గణనీయంబగు భాషలందు తెలుగున్ గాంచంగ మేల్మేలు.. తాన్ విన సొంపై , ప్రకటించు భావ సరళిన్ దృప్తిన్, విశేషించి పల్ ఘన కావ్యామృత సంవిధాన మహిమల్ గాంచంగ నాంధ్రామృతం బను యీ బ్లాగును గొల్పి యుంటి. కనుడీ ! ఆంధ్రామృతం బందుడీ ! .

29, సెప్టెంబర్ 2026, మంగళవారం

అ నఘా,దేవేరి,ఉత్సుక,నిష్కారణ,దురంతక,కాటకాటక,స వచసా,కువచా,తగులు, దారుణ,నీతి దూర,సువచా,కటుతర.మృగ్య నీతి, గర్భ చరాచర వృత్తము,రచన:-వల్లభవఝల అప్పల నరసింహ మూర్తి,

0 comments

జైశ్రీరామ్

అ నఘా,దేవేరి,ఉత్సుక,నిష్కారణ,దురంతక,కాటకాటక,స వచసా,కువచా,తగులు,

దారుణ,నీతి దూర,సువచా,కటుతర.మృగ్య నీతి, గర్భ చరాచర వృత్తము,


                                               రచన:-వల్లభవఝల అప్పల నరసింహ మూర్తి,

                                                                            జుత్తాడ,


చరాచర వృత్తము,


 తిరుగు రాయి జన్మిదే?తీరును లేదన?బొల్చెనే!దివి జేరు నేనాటికో?

చర మదేను చర్వితమ్!సార విహీన మెంచగా!స వచస్సు దూరంబయెన్!

కరువు కాటకంబులే!కారణ లేని ఘోషయెనే!కవచం బయెన్!పాపతన్!

దరియ నీతి పాల్పడెన్!దారుణ యత్న మొప్పగన్!దవులన్! స రీవే?హరా!


చరా చర వృత్తము,న,ర,య,స,స,జ,జ,త,గగ,గణము లుండును,

అభికృతి ఛందము నందలిది,ప్రాస నియమము కలదు,

యతులు,9.18.: వృ,సం:-98.77.080.


1.గర్భగత అనఘా వృత్తము,


       తిరుగు రాయి జన్మిదే!

      చర మదేను చర్వితమ్!

      కరువు కాటకంబులే!

     దరియ నీతి పాల్పడెన్!


అనఘా వృత్తము,న,ర,లగ,గణము లుండును,కార

అనుష్టుప్ఛందము నందలిది,ప్రాస నియమము కలదు,

వృ,సం:-88.


2.గర్భగత దేవేరి వృత్తము,


    దివి జేరు నే నాటికో?

    స వచస్సుదూరంబయెన్!

   కవచం బయెన్!పాపతన్!

   దవులన్!సరీవే!హరా!


దేవేరి వృత్తము,స,య,లగ,గణములుండును,

అనుష్టు ప్ఛందము నందలిది,ప్రాస నియమము కలదు,

వృ,సం:-80.


3.గర్భగత ఉత్సుక వృత్తము,


 తీరును లేదన?బొల్చెనే!

 సార విహీన మెంచగా!

 కారణ లేని ఘోషయెన్!

దారుణ యత్న మొప్పగన్!


ఉత్సుక వృత్తము,భ,భ,ర,గణము లుండును,

బృహతి ఛందము నందలిది,ప్రాస నియమము కలదు,

వృ,సం:-182.


4.గర్భగత నిష్కారణ వృత్తము,


తిరుగు రాయి జన్మిదే!తీరును లేదన బొల్చెనే!

చర మదేను చర్వితమ్!సార విహీన మెంచగా!

కరువు కాటకంబులే!కారణ లేని ఘోషయెన్!

దరియ నీతి పాల్పడెన్!దారుణ యత్న మొప్పగన్!


నిష్కారణ వృత్తము,న,ర,య,స,న,వ గణము లుండును,

అత్యష్టి ఛందము నందలిది,ప్రాస నియమము కలదు,

యతి,9.వ,యక్షరము,వృ,సం:-63.044.


5.గర్భగత దురంతక వృత్తము,


  తీరును లేదన బొల్చెనే!తిరుగు రాయి జన్మిదే!

  సార విహీన మెంచగా!చర మదేను చర్వితమ్!

 కారణ లేని ఘోషయెన్!కరువు కాటకంబులే!

 దారుణ యత్న మొప్పగన్!దరియ నీతి పాల్పడెన్!


దురంతక వృత్తము,భ,భ,ర,న,ర,వ,గణము లుండును,

అత్యష్టి ఛందము నందలిది,ప్రాస నియమము కలదు,

యతి,10.వ,యక్షరము,వృ,సం;-44.727.


6.గర్భగత,కాటకాటక వృత్తము,


     తీరును లేదన బొల్చెనే!దివి జేరు నే నాటికో?

     సార విహీన మెంచగా!స,వచస్సుదూరం బయెన్!

     కారణ లేని ఘోషయెన్కవచంబయెన్!పాపతన్!

     దారుణ యత్న మొప్పగన్!దవుల న్సరీవే?హరా!


కాటకాటక వృత్తము,భ,భ,ర,స,య,వ,గణము లుండును,

అత్యష్టి ఛందము నందలిది, ప్రాస నియమము కలదు,

యతి.10.వ,యక్షరము,వృ,సం:-38.583


7.గర్భగత.స,వచసా వృత్తము,


   దివి జేరు నేనాటికో?తీరును లేదన బొల్చెనే!

   స వచ స్సుదూరంబయెన్!సార విహీన మెంచగా!

  కవచం బయెన్!పాపతన్!కారణ లేని ఘోషయెన్!

 దవులన్!సరీవే!హరా!దారుణ యత్న మొప్పగన్!


స,వచసా వృత్తము,స ,య,య,స,స,వ,గణము లుండును,

అత్యష్టి ఛందము నందలిది,ప్రాస నియమము కలదు,

యతి,9.వ,యక్షరము,వృ,సం:-46.668.


8.కు వచా వృత్తము,


 తిరుగు రాయి జన్మిదే?దివి జేరు నే నాటికో?

చర మదేను!చర్వితమ్!స వచస్సుదూరంబయెన్!

కరువు కాటకంబులే!కవచం బయెన్ పాపతన్!

దరియ నీతి పాల్పడెన్!దవులన్!సరీవే?హరా!


కు వచా వృత్తము,న,ర,జ,జ,త,గ,గణములుండును,

అష్టి ఛందము నందలిది,ప్రాస నియమము కలదు,

యతి,9.వ,యక్షరము,వృ,సం:-19.288.


9.తగులు వృత్తము,


దివి జేరు నే నాటికో?తిరుగు రాయి జన్మిదే!

సవచ స్సుదూరంబయెన్!చర మదేను!చర్వితమ్!

కవచం బయెన్ పాపతన్!కరువు కాటకంబులే!

దవులన్!సరీవే!హరా!దరియ నీతి పాల్పడెన్!


తగులు వృత్తము,స,య,జ,స,జ,గ,గణము లుండును,

అష్టి ఛందము నందలిది,ప్రాస నియమము కలదు,

యతి,9.వ,యక్షరము,వృ,సం:-22.348.


10.దారుణ వృత్తము,


తీరును లేదన బొల్చెనే! తిరుగు రాయి జన్మిదే?దివి జేరు నే నాటికో?

సార విహీన మెంచగా!చర మదేను చర్వితమ్!స వచస్సదూరంబయెన్!

కారణ లేని ఘోషయెన్!కరువు కాటకంబులే!కవచం బయెన్!పాపతన్!

దారుణ యత్న మొప్పగన్!దరియనీతి పాల్పడెన్!దవులన్!సరీవే?హరా!


దారుణ  వృత్తము,న,భ,ర,న,ర,జ,జ,త,గ,గణము లుండును

,అభికృతి ఛందము నందలిది,ప్రాస నియమము కలదు,

యతులు,10.18. వృ,సం:-25.37.095.


