గణనీయంబగు భాషలందు తెలుగున్ గాంచంగ మేల్మేలు.. తాన్ విన సొంపై , ప్రకటించు భావ సరళిన్ దృప్తిన్, విశేషించి పల్ ఘన కావ్యామృత సంవిధాన మహిమల్ గాంచంగ నాంధ్రామృతం బను యీ బ్లాగును గొల్పి యుంటి. కనుడీ ! ఆంధ్రామృతం బందుడీ ! .

20, అక్టోబర్ 2026, మంగళవారం

ప్రమాణీ,మత్తరజనీ,జవాశ్రీ,ఆజ్ఞతా,జాతి భిక్షుక,సృష్టి భ్రష్ట,స్వార్థ మేథ,అనారత,, కుల స్వార్ధ,కు జ్ఞతా,దోషాజ్ఞ,స్వార్ధ పూర్ణ,అపక్వ,ధర్మ హరణ,గర్భ వివక్షతా"- వృత్తము, రచన:-వల్లభవఝల అప్పల నరసింహ మూర్తి,

0 comments

జై శ్రీరామ్

ప్రమాణీ,మత్తరజనీ,జవాశ్రీ,ఆజ్ఞతా,జాతి భిక్షుక,సృష్టి భ్రష్ట,స్వార్థ మేథ,అనారత,,

కుల స్వార్ధ,కు జ్ఞతా,దోషాజ్ఞ,స్వార్ధ పూర్ణ,అపక్వ,ధర్మ హరణ,గర్భ వివక్షతా"-

వృత్తము,


                                          రచన:-వల్లభవఝల అప్పల నరసింహ మూర్తి,

                                                                       జుత్తాడ,


వివక్షతా వృత్తము,


వివక్ష జాతి భిక్షువై! విజ్ఞతెల్ల నజ్ఞ తొందెనే?విరించి సృష్టి భ్రష్టు పడన్!

భవాబ్ది కాల కూటమై!ప్రజ్ఞదే?కులంబు నంటెనే?వరామ లేమి సామ్యమయెన్!

అవాంఛ నీయ తెల్వయెన్?ఆజ్ఞ దోష వర్తనాశ్రియై!హరించె నీతి,ధర్మ మిలన్!

కవాతు ద్రొక్కె భూతలిన్!కుజ్ఞతే ప్రమోద మాయెనే?కు రూప కేళిమోద మననన్!!


అర్ధములు

విజ్ఞత=తెలివి తేటలు,అజ్ఞత=తెలివిలేని,ఆజ్ఞదోష=చెడు ఆజ్ఞలు,

కు జ్ఞత=చెడు తెల్వి,కురూప కేళి=వికారాకారుల యాట,


వివక్షతా వృత్తము, జ,ర,య,జ,ర,జ,ర,జ,లగ,గణము లుండును,

ఉత్కృతి ఛందము నందలిది, ప్రాస నియమము కలదు,

యతులు,9,18. అక్షరములు,వృ,సం:-2.79.61.992.


1.గర్భ గత ప్రమాణీ వృత్తము,


వివక్ష జాతి భిక్షువై!

భవాబ్ది కాలకూటమై!

అవాంఛనీయ తెల్వయెన్!

కవాతు ద్రొక్కె!భూతలిన్!!


ప్రమాణీ వృత్తము,జ,ర,లగ,గణము లుండును,

అనుష్టుప్ఛందము నందలిది,ప్రాస నియమము కలదు,

వృ,సం:-86.


2.గర్భగత,మత్త రజినీ వృత్తము,


విజ్ఞ తెల్ల నజ్ఞ తొందెనే?

ప్రజ్ఞ దే?కులంబు నంటెనే?

ఆజ్ఞ దోష వర్తనాశ్రియై!

కుజ్ఞతే ప్రమోద మాయెనే?


మత్త రజినీ వృత్తము,ర,జ,ర,గణము లుండును,

బృహతి ఛందము నందలిది,ప్రాస నియమము కలదు,

వృ,సం:-171.


