీస్సులు అందించారు.

## 🌺 విజయోత్సవ సభలో అపూర్వ ఘట్టం — మహాసహస్రావధాని డాక్టర్ గరికపాటి నరసింహారావు గారి వాత్సల్యాభినందనం

ఈ మూడు రోజుల మహోత్సవంలో అత్యంత హృదయస్పర్శిగా, సభికులందరినీ పరవశింపజేసిన ఘట్టాలలో ఒకటి — *మహాసహస్రావధాని, పద్మశ్రీ పురస్కృతులు బ్రహ్మశ్రీ డాక్టర్ గరికపాటి నరసింహారావు గారి ఆగమనం.*

ఎన్నో కార్యక్రమాలతో బిజీగా ఉన్నప్పటికీ విజయోత్సవ సభకు ముఖ్య అతిథిగా విచ్చేసి, శతావధానంలోని అత్యంత కీలకమైన *ధారణా ఘట్టాన్ని స్వయంగా తిలకించడం* మాకు ఎంతో ఆనందాన్ని కలిగించింది.

సాహిత్ గారి అసాధారణ ధారణాశక్తిని, పద్యప్రతిభను ప్రత్యక్షంగా చూసిన డాక్టర్ గరికపాటి నరసింహారావు గారు పరవశించిపోయారు.

ఆ క్షణంలో ఆయన ఒక ప్రముఖ అతిథిగా కాకుండా — *ఒక మహాసహస్రావధాని యువ ప్రతిభను చూసి పొంగిపోయిన వాత్సల్యమూర్తిగా* కనిపించారు.

శ్రీమాన్ నల్లాన్ చక్రవర్తుల సాహిత్ గారిని ప్రేమగా ఆలింగనం చేసుకొని, ఆప్యాయంగా ముద్దాడి తన ప్రేమాభిమానాలను వ్యక్తం చేసిన దృశ్యం సభికులందరినీ కదిలించింది.

అంతటితో ఆగకుండా, తన చేతికి ఉన్న *ఉంగరాన్ని స్వయంగా తీసి సాహిత్ గారి వేలికి తొడిగి ఆశీర్వదించడం* విజయోత్సవ సభలో చిరస్మరణీయమైన అపూర్వ ఘట్టంగా నిలిచిపోయింది.

ఆ కానుకలోని విలువ కేవలం ఒక ఉంగరం విలువ కాదు.

**అది ఒక మహాసహస్రావధాని నుంచి యువ శతావధానికి అందిన ప్రేమముద్ర…

ఒక తరం నుంచి మరో తరానికి అందిన అవధాన ఆశీర్వాదం…

ఒక మహావిద్వాంసుడు యువ ప్రతిభకు అందించిన ఆత్మీయ ప్రశంస…**

ఆ దృశ్యాన్ని ప్రత్యక్షంగా చూసిన ప్రతి ఒక్కరి హృదయంలో అది చిరకాలం నిలిచే మధుర జ్ఞాపకం.

## 🌺 జగద్గురువుల సమక్షంలో నేత్రపర్వంగా శతావధాని మహాసన్మానం

విజయోత్సవ సభలో మరో వైభవోపేతమైన ఘట్టం — *జగద్గురు శ్రీశ్రీశ్రీ అభినవోద్దండ విద్యాశంకర భారతీ మహాస్వామివారి దివ్యసన్నిధిలో శ్రీమాన్ నల్లాన్ చక్రవర్తుల సాహిత్ గారికి నిర్వహించిన విశిష్ట సన్మానం.*

‘దర్శనమ్’ ఆధ్యాత్మిక వార్తా మాసపత్రిక ఆధ్వర్యంలో శతావధానిని అత్యంత ఘనంగా సత్కరించడం కన్నులపండువగా జరిగింది.

**పట్టు వస్త్రాలు…

దుశ్శాలువా…

సంప్రదాయ తలపాగా…

గజమాల…

నగదు ప్రోత్సాహకం…

ప్రత్యేక అభినందన పత్రం…**

వీటితో శతావధానిని సత్కరించి, ప్రత్యేకంగా *“శతావధాన కళాధర”* బిరుదుతో అభినందించడం ఈ సాహిత్య మహోత్సవానికి సార్థకతను చేకూర్చింది.