11.నీతి దూర వృత్తము,


తీరును లేదన బొల్చెనే!దివి జేరు నే నాటికో?తిరుగుడు రాయి జన్మిదే?

సార విహీన మెంచగా!స వచస్సుదూరంబయెన్!చర మదేను!చర్వితమ్!

కారణ లేని ఘోషయెన్!కవచం బయెన్!పాపతన్!కరువు కాటకంబులే!

దారుణ యత్న మొప్పగన్!దవులన్ స రీవే?హరా!దరియ నీతి పాల్తిపడెన్


నీతి  దూర వృత్తము,న,భ,ర,స,య,జ,స,జ,గ,గణములుండును,

అభికృతి ఛందము నందలిది,ప్రాస నియమము కలదు,

యతులు,10.18.వృ,సం:-1.13.41.848.


12.సు వచా వృత్తము,


 తిరుగు రాయి జన్మిదే!దివి జేరు నేనాటికో?తీరును లేదన బొల్చెనే!

 చర మదేను చర్వితమ్!స వచస్సు దూరంబయెన్!సార విహీన మెంచగా!

కరువు కాటకంబులే!కవచం బయెన్!పాపతన్!కారణ లేని ఘోషయెన్!

దరియ నీతి పాల్పడెన్!దవులన్!సరీవే?హరా!దారుణ యత్న మొప్పగన్!


సు వచా వృత్తము,న,ర,జ,జ,త,త,జ,జ,గ,గణములుండును,

అభికృతి ఛందము నందలిది,ప్రాస నియమము కలదు,

యతులు.9.17.వృ,సం:-1.19.46.840.


13.కటుతర వృత్తము,


దివి జేరు నేనాటికో?తిరుగు రాయి జన్మిదే!తీరును లేదన బొల్చెనే!

స వచ స్సు దూరంబయెన్!చర మదేను!చర్వితమ్!సార విహీన మెంచగా!

కవచం బయెన్!పాపతన్!కరువు కాటకంబులే!కారణ లేని ఘోషయెన్!

దవులన్!సరీవే?హరా!దరియ నీతి పాల్పడెన్!దారుణ యత్న మొప్పగన్!


కటుతర వృత్తము,స,య,జ,స,జ,త,జ,జ,గ,గణము లుండును,

అభికృతి ఛందము నందలిది,ప్రాస నియమము కలదు,

యతులు,9.17. వృ,సం:-1.19.60.900.


14.మృగ్య నీతి వృత్తము,


దివి జేరు నే నాటికో?తీరును లేదన బొల్చెనే?తిరుగు రాయి జన్మిదే!

స వచ స్సు దూరంబయెన్!సార విహీన మెంచగా!చర మదేను?చర్వితమ్!

కవచం బయెన్!పాపతన్!కారణ లేని ఘోషయెన్!కరువు కాటకంబులన్!

దవులన్!స రీవే?హరా!దారుణ యత్న మొప్పగన్!దరియ నీతి పాల్పడెన్


మృగ్య నీతి వృత్తము,స,య,య,స,స,జ,స,జ,గ,గణము లుండును,

అభికృతి ఛందము నందలిది,ప్రాస నియమము కలదు,

యతులు,9.18.:వృ,సం:-1.14.49.932.

జైహింద్. 

శ్రీ కొప్పరపు సోదర కవుల సాధ్వీ మాహాత్మ్యము లో 41 వ పద్య సమగ్ర వివరణ: 29. 09. 2026 .. ఆచార్య పతంజలి తాడేపల్లి.

0 comments

 జైశ్రీరామ్.

శ్రీ కొప్పరపు సోదర కవులు (శ్రీ వేంకట సుబ్బరాయ కవి, శ్రీ వేంకటరమణ కవి) రచించిన  ‘సాధ్వీ మాహాత్మ్యము( లవ కుశ కావ్యం)’ లో  41 వ పద్య సమగ్ర వివరణ: 29. 09. 2026

ఉ॥ కమ్మని మాటలం గలియుగమ్మనిపించక పల్కు పల్కు ని 

క్కమ్మనిపించు సేఁతలెసకమ్మనయమ్ము నొసంగనిచ్చజొ 

క్కమ్మగు కీర్తిఁ వెన్నెల రకమ్మయి దిక్తతి నాక్రమింప రా

 కమ్మలు గొన్న ధీరులగు కమ్మకులస్థులు గణ్యులన్నిటన్ 41

పదవిభాగము

కమ్మని మాటలన్ — కలియుగమ్ము అనిపించక — పల్కు పల్కు — నిక్కమ్ము అనిపించు —చేతలు ఎసకమ్ము — అనయమ్మును ఒసంగన్ — ఇచ్చన్ — చొక్కమ్ము అగు కీర్తి — వెన్నెల రకమ్ము అయి — దిక్ తతిన్ ఆక్రమింపన్ — ఆకమ్మలు గొన్న — ధీరులు అగు — కమ్మకులస్థులు — గణ్యులు అన్నిటన్.

అవతారిక 

ఈ పద్యంలో కమ్మకుల ప్రముఖుల నిత్య సత్యభాషణ శీలమును, కర్మనిష్ఠను, సదాచార న్యాయమును, ధవళ కీర్తిని, రణరంగంలో శత్రుజయ పత్రాలైన (ఆకమ్మలు) గెలుచుకున్న ధీరత్వాన్ని ‘కమ్మ’ శబ్ద పునరావృత్తితో కూడిన అద్భుత శబ్దాలంకార శిల్పంతో ప్రస్తుతిస్తున్నారు.

ప్రతిపదార్థం 

కమ్మని మాటలన్ = మధురమైన, హితకరమైన సంభాషణలతో; కలియుగమ్ము అనిపించక = తాము నడుచుకునే తీరులో ఇది అసత్యాలు, అధర్మాలు రాజ్యమేలే కలియుగం కాదేమో, కృతయుగమేమో అనిపించేటట్లుగా; పల్కు పల్కు = వారు పలికే ప్రతి మాటనూ; నిక్కమ్ము అనిపించు = అక్షరాలా సత్యవాక్యమే అని లోకులు విశ్వసించేటట్లుగా చేయునట్టియు; చేతలు = వారి సత్కార్యములు, శ్రమైక నడవడికలు; ఎసకమ్ము = మిక్కిలి అతిశయమును, శోభను; అనయమ్మును = ఎప్పుడూ ,; ఒసంగన్ = సమకూర్చుచుండగా; ఇచ్చన్ = వారి మనోవాంఛితముగా; చొక్కమ్ము అగు కీర్తి = స్వచ్ఛమైన నిర్మల యశస్సు; వెన్నెల రకమ్ము అయి = స్వచ్ఛమైన కౌముదీ ప్రవాహము వంటిదై; దిక్ తతిన్ = సమస్త దిశా మండలాన్ని; ఆక్రమింపన్ = వ్యాపించి ప్రకాశించగా; ఆకమ్మలు కొన్న = పూర్వం శత్రురాజుల చేత సమర్పించబడిన జయ పత్రములను (ఓటమి నొప్పుకుంటూ ఇచ్చిన తాటాకు శాసన పత్రములను) పొందినట్టి; ధీరులు అగు = పరాక్రమవంతులైన; కమ్మకులస్థులు = కమ్మ వంశీయులు; అన్నిటన్ = సకల విద్యలలోను, దాన ధర్మాలలోను, శౌర్య కార్యాలలోను; గణ్యులు = సర్వజనుల చేత అత్యంత ప్రశంసనీయులు, పరిగణింపదగినవారై యున్నారు.