3.గర్భగత,జవాశ్రీ వృత్తము,


విరించి సృష్టి భ్రష్టు పడన్!

వరామ లేమి సామ్య మయెన్!

హరించె ,నీతి,ధర్మ మిలన్!

కురూప కేళి మోదమనన్?


జవాశ్రీ వృత్తము,జ,ర,స,గణము లుండును,

బృహతి ఛందము నందలిది,ప్రాస నియమము కలదు,

వృ,సం:-214.


4.గర్భగత,ఆజ్ఞతా వృత్తము,


వివక్ష జాతి భిక్షువై!విజ్ఞతెల్ల?నజ్ఞ తొందెనే?

భవాబ్ది కాలకూటమై!ప్ర జ్ఞదే?కులంబు నంటెనే?

అవాంఛ నీయ!తెల్వయెన్!ఆజ్ఞ!దోష వర్తనాశ్రియై!

కవాతు ద్రొక్కె!భూతలిన్!కుజ్ఞతే ప్రమోద మాయెనే!


ఆజ్ఞతా వృత్తము,జ,ర,య,జ,ర,లగ,గణము లుండును,

అత్యష్టి ఛందము నందలిది,ప్రాస నియమము కలదు,

యతి,9.వ యక్షరము,వృ,సం:-46,006.


5.గర్భగత జాతి భిక్షుక వృత్తము,


విజ్ఞ తెల్ల?నజ్ఞ తొందెనే!విరించి సృష్టి భ్రష్టు పడన్!

ప్రజ్ఞదే?కులంబు నంటెనే?వరామ లేమి!సామ్య మయెన్!

ఆజ్ఞ దోష వర్తనాశ్రియై!హరించె!నీతి,ధర్మ మిలన్!

కు జ్ఞతే ప్రమోద మాయెనే?కురూప కేళి మోద మనన్!


జాతి భిక్షుక వృత్తము,ర,జ,ర,జ,ర,స,గణము లుండును,

ధృతి ఛందము నందలిది,ప్రాస నియమము కలదు,

యతి,10.వ,యక్షరము,వృ,సం::-1.10.227.


6.గర్భగత సృష్టి  భ్రష్ట వృత్తము


విరించి సృష్టి భ్రష్టు పడన్!వివక్ష జాతి భిక్షువై!

వరామ లేమి!సామ్య మయెన్!భవాబ్ది కాలకూటమై!

హరించె!నీతి,ధర్మ మిలన్!అవాంఛనీయ తెల్వయెన్?

కురూప కేళి మోద మనన్?కవాతు ద్రొక్కె!భూతలిన్!


సృష్టి భ్రష్ట వృత్తము,జ,ర,స,త,ర,లగ,గణము లుండును,

అత్యష్టి ఛందము నందలిది,ప్రాస నియ మము కలదు,

యతి,10.వ,యక్షరము,వృ,సం:-43.222.


7.గర్భ గత స్వార్ధ మేథ వృత్తము,


విజ్ఞ తెల్ల?నజ్ఞ తొందెనే!వివక్ష జాతి భిక్షువై!

ప్రజ్ఞదే?కులంబు నంటెనే?భవాబ్ది కాలకూటమై!

ఆజ్ఞ దోష వర్తనాశ్రియై!అవాంఛనీయ!తెల్వయెన్!

కుజ్ఞతే!ప్రమోద మాయెనే?కవాతు ద్రొక్కె భూతలిన్!!


స్వార్ధ మేథ వృత్తము,ర,జ,ర,జ,ర,లగ,గణము లుండును,

అత్యష్టి ఛందము నందలిది,ప్రాస నియమము కలదు,

యతి,10.వ,యక్షరము,వృ,సం:-43.691.


8.గర్భగత అనారత వృత్తము,


విరించి సృష్టి భ్రష్టు పడెన్!విజ్ఞ తెల్ల?నజ్ఞ తొందెనే!

వరామ లేమి సామ్యమయెన్!ప్రజ్ఞదే?కులంబు నంటెనే?