జగద్గురువుల ఆశీస్సుల మధ్య యువ శతావధాని ఆ సత్కారాన్ని స్వీకరిస్తున్న దృశ్యం సభికులందరికీ ఒక *నేత్రపర్వంగా* నిలిచింది.

ఈ విశిష్ట ఘట్టంలో జగద్గురువుల సమక్షంలో *డాక్టర్ గరికపాటి నరసింహారావు గారు, డాక్టర్ కె.వి. రమణాచారి గారు, శ్రీ ఎల్.వి. సుబ్రహ్మణ్యం గారు, శ్రీ మల్లాప్రగడ శ్రీమన్నారాయణమూర్తి గారు, డాక్టర్ కె. అరవిందరావు గారు, శ్రీ తనికెళ్ల భరణి గారు, శ్రీ వనం జ్వాలా నరసింహారావు గారు, సహస్రావధాని శ్రీ కడిమెళ్ల వరప్రసాద్ గారు, శతావధాని శ్రీ పాలపర్తి శ్యామలానంద ప్రసాద్ గారు, శ్రీ మరుమాముల దత్తాత్రేయ శర్మ గారు, శ్రీ ఐతగోని వెంకటేశ్వర్లు గారు* తదితర ప్రముఖులు పాల్గొనడం విజయోత్సవ సభకు మరింత గాంభీర్యాన్ని తీసుకొచ్చింది.

### 🌺 ధారణా సభ — మంత్రముగ్ధులను చేసిన మేధో వైభవం

మూడు రోజుల శతావధానంలో శిఖరాయమానమైన ఘట్టం *ధారణా సభ*.

శ్రీమాన్ నల్లాన్ చక్రవర్తుల సాహిత్ గారి అసాధారణ ధారణాశక్తి, ఆశుకవిత్వ సామర్థ్యం, పద్య నిర్మాణ చాతుర్యం, సాహిత్య స్ఫూర్తి, సందర్భోచిత సమాధానాలు, గంభీరమైన పద్యాలాపన సభికులను మంత్రముగ్ధులను చేశాయి.

మూడు రోజులపాటు వందమంది ప్రాశ్నికులు సంధించిన అంశాలను మేధస్సులో పదిలపరచుకొని, వాటిని క్రమపద్ధతిలో స్మరించి పునరుద్ఘాటించిన తీరు యువ అవధాని అసాధారణ ప్రతిభకు నిదర్శనం.

### 🌺 జగద్గురువుల మూడు గంటల సాన్నిధ్యం — మహోత్సవానికి పరిపూర్ణత

విజయోత్సవ సభలో పుష్పగిరి జగద్గురువులు దాదాపు మూడు గంటలపాటు ఆసీనులై కార్యక్రమాన్ని ఆసాంతం తిలకించడం మనందరికీ లభించిన గొప్ప ఆశీర్వాదం.

సభ ముగింపులో స్వామివారు చేసిన అనుగ్రహభాషణం అవధాన విద్యా వైశిష్ట్యాన్ని, సాహిత్య సంప్రదాయ పరిరక్షణ అవసరాన్ని మరింతగా చాటిచెప్పింది.

జగద్గురువుల సమక్షం, పండితుల సాన్నిధ్యం, అవధాన దిగ్గజాల ఆశీస్సులు, యువ శతావధాని ప్రతిభ — అన్నీ కలిసిన ఆ విజయోత్సవ సభ నిజంగా *కన్నులపండువగా, నేత్రపర్వంగా, చిరస్మరణీయంగా* సాగింది.

### 🌺 ‘అవధాన కులపతి’ — నాకు వ్యక్తిగతంగా అత్యంత ఆనందాన్నిచ్చిన ఘట్టం

ఈ మొత్తం కార్యక్రమంలో నాకు వ్యక్తిగతంగా అత్యంత ఆనందాన్ని కలిగించిన మరో అపూర్వ ఘట్టం — నా అన్నయ్య *శ్రీ మరుమాముల దత్తాత్రేయ శర్మ గారు, *అవధాన విద్యా వికాస పరిషత్*ను స్థాపించి చిన్నారులు, యువతలో అవధాన విద్యను పెంపొందించడానికి చేస్తున్న విశేష కృషిని గుర్తించి పుష్పగిరి జగద్గురువులు వారికి *“అవధాన కులపతి”** బిరుదును అనుగ్రహించి సత్కరించడం.