తాత్పర్యము

నోరు విప్పితే మధురమైన, హితవైన మాటలాడుతూ, అసలు లోకానికి ఇది కలియుగమా అన్న సందేహం రానీయకుండా, తాము పలికే ప్రతి పల్కునూ సత్యసంధతతో నిలబెట్టుకుంటూ; చేసే ప్రతి పనీ లోకానికి నీతిని, శోభను సమకూర్చే విధంగా నడిపిస్తూ; తమ స్వచ్ఛమైన కీర్తి వెన్నెలల వలె దశదిశలా వ్యాపిస్తుండగా — పూర్వం యుద్ధాలలో శత్రువుల నుండి విజయపత్రాలను (ఆకమ్మలను) పొందిన మహా ధీరులైన ఆ కమ్మకులస్థులు సమస్త సద్గుణ సంపదల యందును లోకంలో గణనీయులై విలసిల్లుతున్నారు.

విశేషాలు 

1. కొప్పరపు సోదర కవులు ఈ పద్యంలో ‘కమ్మ’ శబ్దాన్ని  వివిధ పదాలలో కలిపి కమ్మని – గమ్మని -ని క్కమ్మని- ఎసకమ్మ -చొక్కమ్మ- రకమ్మ- రా కమ్మ- కమ్మ    అంటూ   పునరావృతం చేసిన తీరు అత్యంత చమత్కారభరితం: ఒకే పద్యంలో ఇంతటి లయబద్ధమైన శబ్ద ప్రవాహం ప్రబంధ యుగపు ప్రౌఢ కవులైన భట్టుమూర్తి, శ్రీనాథుల శబ్దాలంకార రీతులను తలపిస్తుంది.

2. కలియుగ లక్షణం అసత్యం, కపటం ("కలౌ నాస్తి సత్యమ్").

కాని కమ్మ వారు  ఆడే ప్రతి మాటా సత్యమే అయి, వీరి వద్ద కలియుగ ప్రభావం ఏమాత్రం కనిపించకుండా కృతయుగ ధర్మం వెల్లివిరుస్తోందని చెప్పడం సత్యనిష్ఠకు పరాకాష్ఠ.

3. సంస్కృతాంధ్ర కావ్య సంప్రదాయంలో (కవి సమయం) కీర్తి రంగు  ఎప్పుడూ  తెల్లనిది. దీనికి సంబంధించి ఎన్నో మనోహరమైన పూర్వకవి వర్ణనలున్నాయి. 

4. ఓ రాజా! నీ కీర్తి అనే చంద్రుడి వెన్నెల వలన అన్ని తిథులూ పూర్ణిమలుగా మారిపోయాయి. ఆ వెలుగుల భయంతో 'ఏకాదశి' తిథి మాత్రం నా ఇంటిని విడిచి బయటకు వెళ్లడం లేదు (అనగా ఎప్పుడూ నా ఇంట్లో ఉపవాస దారిద్ర్యమే ఉంటోంది అని ఒక యాచక కవి చమత్కారం. ఒకే దెబ్బకు రాజు కీర్తిని ఆకాశానికెత్తుతూనే, తన దారిద్ర్యాన్ని అతి సున్నితంగా, హాస్యస్ఫోరకంగా నివేదించిన అద్భుత కవితా నైపుణ్యమిది.

5. లోకమంతటా వ్యాపిస్తున్న ఈ రాజు యొక్క తెల్లని  కీర్తులకు భయపడి చీకటి అనే మసి పారిపోతూ, చంద్రునిలో మచ్చగానో లేదా శత్రువుల నల్లబడిన ముఖాలలోనో దాక్కుంటోంది. చంద్రునిలోని సహజమైన మచ్చను, శత్రువుల విషణ్ణ వదనాలను ఈ తెల్లని కీర్తికి పారిపోయిన చీకటితో సమన్వయించడం ప్రాచీన ప్రబంధ కవుల విశిష్ట శిల్పం.

6. పవిత్ర బుద్ధి గల ఓ రాజా! నీకు మరియు ఆ పరమశివునికి మధ్యగల యశస్సు తారతమ్యాన్ని మేము ఏమని చెప్పగలం? ఆ గిరీశుడు గౌరీదేవిని (తెల్లనైన దేహచ్ఛాయ గల పార్వతిని) తన సగభాగంగా మాత్రమే చేసుకున్నాడు; కానీ నీవైతే నీ తెల్లని కీర్తి ద్వారా సమస్త విశ్వాన్నీ 'గౌరవర్ణం'గా (పూర్తిగా తెల్లగా) మార్చేసావు.ఇక్కడ కవి రాజును సాక్షాత్తూ గిరీశునికంటే ఒక మెట్టు పైకి ఎక్కించాడు: "రాజా! శివుడు గౌరిని సగం మాత్రమే చేసుకుని మిగిలిన సగం నీలకంఠంతో నల్లగా ఉన్నాడు. కానీ నీవో — నీ స్వచ్ఛమైన ధవళ కీర్తి అనే వెన్నెలతో లోకాలన్నింటినీ సంపూర్ణంగా 'గౌరవర్ణం'గా (నిలువెల్లా తెల్లగా) మార్చివేశావు. కాబట్టి పరమేశ్వరునికంటే నీ యశస్సే అనంతమైనది!" అని వర్ణించడం అసాధారణమైన చమత్కారం.

7. ఓ శ్రీమంతుడైన మహారాజా! నీ తెల్లని కీర్తితో ఈ లోకమంతా ఒక్కసారిగా ధవళవర్ణమైపోయేసరికి అందరూ తమ వస్తువులను వెతుక్కోవలసి వచ్చింది: విష్ణుమూర్తి తన క్షీరసాగరాన్ని, శివుడు తన కైలాస పర్వతాన్ని, ఇంద్రుడు తెల్లని ఐరావతాన్ని, రాహువు చంద్రుడిని, బ్రహ్మదేవుడు తన వాహనమైన తెల్లహంసను కనుగొనలేక వెతుక్కుంటున్నారు! (అంతటా నీ తెల్లని కీర్తే నిండిపోయిందని మనోహరమైన ఉత్ప్రేక్ష).

క్షీరసాగరం పాలసముద్రం తెల్లగా ఉంటుంది — కానీ అంతటా కీర్తి తెల్లదనం నిండడంతో విష్ణువు తన నివాసమైన పాలకడలిని గుర్తుపట్టలేక పోయాడు.

కైలాస పర్వతం మంచు కొండ కావడం వల్ల తెల్లగా ఉంటుంది — శివుడు తన నివాసాన్ని కనుగొనలేక వెతుక్కుంటున్నాడు.

ఐరావతం తెల్లని ఏనుగు — ఇంద్రుడు దానిని గుర్తించలేక పోయాడు.

హంస ధవళ పక్షి — బ్రహ్మదేవుడు తన వాహనాన్ని వెతుకుతున్నాడు.

నల్లని రాహువు సైతం అంతటా వెన్నెలే ఉండటంతో అసలైన చంద్రుడు ఎక్కడున్నాడో తెలియక తికమకపడుతున్నాడు!

ఒక రాజు కీర్తి వ్యాప్తిని వర్ణించడానికి ఇంతకంటే కమనీయమైన, విశ్వజనీనమైన కల్పన మరొకటి ఉండదు.

8. కొప్పరపు సోదర కవులు తమ ‘సాధ్వీ మాహాత్మ్యము’ పద్యంలో —“...నిచ్చ జొక్కమ్మగు కీర్తి వెన్నెల రకమ్మయి దిక్తతి నాక్రమింప నాకమ్మలు గొన్న ధీరులగు కమ్మకులస్థులు గణ్యులన్నిటన్.” అని ఈ 

అని వర్ణించినప్పుడు, వారి భావనాపథంలో ప్రాచీన సంస్కృత కావ్యాలలోని ఈ ‘కీర్తి-చంద్రికా-విస్తార’ సంప్రదాయమంతా నిక్షిప్తమై ఉంది. కీర్తి అనేది కేవలం మాటల్లో వినిపించేది మాత్రమే కాదు; అది ఆకాశమంతటా వెన్నెలలా పరుచుకుని, శత్రువుల ఓటమి పత్రాలను (ఆకమ్మలను) నిష్కళంకంగా వెలిగించే ఒక పవిత్ర కాంతిప్రవాహం అని కొప్పరపు కవులు ఆ ప్రాచీన కవి సమయానికి ఆధునిక కావ్యంలో పరిపూర్ణ గౌరవాన్ని సమకూర్చారు

9. కమ్మ కులనామ వ్యుత్పత్తికి సంబంధించి శాసన, చారిత్రక, భాషా పరిశోధకులు అనేక భౌగోళిక, సాంస్కృతిక సిద్ధాంతాలను ప్రతిపాదించారు. అయితే కొప్పరపు సోదర కవులు తమ ‘సాధ్వీ మాహాత్మ్యము’ కావ్యంలో వీటన్నింటినీ మించి, ఒక పౌరుషోపేతమైన చారిత్రక-కావ్య నిరుక్తిని (Poetic/Heroic Etymology) ఆవిష్కరించారు.

