మణిప్రవాళ శ్లోకము. ... తుమారా జవానుల్ హమారే గ్రహారే. ...... ప్రతిపదార్థ భావములతో

 జైశ్రీరామ్.

తుమారా జవానుల్ హమారే గ్రహారే

కదాపీహ దంగా సజా సేయకుండన్

హుకుం దీయతాం నో హకాంచాపి దద్యాత్ 

ఖుదా తే ముదే సాత్ సదా జంగలీశ !

జంగలీశ ! = ఓ నవాబూ! (జంగలీషా అనే నవాబును సంబోధిస్తూ)

తుమారా జవానుల్ = మీ యొక్క సైనికులు (తుమ్హారా = మీ, జవానుల్ = భటులు)

హమారే ఘరారే (గ్రహారే) = మా ఇంటి వద్దకు వచ్చి (హమారా = మా, ఘర్ = ఇల్లు, ఆరే = వచ్చి)

ఇహ = ఇక్కడ

కదాపి = ఎన్నటికీ / ఎప్పుడూ

దంగా సజా సేయకుండన్ = అల్లరి, దౌర్జన్యం (దంగా = అల్లరి, సజా = శిక్ష/బాధ) చేయకుండా ఉండేలా

హుకుం దీయతాం = ఆజ్ఞాపించండి (హుకుం = ఆజ్ఞ, దీయతాం = ఇవ్వబడుగాక)

నః (నో) = మాకు

హకాన్ చ అపి = మా హక్కులను (రావలసిన జీతభత్యాలు/హక్కులు) కూడా (హక్ = హక్కు)

దద్యాత్ = ఇప్పించండి

ఖుదా = భగవంతుడు (అల్లాహ్)

తే = నీకు

సదా = ఎల్లప్పుడూ

ముదే = సంతోషాన్ని, ఆనందాన్ని

సాత్ = తోడుగా ఉంచుగాక (అనుగ్రహించుగాక).

తాత్పర్యం:

"ఓ నవాబూ (జంగలీషా)! మీ సైనికులు మా ఇంటి వద్దకు వచ్చి ఎన్నడూ ఎటువంటి అల్లరి, దౌర్జన్యాలు చేసి మమ్మల్ని ఇబ్బంది పెట్టకుండా ఉండటానికి తగిన ఆజ్ఞలు జారీ చేయండి. అలాగే మాకు రావలసిన హక్కులను (జీతభత్యాలను) కూడా ఇప్పించండి. భగవంతుడు మీకు ఎల్లప్పుడూ సుఖసంతోషాలను తోడుగా ఉంచి కాపాడుగాక!"

విశేషం: ఈ పద్యం భుజంగప్రయాత వృత్తంలో రాయబడింది. అప్పటి పాలకుల భాష అయిన ఉర్దూను, కవి భాష అయిన సంస్కృత, తెలుగు భాషలతో కలిపి ఛందస్సు చెడకుండా అద్భుతంగా అల్లడం ఈ పద్యం యొక్క ప్రత్యేకత.

జైహింద్.

ఆధ్యాత్మిక మాసం… కార్తికం! ... శ్రీ ఆర్వీయస్. సుబ్రహ్మణ్యం... హైదరాబాద్.

జైస్రీరామ్.

ఆధ్యాత్మిక మాసం… కార్తికం! 

అసలు కార్తిక మాసానికి ఇంతటి పవిత్రత చేకూరడం వెనుక ఉన్న రహస్యమేమిటి?

 కార్తికమాస విశిష్టత ఏమిటి ?