హరించె!నీతి,ధర్మ మిలన్!ఆజ్ఞ దోష వర్తనాశ్రియై!

కురూప కేళి మోద మనన్!కుజ్ఞతే!ప్రమోద మాయెనే!



అనారత వృత్తము,జ,ర,స,ర,జ,ర,గణము లుండును,

ధృతి ఛందము నందలిది,ప్రాస నియమము కలదు,

యతి,10.వశయక్షరము,వృశసం;-87,254.


9.గర్భ గత కులస్వార్ధ వృత్తము,


వివక్ష జాతి భిక్షువై!విరించి సృష్టి భ్రష్టు పడెన్!

భవాబ్ది కాలకూటమై!వరామ లేమి?సామ్య మయెన్!

అవాంఛ నీయ!తెల్వయెన్?హరించె నీతి,ధర్మ మిలన్!

కవాతు ద్రొక్కె!భూతలిన్!కురూప కేళి మోద మనన్?


కుల స్వార్ధ వృత్తము,జ,ర,జ,ర,జ,లగ,గణము లుండును,

అత్యష్టి ఛందము నందలిది,ప్రాస నియమము కలదు,

యతి,9.వ,యక్షరము,వృ,సం:-54.574.


10.గర్భగత కుజ్ఞతా వృత్తము,


విజ్ఞ తెల్ల నజ్ఞ తొందెనే?విరించి సృష్టి భ్రష్టు పడెన్!వివక్ష జాతి భిక్షువై!

ప్రజ్ఞదే?కులంబు నంటెనే?వరామ!లేమి సామ్య మయెన్!భవాబ్ది!కాలకూటమై!

ఆజ్ఞ దోషవర్తనాశ్రియై!హరించె!నీతి,ధర్మ మిలన్!అవాంఛనీయ!తెల్వయెన్?

కు జ్ఞతే?ప్రమోద మాయెనే!కు రూప కేళి మోద మనన్?కవాతు ద్రొక్కె!భూతలిన్!!


కుజ్ఞతా వృత్తము,ర,జ,ర,జ,ర,స,జ,ర,లగ,గణము లుండును,

ఉత్కృతి ఛందము నందలిది,ప్రాస నియమము కలదు,

యతులు,10.19.అక్షరములు,వృ,సం;-2.23.91.267.


11.గర్భగత:-దోషాజ్ఞా వృత్తము,


విరించి సృష్టి భ్రష్టు పడెన్!వివక్ష జాతి భిక్షువై!విజ్ఞ తెల్ల నజ్ఞ తొందెనే?

వరామ లేమి!సామ్య మయెన్!భవాబ్ది కాలకూటమై!ప్రజ్ఞదే?కులంబు నంటెనే?

హరించె!నీతి,ధర్మ మిలన్!అవాంఛనీయ తెల్వయన్!ఆజ్ఞ దోష వర్తనాశ్రియై.

కు రూప కేళి మోద మనన్!కవాతు ద్రోక్కె!భూతలిన్!కుజ్ఞతే?ప్రమోద మాయెనే?


దోషాజ్ఞా వృత్తము,జ,ర,స,జ,ర,య,జ,ర,లగ, గణము లుండును,

ఉత్కృతి ఛందము నందలిది,ప్రాస నియమము కలదు,

యతులు,10.18.అక్షరములు,వృ,సం:-2.26.96.482.


12.గర్భగత స్వార్ధ పూర్ణ వృత్తము,


విజ్ఞ తెల్ల నజ్ఞ తొందెనే?వివక్ష జాతి భిక్షువై!విరించి సృష్టి భ్రష్టు పడెన్!

ప్రజ్ఞదే?కులంబు నంటెనే!భవాబ్ది కాలకూటమై!వరామ లేమి!సామ్య మయెన్!

ఆజ్ఞ దోష వర్తనాశ్రియై!అవాంఛనీయ!తెల్వయెన్!హరించె!నీతి,ధర్మ మిలన్!;!

కుజ్ఞతే?ప్రమోద మాయెనే?కవాతు ద్రొక్కె భూతలిన్!కురూప కేళి మోద మనన్?