10. చరిత్రకారులు, శాసన పరిశోధకులు కమ్మ శబ్దానికి ప్రధానంగా మూడు మూలాలను గుర్తించారు:

11. ఇక్ష్వాకులు, పల్లవులు, తూర్పు చాళుక్యుల కాలపు సంస్కృత శాసనాల్లో కృష్ణా-గుండ్లకమ్మ నదుల మధ్య ప్రాంతాన్ని ‘కర్మరాష్ట్రము’) అని పేర్కొన్నారు.ప్రాకృత శాసనాల్లో ‘కర్మ’ కాస్తా ‘కమ్మ’ అయింది (ఉదాహరణకు: జగ్గయ్యపేట బౌద్ధ స్తూప శాసనంలో ‘కమ్మకరాష్ట్ర’).తరువాతి కాలపు తెలుగు శాసనాల్లో ఇది ‘కమ్మనాడు’గా రూపాంతరం చెందింది. ఈ కమ్మనాడు ప్రాంతంలో స్థిరపడి వ్యవసాయ, సైనిక రక్షణలను చేపట్టిన సముదాయం కాలక్రమేణా ‘కమ్మవారు’గా స్థిరపడ్డారని చరిత్రకారుల (చిలుకూరి వీరభద్రరావు, భండార్కర్, మల్లంపల్లి సోమశేఖర శర్మ తదితరుల) బలమైన సిద్ధాంతం.

12. అమరావతి, నాగార్జునకొండ పరిసరాల్లో బౌద్ధమతం ఉచ్ఛస్థితిలో ఉన్నప్పుడు, బౌద్ధ ధర్మ సూత్రమైన 'కర్మ'ను ఆచరిస్తూ, భూమిని నమ్ముకుని జీవించిన వర్గాన్ని సూచించే శబ్దమనే మరొక వాదన ఉంది.

13. సంస్కృతంలో ‘కర్ణపత్రం’ (చెవి ఆభరణం) లేదా ‘పత్రం’ (ఆకు/జాబు) అనే పదాల నుండి తెలుగులోకి ‘కమ్మ’ అనే శబ్దం ప్రవేశించింది.

14. ప్రాచీన కాలంలో కాగితాలు లేనప్పుడు తాటియాకులపై గంటంతో రాసి పంపేవారు. దీనిని ‘తాళపత్రము’ లేదా ‘కమ్మ’ అనేవారు.ఒక రాజు మరొక రాజుకు పంపే హెచ్చరిక పత్రం లేదా సంధి పత్రం లేదా యుద్ధంలో ఓడిపోయిన రాజు తన సర్వస్వాన్నీ సమర్పిస్తూ రాసిచ్చే శరణాగతి పత్రాన్ని కూడా ‘కమ్మ’ అనే వ్యవహరించేవారు.కాకతీయుల, పల్నాటి వీరుల చరిత్రలలో శత్రువులు తమ ఓటమిని ఒప్పుకుంటూ రాసిచ్చే లేఖలను ‘శరణాగతి కమ్మలు’ లేదా ‘జయ పత్రములు’ అనే ప్రతీతి కలదు.

15. కొప్పరపు సోదర కవులు ‘సాధ్వీ మాహాత్మ్యము’ నందు రచించిన రచించిన ఈ పద్యంలో ఆ కమ్మలు గొన్న ధీరులగు కమ్మకులస్థులు గణ్యులన్నిటన్."అని వ్రాసారు.ఇక్కడ కవులు "ఆ కమ్మలు గొన్న ధీరులు → కమ్మవారు" అనే రమణీయమైన నిరుక్తిని సాధించారు.

16. పూర్వం రాజుల మధ్య, సేనానుల మధ్య రణక్షోణిలో భీకర యుద్ధాలు జరిగినప్పుడు — పరాజితులైన శత్రురాజులు ప్రాణభయంతోనో, సంధి కొరకో తమ సైనిక పరాజయాన్ని అంగీకరిస్తూ, తాము సామంతత్వానికి ఒప్పుకుంటున్నట్లు శాసనపత్రాలు (కమ్మలు) రాసి విజేత పాదాల ముందుంచేవారు.

17. ‘కొనుట’ అంటే స్వీకరించడం లేదా వశపరుచుకోవడం. శత్రువులు రాసిచ్చిన అటువంటి జయపత్రాలను (ఆ కమ్మలను) యుద్ధరంగంలో నిలబడి తమ భుజబల పరాక్రమంతో సాధించి, గ్రహించిన మహా ధీరులు వీరు.

18. శాసనకారుల శుష్కమైన భౌగోళిక వ్యుత్పత్తుల కంటే (కర్మరాష్ట్రం నుండి వచ్చారనే సమాచారం కంటే), కావ్య జగత్తులో వీరరసానికి పెద్దపీట వేస్తూ — "శత్రువుల చేతిలోని ఓటమి పత్రాలను (ఆకమ్మలను) తమ బాహుబలంతో గెలుచుకున్న యోధులు కాబట్టే వీరికి ‘కమ్మవారు’ అనే వీరనామం సార్థకమైంది" అని అన్వయించడం కొప్పరపు కవుల ఆశుధారా ప్రజ్ఞకు, సమయోచిత ప్రతిభకు పరాకాష్ఠ.

19. కొప్పరపు కవుల ఈ కల్పన కేవలం గాల్లోంచి పుట్టింది కాదు; ఆంధ్రదేశ చరిత్రలో కమ్మవారి చారిత్రక పాత్రకు అద్దం పడుతోంది:కాకతీయుల కాలంలో రుద్రమదేవి, ప్రతాపరుద్రుల సైన్యాలలో నాయంకరులుగా, సేనాపతులుగా అనేక యుద్ధాలలో వీరు శత్రువులను జయించి జయపత్రాలను పొందారు.విజయనగర సామ్రాజ్యంలోనూ, ఆ తర్వాత పల్నాడు, కొండవీడు, గండికోట పోరాటాలలోనూ భూమిని పండించే కర్షకులుగానే కాక, అవసరమైనప్పుడు కత్తిపట్టి రాజ్యాలను రక్షించిన సైనిక నాయకులుగా నిలిచారు.

20. కొప్పరపు సోదర కవులు రాబోయే   పద్యంలో చెప్పబోతున్న  ‘మ్లేచ్ఛ చక్రవర్తి వద్ద చౌదరి బిరుదం పొందిన వీరత్వం’ను, ఈ పద్యంలోని ‘ఆకమ్మలు గొన్న ధీరత్వం’ను ఒకదానితో ఒకటి అనుసంధానించారు. శబ్దాలంకారంలో ‘కమ్మని మాటలు’ (శాంత గుణం) తో మొదలుపెట్టి, ‘ఆకమ్మలు గొన్న ధీరులు’ (రౌద్ర/వీర గుణం) తో ముగించి — కర్షక సంస్కారానికి, క్షాత్ర పరాక్రమానికి మధ్య గల అపూర్వ సమన్వయాన్ని ఈ చారిత్రక వ్యుత్పత్తి ద్వారా లోకోత్తరంగా చాటిచెప్పారు.

స్వస్తి.