ఇది ఒక వ్యక్తికి దక్కిన సత్కారం మాత్రమే కాదు.

*అవధాన విద్యను భావితరాలకు అందించాలనే సంకల్పానికి జగద్గురువులు అందించిన ఆశీర్వాద ముద్ర*గా నేను భావిస్తున్నాను.

### 🌺 మూడు రోజులు… ఒక సాహిత్య మహాక్రతువు

ఈ మూడు రోజుల అనుభూతిని ఒక్క మాటలో చెప్పడం సాధ్యం కాదు.

**ఇది కేవలం ఒక శతావధానం కాదు — ఒక సాహిత్య యజ్ఞం.

ఇది కేవలం ఒక సభ కాదు — ఒక అక్షర సమారాధన.

ఇది కేవలం ఒక కళాప్రదర్శన కాదు — మన తెలుగు మేధోసంపదకు జీవంతమైన ప్రతిబింబం.

ఇది కేవలం మూడు రోజుల కార్యక్రమం కాదు — జీవితాంతం గుర్తుండిపోయే మధురానుభూతి.**

వినాయక నవరాత్రోత్సవాల సందర్భంగా విఘ్నేశ్వరుని పాదపద్మాలకు సమర్పించిన *“అక్షర నీరాజనం — అవధాన అర్చన”*గా ఈ మహోత్సవం నిలిచిపోయింది.

నా విజ్ఞప్తిని మన్నించి ప్రాశ్నికులు, విద్వాంసులు, అతిథులు సంప్రదాయ వస్త్రధారణతో విచ్చేయడం వల్ల పుష్పగిరి పీఠ ప్రాంగణమంతా భారతీయ సంస్కృతి సౌరభంతో కళకళలాడింది.

**ఒకవైపు నామసంకీర్తన…

మరోవైపు భక్తి సంగీతం…

మధ్యలో పద్య ప్రవాహం…

గ్రంథావిష్కరణల సాహిత్య వైభవం…

విద్వాంసుల మేధోమథనం…

జగద్గురువుల దివ్యసాన్నిధ్యం…**

ఇవన్నీ కలసి పుష్పగిరి ప్రాంగణాన్ని *భారతీయ సనాతన సంస్కృతికి సజీవ ప్రతిరూపంగా* మార్చాయి.

### 🌺 ‘దర్శనమ్’ 22వ వార్షికోత్సవానికి చిరస్మరణీయ సాహిత్య సమర్పణ

*దర్శనమ్ ఆధ్యాత్మిక వార్తా మాసపత్రిక 22వ వార్షికోత్సవ సందర్భంగా* నిర్వహించిన ఈ మహత్తర సాహిత్య సమార్చన నాకు అపారమైన ఆనందాన్ని, ఆత్మసంతృప్తిని కలిగించింది.

గతంలో *సువర్ణ భారతి  సందర్భంగా శ్రీ గన్నవరం లలితాదిత్య గారి శతావధానాన్ని శృంగేరిలో ఉభయ జగద్గురువుల దివ్యసన్నిధిలో నిర్వహించినప్పుడు* నాకు కలిగిన ఆనందం…

*వజ్రోత్సవ భారతి సందర్భంగా కాశీలోని శంకరమఠంలో శ్రీ వద్దిపర్తి పద్మాకర్ గారి శతావధానాన్ని నిర్వహించినప్పుడు* కలిగిన ధన్యత…

ఇప్పుడు పుష్పగిరి జగద్గురు మహాసంస్థానంలో *శ్రీమాన్ నల్లాన్ చక్రవర్తుల సాహిత్ గారి ప్రథమ శతావధానాన్ని* ఇంతటి వైభవంగా నిర్వహించినప్పుడు కూడా అదే స్థాయిలో ఆనందం, తృప్తి, ధన్యత కలిగాయి.