మాసాల్లో కార్తికం, యుగాల్లో కృతయుగం, శాస్త్రాల్లో వేదం, తీర్థాల్లో గంగ... అత్యుత్తమమైనవని కొనియాడుతుంది స్కంద పురాణం. కార్తికమాసంలో ప్రతి ప్రవాహమూ గంగానదిగా మారిపోతుంది. ఈ నెలలో హరికీర్తన ఆలపించినా, శివనామాన్ని జపించినా వేదమంత్రాలను పఠించినంత పుణ్యం. పేరుకు కలియుగమే అయినా, ఈ సమయంలో కృతయుగం నాటి ఆధ్యాత్మిక శోభ వెల్లివిరుస్తుంది. దీప ప్రజ్వలనలూ, దీపోత్సవాలూ, దీప దానాలతో కళకళలాడే నెల... కార్తికం (నవంబరు 10 నుంచి). ఇక పున్నమి రోజుల్లో అయితే, ఆకాశమే ప్రమిదగా పరమాత్మ వెలిగించిన వెన్నెల దీపంలా కనిపిస్తాడు చంద్రుడు. పూజలతో, ఉపవాసాలతో, ఆధ్యాత్మిక చింతనలతో హృదయ దీపాన్ని వెలిగించుకునే అవకాశాన్నీ ఇస్తుంది కార్తికమాసం. దీపావళి పండుగను అందరూ ఆనందంగా జరుపుకొన్న తర్వాత ఆధ్యాత్మికత ఉట్టిపడే కార్తీక మాసంలోకి అడుగు పెడతాం. తెలుగు పంచాంగం ప్రకారం ఒక ఏడాదిలో వచ్చే అన్ని మాసాలలోకెల్లా కార్తిక మాసం అత్యంత పవిత్రమైనది. ఇటు శివునికి, అటు విష్ణువుకు కూడా ప్రీతికరమైన కార్తిక మాసం ఆధ్యాత్మిక సాధకులకు మోక్ష మార్గం అనడంలో ఎలాంటి సందేహం లేదు. 

హిందూ సంప్రదాయం ప్రకారం, సనాతన ధర్మాన్ని అనుసరించి ఒక ఏడాదిని రెండు ఆయనములుగా విభజిస్తారు. అందులో మొదటిది ఉత్తరాయణం అయితే రెండోది దక్షిణాయనం. ఉత్తరాయణంలో మాఘ మాసానికి ఎంతటి విశిష్టత ఉందో, దక్షిణాయనంలో కార్తిక మాసానికి అంతే విశిష్టత ఉంది. ఈ పవిత్ర కార్తిక మాసం హరిహరులకు ప్రీతికరమైనది. కార్తిక మాసంలో చేసే శివారాధనకు విశేష పుణ్యఫలం లభిస్తుందని కార్తీక పురాణం చెబుతోంది. కార్తీక మాసంలో నదీ స్నానానికి అత్యంత ప్రాధాన్యం ఉంది. రుషులు, మహర్షులు, సిద్ధులు కార్తిక మాసం నెల రోజులు పవిత్ర నదీ తీరాల్లో సంచరిస్తూ ఈ మాసమంతా కార్తిక స్నానం ఆచరిస్తుంటారు. కార్తిక మాసంలో గంగ, యమునా, గోదావరి, కావేరి, కృష్ణ వంటి పుణ్య నదుల్లోనే కాకుండా చెరువులు, నీటికుంటలు, సముద్రాల్లో కూడా స్నానమాచరించవచ్చునని స్కంద పురాణాంతర్గతమైన కార్తిక పురాణంలో వివరించి ఉంది.