ఆచార్య తాడేపల్లి పతంజలి మహోదయులకు ధన్యవాదములు.

జైహింద్.

27, సెప్టెంబర్ 2026, ఆదివారం

కొప్పరపు కవుల 06 వపద్యం బ్రహ్మశ్రీ పతంజలి తాడేపల్లి

0 comments

 జైశ్రీరామ్.

పతంజలి తాడేపల్లి: చీరాల దగ్గర ఉన్న కారంచేడు పై కొప్పరపు కవుల 06 వపద్యం  27. 09. 2026

పతంజలి తాడేపల్లి: శ్రీ కొప్పరపు సోదర కవులు (శ్రీ వేంకట సుబ్బరాయ కవి, శ్రీ వేంకటరమణ కవి) రచించిన  ‘సాధ్వీ మాహాత్మ్యము’ కావ్యంలో కారంచేడును వర్ణించిన  మత్తేభ  పద్య సమగ్ర వివరణ:

అలమందాకిని నాడు ధాత్రి డిగి పాయల్ పాయలై పూతభూ/

స్థలులంబారుచు నిందువచ్చెనన కృష్ణా కుల్యలన్ బారు న /

జ్జల సత్పుణ్యఫలప్రభూత వన సంజాతంబులున్ శాలి భూ/

ములు చెల్వొందగ భోగభాగ్యముల నా ప్రోలొప్పు నాకంబనన్ 39

అవతారిక (సందర్భం)

కారంచేడు నగర పరిసరాల్లోని పొలాలకు, తోటలకు జీవనాధారమైన కృష్ణానదీ కాలువల ప్రవాహ వైభవాన్ని కవులు వర్ణిస్తున్నారు. ఆకాశం నుండి దిగివచ్చిన దేవగంగ (మందాకిని) పవిత్ర క్షేత్రాల మీదుగా అనేక పాయలుగా చీలి నేరుగా ఈ ఊరికే వచ్చిందా అన్నట్లుగా కృష్ణమ్మ కాలువలు ప్రవహిస్తుండగా; ఆ పవిత్ర జలాల పుణ్యఫలంగా విస్తరించిన పండ్లతోటలు, పచ్చని వరిచేలు అలరారుతూ, సమస్త భోగభాగ్యాలతో ఆ పట్టణం సాక్షాత్తూ స్వర్గలోకమా అన్నట్లుగా విరాజిల్లుతోందని వర్ణించే మనోహర సందర్భమిది.

ప్రతిపదార్థం 

అల మందాకిని = ఆ ప్రసిద్ధమైన ఆకాశగంగ (స్వర్గనది); నాడు = భగీరథుని కాలమునాడు; ధాత్రిన్ డిగి = ఆకాశం నుండి భూమిపైకి దిగివచ్చి; పాయల్ పాయలై = అనేకమైన శాఖోపశాఖల ప్రవాహములుగా చీలి; పూత భూస్థలులన్ = పవిత్రమైన పుణ్యక్షేత్రముల మీదుగా; పాఱుచున్ = ప్రవహిస్తూ; ఇందున్ వచ్చెన్ అనన్ = ఇక్కడికే (ఈ కారంచేడు నగరానికే) చేరినదా అనునట్లుగా; కృష్ణా కుల్యలన్ = కృష్ణానది యొక్క కాలువలయందు; పాఱు = పరుగులు తీయుచు ప్రవహించే; ఆ జల = ఆ దివ్య జలముల యొక్క; సత్ పుణ్య ఫల = ఉత్తమ పుణ్యఫలముగా; ప్రభూత = విస్తారముగా పెరిగిన; వన సంజాతంబులున్ = పండ్ల తోటలు, ఉద్యానవనముల సమూహములును; శాలి భూములున్ = తెల్లని మేలురకం వరిపంటలు పండే మాగాణి భూములును; చెల్వొందగన్ = శోభిల్లుచుండగా; ఆ ప్రోలు = ఆ కారంచేడు నగరము; భోగ భాగ్యములన్ = సమస్త సుఖసంతోషములతోను, ఐశ్వర్యములతోను; నాకంబు అనన్ = సాక్షాత్తూ స్వర్గలోకమేమో అనునట్లుగా; ఒప్పున్ = ప్రకాశించుచున్నది.

తాత్పర్యము

పూర్వం భగీరథుని తపస్సుతో దివి నుండి భువికి దిగివచ్చిన ఆ దేవగంగ (మందాకిని) పవిత్ర పుణ్యభూముల గుండా పాయలు పాయలుగా చీలుతూ ప్రవహించి, నేరుగా ఈ నేలకే చేరిందా అన్నట్లుగా — కృష్ణానది కాలువలు (కుల్యలు) కారంచేడు పొలాల గుండా పరుగులు తీస్తున్నాయి. ఆ అమృత సమానమైన నదీజలాల పుణ్యప్రభావంతో విస్తారంగా ఎదిగిన ఫలవృక్షాల ఉద్యానవనాలు, బంగారు కాంతులీనే వరిచేలు కన్నులపండువగా శోభిల్లుతుండగా, సకల భోగభాగ్యాలతో ఆ నగరం సాక్షాత్తూ భూతల స్వర్గమా అన్నట్లుగా అలరారుతున్నది.

విశేషాలు 

1. కృష్ణా డెల్టా కాలువలను (కుల్యలను) కొప్పరపు  కవులు సాక్షాత్తూ భగీరథునిచే తేబడిన ‘మందాకిని’ (స్వర్గగంగ) తో ఉత్ప్రేక్షించారు.

2. వాల్మీకి రామాయణము (బాలకాండ, 43వ సర్గ)  ప్రకారం — భగీరథుని తపస్సుకు మెచ్చి పరమశివుడు ఆకాశగంగను తన జటాజూటంలో బంధించిన తర్వాత, భగీరథుని ప్రార్థనతో బిందుసరోవరంలోకి విడిచిపెట్టగా, ఆ పవిత్ర దేవగంగ ఏడు పాయలుగా (సప్త ధారలుగా) చీలి ప్రవహించింది. 

 అత్యంత మంగళకరమైన, నిర్మలమైన జలాలతో కూడిన హ్లాదిని, పావని, నలిని అను మూడు పాయలు తూర్పు దిక్కుగా ప్రవహించాయి. పరమ పవిత్రమైన జలసంపదతో కూడిన సుచక్షువు, సీత, సింధువు అను మరి మూడు ప్రవాహాలు పడమర దిక్కుగా పరుగులు తీశాయి. ఇక ఆ పాయలలో ఏడవదైన ప్రధాన గంగా ప్రవాహం (భాగీరథి) రాజర్షియైన భగీరథుని రథం వెనుక అతడు చూపిన మార్గంలో సాగిపోయింది. ఈ ఏడు పాయలే కావ్య సంప్రదాయంలో ‘సప్తగంగలు’ లేదా ‘సప్తధారలు’గా ప్రసిద్ధి చెందాయి.

3. వాల్మీకి చెప్పిన ఈ ‘సప్త స్రోతాంసి’ (ఏడు పాయల) వైభవాన్నే కొప్పరపు కవులు "పాయల్ పాయలై" అనే చక్కని తెలుగు నుడికారంతో పునఃసృష్టించారు.

4. వాల్మీకి గంగాజలాలను 'శివజలాః', 'శుభోదకాః' (మంగళకరమైన జలములు) అని కీర్తిస్తే, కొప్పరపు కవులు కృష్ణానదీ కాలువల ప్రవాహాన్ని ‘సత్పుణ్య ఫల ప్రభూతము’ అని సంభావించి, ఆనాటి గంగావతరణ పవిత్రతను ఈనాటి కృష్ణా డెల్టా కాలువల ప్రవాహానికి అన్వయించి కావ్యానికి పౌరాణిక దీప్తిని చేకూర్చారు.