*నల్లాన్ చక్రవర్తుల సాహిత్ ప్రథమ శతావధానం పుష్పగిరి జగద్గురు మహాసంస్థానం చరిత్రలో ఒక అపూర్వ సాహిత్య ఘట్టంగా, తెలుగు అవధాన ప్రపంచంలో ఒక మధుర జ్ఞాపకంగా నిలిచిపోతుందని నా ప్రగాఢ విశ్వాసం.*

### 🌺 తెరవెనుక ఉన్న ప్రతి చేయికీ నమస్సుమాంజలి

ఇంతటి మహాకార్యక్రమం విజయవంతం కావడం ఒక్కరి వల్ల సాధ్యం కాదు.

ప్రాశ్నికులను సంప్రదించిన వారు…

అతిథులను ఆహ్వానించిన వారు…

వేదిక ఏర్పాట్లు చేసిన వారు…

వసతి, భోజనం, రవాణా చూసిన వారు…

ప్రచార బాధ్యతలు నిర్వహించిన వారు…

ఫొటోలు, వీడియోలు తీసిన వారు…

సాంకేతిక సహకారం అందించిన వారు…

వాలంటీర్లుగా సేవలందించిన వారు…

సభలకు హాజరై కళాకారులను, అవధానిని ప్రోత్సహించిన వారు…

**ప్రతి ఒక్కరి చేయి ఈ విజయానికి ఆధారం.

ప్రతి ఒక్కరి ఆశీస్సు ఈ విజయానికి బలం.

ప్రతి ఒక్కరి ప్రేమ ఈ కార్యక్రమానికి ప్రాణం.**

ఎవరి పేరైనా ఈ కృతజ్ఞతా సందేశంలో అనుకోకుండా ప్రస్తావించలేకపోయి ఉంటే సహృదయంతో మన్నించగలరు.

పుష్పగిరి జగద్గురు శంకరాచార్య మహా సంస్థానం ఆస్థాన పండితులు శ్రీయుతులు ముత్యంపేట గౌరీశంకర శర్మ గారు, ముదిగొండ అమరనాథ శర్మ గారు, మేడూరి సూర్యనారాయణ శర్మ గారు, పీఠం ధర్మాధికారి శ్రీ రాయదుర్గం పవన్ గార్ల సహకారం ఇనలేనిది. శతావధానం  విజయానికి 

**నా కలంలో ఒక పేరు మిస్సయి ఉండవచ్చు…

కానీ నా హృదయంలో ఎవరి సేవా మిస్సవలేదు.**

ఈ మహోత్సవానికి ప్రత్యక్షంగా, పరోక్షంగా సహకరించిన ప్రతి ఒక్కరికీ నా హృదయంలో ప్రత్యేకమైన స్థానం ఉంది.

భవిష్యత్తులోనూ *తెలుగు భాష, సాహిత్యం, అవధాన విద్య, భారతీయ సంస్కృతి, సనాతన ధర్మ పరిరక్షణ–ప్రచారం* కోసం ఇలాంటి మరెన్నో మహత్తర కార్యక్రమాలను నిర్వహించే శక్తిని జగద్గురువులు ప్రసాదించాలని ప్రార్థిస్తున్నాను.

మీ అందరి ఆశీస్సులు, ప్రోత్సాహం, సహకారం ఎల్లవేళలా మాకు ఉండాలని మనసారా కోరుకుంటున్నాను.

🙏 *ఈ మూడు రోజుల సాహిత్య–సంగీత–ఆధ్యాత్మిక అక్షరయజ్ఞాన్ని అపూర్వ విజయంగా మలిచిన ప్రతి ఒక్కరికీ మరోమారు శిరసావహించి నమస్కరిస్తూ… హృదయపూర్వక కృతజ్ఞతాభివందనాలు.* 🙏

**సాహిత్యమే మన సంస్కృతికి శ్వాస…

అవధానమే మన మేధోసంపదకు ప్రతీక…

ఆ మహోన్నత సంప్రదాయాన్ని భావితరాలకు అందించడం మనందరి బాధ్యత.**

*— మరుమాముల వెంకటరమణ శర్మ*

*సంపాదకులు*

*దర్శనం ఆధ్యాత్మిక వార్తా మాసపత్రిక*

జైహింద్.

17, సెప్టెంబర్ 2026, గురువారం

నేను రచించిన రాఘవా శతకావిష్కరణ. తే. 16 - 9 - 2026.న శ్రీనారాయణీ అవధాన వేదిక వారు నిర్వహించినది.

0 comments

జైశ్రీరామ్.

జైహింద్.