సంపాదించినా ధనానికి కానీ పుణ్యానికి కానీ దానంతోనే సార్ధకత చేకూరుతుందని స్కంద పురాణం వివరిస్తోంది. కార్తీక మాసంలో చేసే దానాలకు మాములు కన్నా కోటిరెట్ల అధిక ఫలం లభిస్తుంది. ఈ మాసంలో దీపదానం, సాలగ్రామ దానం, అన్నదానం, వస్త్రదానం, గోదానం, భూదానం వంటి దానాలతో ఇటు ఇహలోకంలో, అటు పర లోకంలో కూడా తరించవచ్చని శాస్త్రాలు చెబుతున్నాయి. ముఖ్యంగా కార్తీక మాసంలో కన్యాదానం చేస్తే అటు ఏడు తరాలు, ఇటు ఏడు తరాలు తరిస్తాయని, గతించిన పూర్వీకులకు సద్గతులు కలుగుతాయని కార్తిక పురాణం చెబుతోంది. కార్తీక మాసమంతా నక్తం పేరుతో ఉపవాసాలు ఆచరిస్తుంటారు. ఉదయం నుంచి సాయంత్రం వరకు ఆహారం తీసుకోకుండా, దైవారాధనలోనే మనసును లగ్నం చేసి సాయంత్రం నక్షత్ర దర్శనం తరువాత భోజనం చేయడాన్ని నక్తం అంటారు. ఇలా కార్తిక మాసంలో ఉపవాసాలు ఆచరించడం వలన దైవానుగ్రహంతో శుభాలు చేకూరుతాయని పండితులు చెబుతున్నారు. అంతేకాదు ఉపవాసాల వలన మంచి ఆరోగ్యం కూడా సమకూరుతుందని శాస్త్రీయంగా రుజువు చేయబడింది.

బలిపాడ్యమితో కార్తికమాసంలో ఉత్సవాల పరంపర మొదలవుతుంది. మొదటి రోజు నుంచీ సంధ్యా దీపాలు వెలిగిస్తారు. దీనివల్ల లక్ష్మీకటాక్షం లభిస్తుందని పద్మపురాణం చెబుతోంది. పరమాత్మకు మూడడుగుల నేలనిచ్చి, ముక్తిని పొందిన బలి చక్రవర్తిని స్మరిస్తూ దీపదానాలు చేయడం ప్రాచీన సంప్రదాయం. మరుసటి రోజున ‘భగినీ హస్త భోజనం’. దీన్నే ‘భాతృ విదియ’, ‘యమ ద్వితీయ’ అనీ అంటారు. యముడు తన సోదరి యమున ఇంటికి విందు భోజనానికి వెళ్లిన రోజు. కార్తిక విదియనాడు సోదరీమణుల ఇంట భోజనం చేసినవారికి అపమృత్యు భయాలు తొలగిపోతాయని యమధర్మరాజు వరమిచ్చినట్టు పురాణ ప్రస్తావనలు ఉన్నాయి. చాలా ప్రాంతాల్లో కార్తికశుద్ధ చవితి ‘నాగుల చవితి’గానూ సుప్రసిద్ధం.  పడగ తొక్కితే పారిపోయి నడుము తొక్కితే నావాళ్లనుకుని తోక తొక్కితే తొలగిపోయి కాచి రక్షించు తండ్రీ నాగేంద్రుడా! ఫణీంద్రుడా!’... అంటూ పాముపుట్టలో పాలుపోసి భయభక్తులతో పాడుకుంటారు. సత్యయుగంలో ఉగాది కార్తికంలోనే వచ్చేదని అంటారు. కాబట్టే, కార్తిక శుద్ధ నవమిని ‘కృత యుగాది’గా పరిగణిస్తారు. ఇక, కార్తిక శుద్ధ ఏకాదశిని ‘ఉత్థాన ఏకాదశి’గా వ్యవహరిస్తారు. ఆషాఢ శుద్ధ ఏకాదశినాడు యోగనిద్రకు ఉపక్రమించిన విష్ణుమూర్తి మళ్లీ ఇప్పుడు మేల్కొంటాడు. మరుసటి రోజు ‘మథన ద్వాదశి’. క్షీరసాగర మథనం జరిగిన రోజు. తెలుగువాళ్లు దీన్ని ‘చిలుకు ద్వాదశి’గా పిలుచుకుంటారు. ఇది ‘క్షీరాబ్ధి ద్వాదశి’ కూడా. పాలకడలిలో శేషతల్పమున పవళించిన స్వామి... సకల దేవతలతో కలిసి తులసీ బృందావనానికి వేంచేసే శుభదినం.