ఆనాడు దేవలోకం నుండి దిగివచ్చిన దేవగంగ ఏడు దివ్య పాయలుగా చీలి సమస్త భూమండలాన్ని ఎలా సస్యశ్యామలం చేసిందో, నేడు కృష్ణానది కూడా అనేక కాలువలు (కుల్యలు), పిల్ల కాలువల రూపంలో పాయలు పాయలుగా చీలి కారంచేడు పంటపొలాలను అమృతజలాలతో ముంచెత్తుతున్నదని పౌరాణికోత్ప్రేక్ష చేశారు.

పంటలు, తోటలు కేవలం నీటివల్లనే కాదు, పూర్వజన్మల సుకృతం, నదీజలాల పావనత్వం కలగలసినప్పుడు మాత్రమే ఇంతటి అద్భుతమైన దిగుబడులు వస్తాయన్నది భారతీయ విశ్వాసం. ఆ పవిత్ర జలాలే ఒక ‘పుణ్యఫలం’గా మారి వనాలుగా, శాలిక్షేత్రాలుగా అవతరించాయని కవుల తాత్త్విక కల్పన.

5. పూర్వ పద్యంలో "ధరానాక పదంబునీపురి కొనందగె" అని కారంచేడును 'భూస్వర్గం'గా వర్ణించిన కవులు, ఈ పద్యంలోనూ ముగింపుగా "భోగభాగ్యముల నా ప్రోలొప్పు నాకంబనన్" అని అనడం ద్వారా — ఆ పట్టణపు పాడిపంటల సుభిక్షత, జలసంపద దేవలోకానికి ఏమాత్రం తీసిపోవని తిరిగి సమర్థవంతంగా స్థిరపరిచారు.

6. ఈ పద్యంలో కొప్పరపు కవులు వరిచేలు’ అనకుండా ‘శాలి భూములు’ అనే విశిష్ట శాస్త్ర పదాన్ని ప్రయోగించారు.సాధారణమైన చవకరకం వరి పండే నేలలు వేరు, రక్తశాలి, మహాశాలి, సుగంధిక వంటి రాజభోగ్యమైన, ఓజోవర్ధకమైన ‘శాలి ధాన్యాలు’ పండే మాగాణులు వేరు.

7. ఆయుర్వేద మూలగ్రంథమైన శ్రీమద్వృద్ధవాగ్భటాచార్య ప్రణీత ‘అష్టాంగ సంగ్రహము’ (సూత్రస్థానము – 7వ అధ్యాయము: అన్నస్వరూపవిజ్ఞానీయమ్) లోని ఈ ప్రారంభ శ్లోకాలలో శాలిధాన్యాల వర్ణన ఉన్నది

ఆయుర్వేదంలో వరి ధాన్యాలను ప్రధానంగా రెండు వర్గాలుగా విభజిస్తారు:

శాలి ధాన్యాలు: వర్షాకాలం చివర/హేమంతంలో పండేవి (ముళ్ళ వంటి సూక్ష్మ శూకములు కలిగిన మేలురకం వరి).

వ్రీహి ధాన్యాలు: శరదృతువులో త్వరగా పండే సాధారణ రకాలు.

8. ‘అష్టాంగ సంగ్రహము’ లో పేర్కొన్న శాలి ధాన్య రకాలు:

రక్తశాలి: ఎర్ర రాజనాలు (ఆయుర్వేదంలో సమస్త ధాన్యాలలోకెల్లా పరమ శ్రేష్ఠమైనది, త్రిదోషహరం).

మహాశాలి: లావుగా, పెద్ద గింజగా ఉండే మేలైన రాజనాలు.

కలమ / సకలమ: కట్టడి చేలలో పండే విశిష్ట ధాన్యం.

తూర్ణక, శకునాహృత: పక్షుల ద్వారా తీసుకురాబడి పండించబడిన పవిత్ర వరి రకాలు.

శారదాముఖ, దీర్ఘశూక (పొడవాటి ముల్లు గలది), లోధ్రశూక, సుగంధిక (సువాసన వెదజల్లే బాస్మతి వంటిది).

పుండ్ర, పాండు (తెల్లటి బియ్యం), పుండరీక (కమలం వంటి వర్ణంగలది), ప్రమోద, గౌర, శారివ, కాంచన (బంగారు వర్ణం), మహిషశూక, దూషక, కుసుమాండక, లాంగల, లోహవాల, కర్దమ, శీతభీరుక (చలిని తట్టుకోలేనిది), పతంగ, తపనీయ శాలులు.

9. కారంచేడు పరిసరాల్లో ప్రవహించే కృష్ణా డెల్టా కాలువల (కుల్యల) నీరు సాక్షాత్తూ ‘మందాకినీ శివజలాలు’. అటువంటి అమృతప్రాయమైన జలాలతో సాగయ్యే ఆ భూములు — అష్టాంగ సంగ్రహం వర్ణించిన లఘు, హిమ, వృష్య, పథ్య గుణాలు కలిగిన దివ్యమైన శాలిధాన్యాలను పండిస్తున్నాయని కవులు ‘శాలిభూములు’ అను పదప్రయోగం ద్వారా ధ్వనింపజేశారు.

ఈ విధంగా వైద్యశాస్త్ర సత్యం, కావ్య వర్ణనా శిల్పం రెండూ కలిసి కారంచేడు నగరపు భోగభాగ్యాలను, ప్రజల ఆరోగ్య సంపన్నతను కొప్పరపు కవుల పద్యంలో  పరిపూర్ణంగా నిరూపిస్తున్నాయి.

స్వస్తి.

బ్రహ్మశ్రీ తాడేపల్లి పతంజలి మహోదయులకు ధన్యవాదములు.

జైహింద్.

కొప్పరపు కవుల 05 వపద్యం .. బ్రహ్మశ్రీ పతంజలి తాడేపల్లి

0 comments

జైశ్రీరామ్

[5:55 am, 26/9/2026] పతంజలి తాడేపల్లి: చీరాల దగ్గర ఉన్న కారంచేడు పై కొప్పరపు కవుల 05 వపద్యం  26. 09. 2026

[5:55 am, 26/9/2026] పతంజలి తాడేపల్లి: శ్రీ కొప్పరపు సోదర కవులు (శ్రీ వేంకట సుబ్బరాయ కవి, శ్రీ వేంకటరమణ కవి) రచించిన  ‘సాధ్వీ మాహాత్మ్యము’ కావ్యంలో కారంచేడును వర్ణించిన  ఉత్పలమాల  పద్య సమగ్ర వివరణ:

నాకగవీంద్రమన్న నుడి నాకొనరెన్ రహితాఘమై ధరా 

నాక పదంబునీపురి కొనందగె నాకిట నుంట న్యాయమౌ

 గాకని రూపకోటిఁ గొని కామగవీంద్రము పూటపూట క్షీ

 రాకరముల్ పొనర్పఁగ గృహంబులు పాడిఁదొలంగవప్పురిన్ 38

అవతారిక 

కారంచేడు నగర వర్ణనలో భాగంగా అక్కడి పాడి సంపదను, గోసంతతి సమృద్ధిని కవులు వర్ణిస్తున్నారు. స్వర్గలోకంలో ఉండే కామధేనువు — "భూలోకంలో స్వర్గం వంటి ఈ కారంచేడు నగరంలో ఉండడమే నాకు సబబు" అని భావించి, కోట్లాది ఆవుల రూపాలు ధరించి ప్రతి ఇంటిలోనూ కొలువై పూటపూటా పాలసముద్రాలనే కురిపిస్తున్నదా అన్నట్లుగా ఆ పట్టణంలో పాడిపంటలు నిరంతరం వర్ధిల్లుతున్నాయని చెప్పే సందర్భమిది.