స్వార్ధ పూర్ణ వృత్తము,ర,జ,ర,జ,ర,జ,ర,జ,లగ,గణము లుండును,

ఉత్కృతి ఛందము నందలిది,ప్రాస నియమము కలదు,

యతులు,10.18.అక్షరములు,వృ,సం:-2.79.62.027.


13.గర్భగత అపక్వ వృత్తము,


విరించి సృష్టి భ్రష్టు పడన్!విజ్ఞ తెల్ల నజ్ఞ తొందెనే?వివక్ష జాతి భిక్షువై!

వరామ లేమి?సామ్య మయెన్!ప్రజ్ఞదే?కులంబు నంటెనే!భవాబ్ది కాలకూటమై!

హరించె!నీతి,ధర్మ మిలన్!ఆజ్ఞ దోష వర్త నాశ్రియై ! అవాంఛ నీయ?తెల్వయెన్!

కురూప కేళి మోద మనన్!కుజ్ఞతే?ప్రమోద మాయెనే!కవాతు ద్రొక్కె!భూతలిన్!!


అపక్వ వృత్తము,జ,ర,స,ర,జ,ర,జ,ర,లగ,గణము లుండును,

ఉత్కృతి ఛందము నందలిది,ప్రాస నియమము కలదు,

యతులు,10.19.అక్షరములు,వృ,సం:-2.23.69.494.


14.గర్భగత ధర్మ హరణ వృత్తము,


వివక్ష జాతి భిక్షువై!విరించి సృష్టి  భ్రష్టుపడెన్!విజ్ఞ తెల్ల నజ్ఞ తొందెనే?

భవాబ్ది కాలకూటమై!వరామ లేమి సామ్య మయెన్!ప్రజ్ఞదే?కులంబు నంటెనే?

అవాంఛ నీయ తెల్వయెన్?హరించె నీతి ధర్మ మిలన్!ఆజ్ఞ దోష వర్తనాశ్రియై!

కవాతు ద్రొక్కె!భూతలిన్!కురూప కేళి మోద మనన్?కు జ్ఞతే?ప్రమోద మాయెనే!


ధర్మ హరణ వృత్తము,జ,ర,జ,ర,జ,య,య,ర,లగ,గణము లుండును,

ఉత్కృతి ఛందము నందలిది,ప్రాస నియమము కలదు,

యతులు,9.18.అక్షరములు,వృ,సం:-2.12.88.236.

జైహింద్. 

19, అక్టోబర్ 2026, సోమవారం

రేనాటి సూరీడు ... శ్రీ పొన్నెకంటి సూర్యనారాయణరావు మహోదయులు..

0 comments

 జైశ్రీరామ్.


శ్రీ పొన్నెకంటి సూర్యనారాయణరావు.

రేనాటి సూరీడు. చారిత్రకప్రబంధము.  నా భావన.

రేనాటిసూరీడు చారిత్రక ప్రబంధము గూర్చి సాహసించి నాలుగు మాటలు వ్రాయుటకు ముందు నా అనుంగు సహోదరులు చింతావారికి, నాకు గల స్నేహానురాగాల అనుబంధపుమూలముల గురించి చెప్పితీరవలసినదే. మాన్యులు ద్విసహస్రావధాని శ్రీయుతులు మాడుగుల నాగఫణిశర్మగారి యవధాన పృచ్ఛకబృందములోతొలుత మేమిరువురము సభ్యులమై, తదుపరి పంచసహస్రావధానములో 15రోజుల పరిచయముతో ‘‘ఇంతింతై ’’ అనునట్లు అనురాగమును పెంచుకొంటిమి. నేను వారికన్న వయసా కొంత పెద్దవాడిని కనుక వారిచే అన్నగారని పిలిపించుకొను నర్హత సంపాదించితిని. సాహితీ పరముగా జూచిన వారే నాకన్నగారు. వారి చిత్ర ,గర్భ కవితా గంగా ప్రవాహమును గూర్చి ఎంత వ్రాసినను తక్కువే. చింతావారి రచనలు ఏ రూపముతో నున్నా నిశ్చింతగా చదువుకొన వచ్చును. ఒక్కరోజు లోనే శతకమును వ్రాసిన వాసి వారిది. పద్యమును హృద్యముగా, అనవద్యముగా గంభీరముగా పాఠకుల మస్తిష్కములోనికి జొనుపుట వీరికి అలవోకగా నబ్బిన క్రీడ. ఇక వీరు లేని యవధానసభ లేనేలేదు. 