ఈనెలలో బిల్వ పత్రాలతో శివపూజ, తులసీదళాలతో విష్ణుపూజ విశేషమైన ఫలితాలను ఇస్తాయని కార్తిక పురాణం ఘోషిస్తోంది. ‘నక్త భోజనం’  ఒక నియమంగా పెట్టుకునేవారూ ఉన్నారు. పగలంతా ఉపవాసం ఉండి, రాత్రిపూట మాత్రమే భోజనం చేస్తారు. ఈ సంప్రదాయం వెనుక ఓ ఆరోగ్య సూత్రమూ ఉంది. కార్తికం వృశ్చికమాసం. ఈ సమయంలో జఠరాగ్ని మందంగా ఉంటుంది. ముప్పూటలా తింటే అజీర్తి సమస్యలు తప్పవు. అందుకే, మితాహారాన్ని ప్రోత్సహిస్తూ నక్త వ్రతాన్ని పరిచయం చేసుంటారు. ఉసిరి... ఈ మాసపు ఫలం. కార్తికంలో ఉసిరిచెట్టుకు పూజలు చేస్తారు, ఉసిరి చెట్టు నీడలోనే వనభోజనాలు చేస్తారు. ఉసిరికాయ దీపాలు వెలిగిస్తారు. పోషకాల సిరి అయిన ఉసిరిని వంటకాల్లోనూ విరివిగా వాడతారు. 

ఇది వెన్నెల నెల. కౌముదీ మాసమనీ పిలుస్తారు. శరత్‌చంద్రిక మనసుకు మహదానందాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. కార్తిక పౌర్ణమిని త్రిపురాసుర సంహారం జరిగిన రోజుగానూ భావిస్తారు. అలా, ‘త్రిపురి పూర్ణిమ’ అనే పేరు వచ్చింది. శివాలయాల్లో జ్వాలాతోరణాలు వెలిగించడమూ తరాల సంప్రదాయమే. అసుర సంహారం చేసి వచ్చిన శివుడికి దిష్టితీయడమే జ్వాలాతోరణ ఉద్దేశమని చెబుతారు. కొన్ని ప్రాంతాల్లో దీన్ని వీరుల పౌర్ణమిగానూ వ్యవహరిస్తారు.

ఓ వైపు 'హర హర శంకర' అంటూ అభిషేకాలతో శివాలయాలు మారు మ్రోగుతుంటే, మరో వైపు శ్రీ సత్యనారాయణ స్వామి వ్రతాలతో, ఏకాదశి ఉపవాసాలతో విష్ణు సహస్రనామ పారాయణలతో భూలోకం వైకుంఠాన్ని తలపించేలా ఉండే ఈ కార్తిక మాసం మోక్షదాయకం. ఇంతటి మహిమాన్వితమైన కార్తిక మాసంలో భక్తి శ్రద్ధలతో హరిహరాదులు ఆరాధిస్తూ, నియమ నిష్టలతో ఉపవాసాలు, నదీ స్నానాలు, దీపారాధన, దానధర్మాలు చేస్తూ ఇహంలో సకల భోగభాగ్యాలను అనుభవించి, జన్మరాహిత్యాన్ని పొందవచ్చునని కార్తిక పురాణంలో సూత మహాముని వివరించారు. బుధవారం నుంచి కార్తిక మాసం ప్రారంభం కానున్న సందర్భంగా మనం కూడా ఈ కార్తిక మాసంలో హరి హరాదులను యధాశక్తి పూజిద్దాం. జన్మ రాహిత్యాన్ని పొందుదాం..

శ్రీ ఆర్వీయస్ సుబ్రహ్మణ్యమ్గారికి ధన్యవాదములు.

జైహింద్.

అందరూ!అన్నలా?.... రచన ... శ్రీవల్లభ.