ప్రతిపదార్థం 

నాక గవీంద్రము అన్న నుడి = స్వర్గలోకపు శ్రేష్ఠమైన గోవు (దేవలోక కామధేనువు) అనే పేరు/ప్రసిద్ధి; నాకు = నాకు( కామధేనువుకు); ఒనరెన్ = సరిపోవును (లేదా నాకు తగియున్నది); రహిత అఘమై = పాపములు లేనిదై/పవిత్రమై; ధరా నాక పదంబు = భూలోకపు స్వర్గము (ధరా+నాకము) అను పేరు; ఈ పురికొనన్ తగెన్ = ఈ కారంచేడు పట్టణమునకు చక్కగా అమరియున్నది; కావున; నాకున్ = అటువంటి నాకు; ఇటన్ ఉంట = ఈ పుణ్య నగరమునందే నివసించుట; న్యాయమౌగాక అని = ధర్మము, యుక్తమే కదా అని తలచి; కామగవీంద్రము = ఆ కామధేనువు; రూపకోటిన్ కొని = కోట్లకొలది ఆవుల శరీరములను (రూపములను) ధరించి; పూట పూటన్ = ఉదయము, సాయంత్రము ప్రతి పూటయందును; క్షీర ఆకరముల్ = పాల గనులను / పాల సముద్రములను; పొనర్పగన్ = కురిపించుచుండగా / సృష్టించుచుండగా; ఆ పురిన్ = ఆ కారంచేడు పట్టణమునందలి; గృహంబులు = ఇళ్లన్నియును; పాడిన్ తొలంగవు = క్షీర సమృద్ధి ఎన్నడూ తరిగిపోనివై విలసిల్లెను.

తాత్పర్యము

"స్వర్గలోకపు ఆవు (నాకగవీంద్రము) అనే పేరు దేవతలకే చెల్లింది. అయితే, సమస్త పాపరహితమై పరమ పవిత్రమైన ఈ కారంచేడు పట్టణం సాక్షాత్తూ 'భూలోక స్వర్గం' (ధరా-నాకము) గా ఖ్యాతిగాంచింది. కాబట్టి స్వర్గపు గోవైన నాకు ఆకాశంలో ఉండడం కంటే, భూతల స్వర్గమైన ఈ నగరంలో ఉండడమే అన్ని విధాలా న్యాయం కదా!" అని భావించిందో అన్నట్లు — ఆ దేవలోక కామధేనువే కోట్లకొద్దీ గోవుల రూపాలను ధరించి వచ్చిందో అన్నట్లుగా ప్రతి ఇంట్లో వెలిసింది. ఆ ఆవులు ప్రతి పూటా పాలను సముద్రాల వలె సమృద్ధిగా కురిపిస్తుండటంతో, ఆ నగరంలోని గృహాలలో పాడి సంపద ఎన్నడూ కొరవడక నిరంతరం తులతూగుతున్నది.

విశేషాలు 

1. పద్యం మొదటి రెండు పాదాల్లో కవులు 'నాక' శబ్దంతో చమత్కారాన్ని సాధించారు:

నాకగవీంద్రము: నాకము (స్వర్గము) నందలి గవీంద్రము (శ్రేష్ఠమైన గోవు = కామధేనువు).

ధరా-నాకము: భూలోకపు స్వర్గము (కారంచేడు).

2. దేవలోకంలో కామధేనువు ఒక్కటే ఉంది; కానీ భూలోక స్వర్గమైన కారంచేడుకు వచ్చేసరికి అది 'రూపకోటి' (కోట్లాది రూపాలు) గా మారి ప్రతి ఇంటా కొలువుదీరిందట! అంటే ఊరంతా ఉన్న గోసంపదను చూస్తే, కామధేనువే బహురూపాలు ధరించి వచ్చిందా అన్నట్లు చిత్రించిన హేతూత్ప్రేక్ష అద్భుతంగా రంజిల్లింది.

3. పరమ పవిత్రముల్ యజన భాజనముల్, దము విన్నఁ జూచినన్

దురిత చయంబులం దొలఁగఁ ద్రోవఁగఁ జాలుఁ, బ్రధానకర్త కు

త్తరగతి లాభ వైభవము తంగెటి జున్నుగఁ జేయు గోవు లె

వ్వరు దగ వీనిఁ గొల్తు రనివారణఁ జొత్తురు వారు నాకమున్ అని మహాభారతము ఆనుశాసనిక పర్వంలో ( 0౩ 46)తిక్కనగారు ఆవుల గొప్పతనాన్ని గురించి వ్రాసారు, 

4. యజ్ఞయాగాదులకు ప్రధానంగా కావలసినవి హవ్య కవ్యాలు. యజ్ఞయాగాదులలో అగ్ని ద్వారా ఇచ్చే ఆహార పదార్థాలు లేదా సమర్పణలను దేవతల కోసం ఇచ్చేవి, పితృదేవతల కోసం ఇచ్చేవి అని రెండు రకాలుగా విభజించారు. 

5. హవ్యం (స్వాహాదేవి):

దేవతల ప్రీత్యర్థం అగ్నిహోత్రంలో వేసే నెయ్యి, హవిస్సు (అన్నం), సమిధలు మొదలైన ద్రవ్యాలను హవ్యం అంటారు.

వీటిని సమర్పించేటప్పుడు మంత్రం చివర "స్వాహా" అని పలుకుతారు.

అగ్నిదేవుని భార్య అయిన స్వాహాదేవి, మనం సమర్పించిన హవ్యాలను ఏ దేవుడికి ఏ భాగం అందాలో వారికి నేరుగా చేరుస్తుంది.

6. కవ్యం (స్వధాదేవి):

మన పూర్వీకులైన పితృదేవతలను ఉద్దేశించి అగ్నిలో లేదా శ్రాద్ధ కర్మలలో సమర్పించే ద్రవ్యాలను కవ్యం అంటారు.

వీటిని సమర్పించేటప్పుడు మంత్రం చివర "స్వధా" అని పలుకుతారు.

అగ్నిదేవుని మరో భార్య అయిన స్వధాదేవి, ఆ కవ్యాలను ఏ పితృదేవతకు ఏ రూపంలో అందాలో వారికి సరైన రీతిలో చేరుస్తుంది.

దేవతల ఆహారాన్ని "హవ్యం" అంటారు, దాన్ని చేరవేసే శక్తి "స్వాహాదేవి". పితృదేవతల ఆహారాన్ని "కవ్యం" అంటారు, దాన్ని చేరవేసే శక్తి "స్వధాదేవి". అందుకే పూజల్లో ‘స్వాహా’ అని, పితృకార్యాల్లో ‘స్వధా’ అని అంటారు.

7. ఈ  హవ్య కవ్యాలు — పాలు, పెరుగు, నెయ్యి మొదలయినవి  గోవుల నుండే సమకూరుతాయి. గోవు లేనిదే యజ్ఞం సంపూర్ణం కాదు. అందుకే శ్రుతులలో గోవును ‘యజ్ఞపాత్ర’గా, యజ్ఞాధారంగా నిలిపారు.

8. కొండ గుహల్లోనో, ఎత్తైన చెట్ల కొమ్మల చివరనో ఉండే తేనెపట్టును సాధించడం ఎంతో కష్టం. కానీ తంగేడు పొదలు మనుషుల ఎత్తులో, నేలమీదే సులభంగా అందుబాటులో ఉంటాయి. అటువంటి తంగేడు చెట్టుకు పట్టిన తేనెపట్టు (జున్ను) ఏ శ్రమా లేకుండా చేతికి ఎలా చిక్కుతుందో — గోసేవ చేసేవారికి ‘ఉత్తరగతి’ (పుణ్యలోకాలు/స్వర్గప్రాప్తి) కూడా ఏ ఆటంకమూ లేకుండా అంతటి సునాయాసంగా, మధురంగా లభిస్తుందని తిక్కన/మహాభారత కర్త చక్కని దేశీయ జాతీయంతో వ్యక్తీకరించారు.

9. సాధారణంగా స్వర్గలోక ప్రవేశానికి పుణ్యపాపాల లెక్కలు, అనేక నిబంధనలు ఉంటాయి. కానీ శ్రద్ధాభక్తులతో గోవులను ఆరాధించినవారికి ఎలాంటి ఆటంకాలు, పరీక్షలు లేకుండా (అనివారణంగా) స్వర్గద్వారాలు వాటంతట అవే తెరుచుకుంటాయని, స్వర్గం వారి స్వంత ఇల్లులా మారుతుందని భరోసా.