జైశ్రీరామ్.

అందరూ!అన్నలా?

                                        రచన:-వలంలభవఝల అప్పల నరసింహ మూర్తి,     జుత్తాడ

                                                                 

1.కం;-సర్వుల నన్నా యనుచో!

         సర్వేశ్వర మౌ!ననుటది!సత్యము!నౌనే?

         దుర్వార దురిత సంకట!

         చర్వాళిం!యన్నయనగ!జయమా!బాలా!!

2.ఉ:-శ్రేష్ట మనోజ్ఞ భావ!శుభ!--శ్రీయుతు నన్నగ!బిల్వగా వలెన్!

         భ్రష్టులు స్వార్ధ పూర్ణ పరి---పక్వుల నన్నన!దోషమే!గదా!

        ముష్టికి గొప్ప మూలమగు---ముద్రణ!మేర్చిరి!భూత ధాత్రినిన్!

        త్రష్టయు మెచ్చగా!వరలు---ధర్ముల నన్న నగా వలెన్?సుమా!!

3.కం:-చాయా మాయా విద్యల!

         సాయం బన!దూర మేగు!---జంతర తంత్రుల్!

         న్యాయం బెంచని నీచుల!

        ధీ యశులని నమ్మి!మనుచొ?----తీరే!మారున్!!

4.కం:-అటు నిటు యెటు జూచిన!సరె!

         పటు తమకమె! స్వార్ధపూర్ణ---భావము దనరన్!

         కట కట నట్టి జనుల నిల!

         పటుతం!యన్ననగ!తగదు!---పాపము!సుమ్మీ!!

5.ఉ:-అన్నిట ముందు నుండి!ధన---యాశకు దూరము నిల్చు వాడెపో?

        మన్నన గాంచు!సర్వ సమ---మాన్యత!నిండు మనీషియై!భువిన్!

        మన్నుగ!దైవ భక్తి గల----మోద మనోజ్ఞ స్వభావ!భాసురున్!

        చెన్నుగ నన్నగ దలంప---మోక్షము గూరుచు!భావి పౌరుడా!!

6.కం:-కంటిని గాచెడు!రెప్పటు!

         జంటగు!నీమంబు,నీతి---సర్వోన్నతమై!

         పంటికి స్వచ్ఛత నెలకొన!

         పంటౌ?నరు నెంచు మన్న---భద్రం బదియౌ!!

7.కం:-వెనుకను గోతులు త్రవ్వెడు!

         ఘను లెందరొ?ధాత్రి యందు----గలరయ!తెలివిన్?

         మనసుకి నచ్చని వారిని!

         యనబోకుమి!జ్ఞాను లంచు----యంతా మాయౌ!!

8.కం;-కుండా కోరుల నంబడు

         ఛండా గ్రణు లంట బోకు----సత్వము మాయున్!

         అండగ నెంచకు ఛండుల!

         దండుగ యగు నన్న యనిన!---తప్పౌ సుమ్మా!!

9.కం;-పర హానుల నంటకు మయ!

          నర ద్వేషుల నన్న యనిన!నాశన మేయౌ!

          పరమార్థ పదము!యన్నర!

          పరికించిన వాడె!ఘనుడు!పరి శోధించన్!!

జైహింద్. 

ఆంధ్రామృత పాఠకులకు దీపావళి శుభాకాంక్షలు.

 కైశ్రీరామ్.

ఆంధ్రామృత పాఠకులకు దీపావళి శుభాకాంక్షలు.

ఉ.  శ్రీవరణీయ సత్య మది చేరిన యా  నరకాసురాంతకున్

కావఁగ భక్తునిన్  మదిని కాచి వధించెను, తన్ మనోజ్ఞమౌ

భావననొప్పునా జనని భాసిలు రూపము చూడబోవ దీ

పావళిశోభకానగు,నా జనయిత్రి మిమున్ కృపన్ గనున్.

జైహింద్.