10. కొప్పరపు సోదర కవులు చెప్పిన “నాకగవీంద్రమన్న నుడి నాకొనరెన్ రహితాఘమై ధరా

నాక పదంబునీపురి కొనందగె నాకిట నుంట న్యాయమౌ...”అనే పద్యానికీ, మహాభారతంలోని ఈ పద్యానికీ మధ్య అద్భుతమైన భావ సాదృశ్యముంది:

11. మహాభారత పద్యంలో గోవులను చూసినా, వాటి మహిమ విన్నా "దురిత చయంబులం దొలఁగఁ ద్రోవఁగఁ జాలు" (సమస్త పాపాలను తొలగిస్తాయి) అని చెప్పబడింది. కొప్పరపు కవులు కూడా కారంచేడును వర్ణిస్తూ ‘రహితాఘమై’ (పాపరహితమైన పవిత్ర భూమియై) అని సంబోధించారు. గోసంతతి సమృద్ధిగా ఉండడం వల్లే ఆ నగరం సమస్త పాపరహితమైన దివ్యక్షేత్రంగా మారింది.

12. భారతంలో గోవులను కొలిచిన మానవులు అడ్డులేకుండా ‘నాకమున్’ (స్వర్గాన్ని) చేరుకుంటారు.

కొప్పరపు కవుల పద్యంలో అసలు ఆ స్వర్గలోక గోవే (నాకగవీంద్రమే), కారంచేడు యొక్క పాపరహిత పవిత్రతను చూసి — "ఇది సాక్షాత్తూ భూతల స్వర్గము (ధరానాకము), ఇక్కడ ఉండడమే నాకు సబబు" అని భూమిపైకి దిగివచ్చి కోట్ల రూపాలు ధరించిందని చమత్కరించారు.

13. భారతకర్త గోసేవ ద్వారా మనుషులను ‘నాకము’నకు పంపితే, కొప్పరపు కవులు ఆ కామధేనువునే భూలోక నగరానికి రప్పించి పద్యాలంకారంలో ఒక మెట్టు పైకి ఎక్కించారు.

14. భారత పద్యంలో ‘యజన భాజనముల్’గా పేర్కొనబడిన గోసంపద, కారంచేడు గృహాలలో పూటపూటా ‘క్షీరాకరముల్’ (పాల సముద్రాలనే) సృష్టిస్తూ పాడిపంటలకు ఎన్నడూ లోటు లేకుండా కాపాడుతున్నదని కొప్పరపు కవులు గ్రామీణ ఆర్థిక సమృద్ధిని పౌరాణిక పవిత్రతతో మేళవించారు.

15. 'నాకము' అంటే దుఃఖం లేనిది, పాపం లేనిది అని వ్యుత్పత్తి (న కం అకం దుఃఖ తన్నాస్తి యత్ర). కారంచేడు కేవలం భోగాల నగరమే కాదు; అది పాపరహితమైన (రహితాఘమై), ధర్మనిరతి గల సజ్జనుల నివాసం కాబట్టే దానికి 'ధరానాకము' (భూస్వర్గము) అనే పేరు సార్థకమైందని కవుల సమర్థన.

16. తెలుగుదనానికి ప్రతీకలైన జంటపదాలు "పాడి-పంటలు". పూర్వ పద్యంలో "ముక్కారు పండు సస్యౌఘముల్" అని పంటల సమృద్ధిని చెప్పిన కవులు, ఈ పద్యంలో "గృహంబులు పాడిఁదొలంగవు" అని పాడి సమృద్ధిని చెప్పడం ద్వారా ఆ నగరపు సమగ్ర గ్రామీణ-ఆర్థిక సుభిక్షతను పరిపూర్ణం చేసారు.

స్వస్తి.

బ్రహ్మశ్రీ తాడేపల్లి పతంజలి మహోదయులకు ధన్యవాదములు.

జైహింద్. 

26, సెప్టెంబర్ 2026, శనివారం

ఆచార్య బేతవోలు రామబ్రహ్మం గారు తెలుఁగు విశ్వవిద్యాలయం వారిచే అవధానరంగమున పురస్కారం అందుకొనుచున్న సందర్భముగా అభినందన పంచరత్నావళి. తే. 26 - 9 - 2026.

0 comments

ఓం శ్రీమాత్రే నమః.

శ్రీరస్తు .. శుభమస్తు .. అవిఘ్నమస్తు. 

ఆచార్య బేతవోలు రామబ్రహ్మం అవధాని మహోదయులకు

తెలుఁగు విశ్వవిద్యాలయకులపతి చే ప్రతిభాపురస్కారమునందుకొనుచున్న 

శుభ సందర్భములో

అభినందన పంచరత్నావళి.

రచన  ..  సమర్పణ  ..  చింతా రామకృష్ణారావు. తే. 26 - 9 - 2026.


శా.  శ్రీమన్మంగళ శారదా జనని మీ జిహ్వాగ్రమున్ నిల్చి, స

త్ప్రేమోదార సుధాస్రవంతిగ లసద్వేగంబుతో వాక్ఝరిన్

ధీమంతుల్విని పొంగఁగా వెలువడున్ దేదీప్యమానంబుగా,

నా మాటల్ కృతపుణ్యులే వినెద రో యానందపూర్ణాకృతీ!


సప్తవింశత్యధికద్వివిధకంద, గీత గర్భ చంపకమాల. :-

వర గుణ ధీవరా! జయము భవ్య నయోజ్వల సత్ కవీశ!వా

గ్ధర ప్రణవాకరా! ప్రణతి, ధర్మ నిధానమ! రామ! బ్రహ్మమా!

పర వినుతాత్ముఁడా! సరస భావన నొప్పెడి సత్కృతుండ! భా

సుర వినయాశ్రయా! ఘన యశోధన శోభిత! జ్ఞానభాగ్యదా!


సీ.  విద్యార్థులుగ మిమ్ము విశ్వాసమునఁ జేరఁ బ్రేమామృతముపంచి వెలుఁగఁ జేయ

విజ్ఞానసంపదన్ విరివిగా కలిగించి, యజ్ఞానతిమిరమ్మునఁడగఁ జేసి,

వారిజీవితములు వర్ధిల్లఁగా జేసి వరలఁజేయుదురయ్య బాధ్యతఁ గొని,

మీవంటి మహనీయ ధీవరు లిద్ధరన్ గురువుగాఁ గలుఁగుట గొప్ప ఫలమె.

గీ.  ఎందరెందరో శిష్యులు సుందరమగు

భావనాపూర్ణులై మిమ్ము భజనఁ గొలుతు

రందరును మీదు హృదయాన నలరుచుంద్రు,

పృథ్విపైన నూరేండ్లిటుల్ వెలుగుఁడార్య!


శా.  ఈ మీ సేవలనెన్నుచున్ గులపతుల్ హృద్యంబుగా సత్కృతుల్

ప్రేమన్ మీకునొసంగుటబ్బురమె? మీ విఖ్యాతి సామాన్యమా!

ధీమంతుల్ మహనీయ శిష్యతతిమీ తేజంబె వ్యాపించె నీ

భూమిన్ దిక్కులనన్నిటన్ గురువరా! పూజ్యుండ! సత్యంబిదే.


ఉ.  మంగళమౌత మీకు శుభమంగళముల్ తమ శిష్యకోటికిన్,

మంగళమౌత మీదు పరమంబగు శారదకెల్లవేళలన్,

మంగళమౌతమీదు వర మంగళ వాగ్ఝరికెల్లవేళలన్,

మంగళమౌత శాంభవికి, మంగళముల్ మన దేశమాత్రకున్.


మంగళమ్   మహత్   శ్రీశ్రీశ్రీశ్రీశ్రీ 

జైశ్రీరామ్

జైహింద్.