‘‘రేనాటి సూరీడు’’ పంచ ఆశ్వాసముల పద్యకావ్యము. ఇందు ముఖ్యముగా నరసింహారెడ్డి సార్ధకనామధేయుడైనాడు. తన సూర్య ప్రతాపానలజ్వాలలు తుచ్ఛఆంగ్లేయ మూకలపై చూపించి భరతమాత ముద్దుబిడ్డగా గర్వించాడు. 

కవివర్యులు ప్రథమముగా శ్రీ నృసింహ ప్రార్ధన చేయుటలో నెంతో ఔన్నత్యం కనబడుతుంది. ప్రేమ, క్రూరత్వం సమపాళ్లలో ఉండి ఎప్పుడెక్కడేది చూపించాలో స్వామివలె తెలిసినవాడు నాయకుడు.

 ‘‘ శ్రీమన్మంగళ .......భారతీయతనిలన్ బెంపొందగా జేయుతన్.’’ 

ఈ కావ్యమును మన ధేశము కొఱకు ప్రాణములర్పించిన మహా త్యాగమయ వీరులకంకిత మిచ్చుట కవిగారి సందర్భశుద్ధికి, దేశభక్తి కి తార్కాణము. రేనాటి పౌరుషము చిన్న ఎత్తు గీతిలో...

‘‘ వినుత రేనాడులో పుట్టి వెలుగువారు., చచ్చుటో చంపుటో  రేనాడు వీరనాడు. ...ప్రథమ. ఆ. 44. వివిధరకముల ఛందస్సుల నుపయోగించుటో వీరు సిద్ధహస్తులు.

[7:57 pm, 19/10/2026] Ponnekanti Suryanarayanarao Hyd: ద్వితీయాశ్వాసము;‌‌‌‌‌ సంక్లిష్ట ప్రాసల నలవోకగా ప్రయోగించుట వీరికొక క్రీడ. ‘‘ సృష్టి వింతగ జూడగ.....తుష్టిని ....ఆహరింపగన్. ..9.

తెల్ల దొరల పెత్తనములో పాలెగాండ్ర వ్యవస్త ఎన్ని అవస్తల పాలైనదో కన్నులకు కట్టినట్టు వర్ణించారు.

 గీ. పాలెగాండ్ర వ్యవస్తను పాతిపెట్టి., ....44.

పన్నులు కట్టలేని వారి దుస్తితిని గూర్చి ఈ పద్యంలో చూడండి,

 ‘‘ వి...చ్ఛిన్న శరీర భాగముల చిందెడి రక్తము పైన కారముల్ ... క్రన్నన జల్లుచుండ.   60. 

కవిగారి రచనలో జాతీయములకు కొదవే లేదు. 

‘‘ ఎవ్వని బాబు సొమ్మనుచు .....’’67. 

దుర్గాదేవిని ధ్యానించగా శత్రుసంహారమునకు ఖడ్గమునిచ్చుట మనకు ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజును గుర్తుచేయక మానదు, ధర్మ రక్షణలో పరాక్రమములో...

‘‘ చం. జతనము సాగె ......, క్షితిపయి ధర్మ రక్షణ చేసెడి వేళను. 92

. 

తృతీయాశ్వాసము...

నరసింహారెడ్డి వాడ్సనుని దండింపబూను సందర్భములో భయమునెలా ఆవిష్కరించారో చూడండి. 

‘‘ చం. పలుమరు చూచె వెన్కకును వచ్చుచు నుండెనో రెడ్డి? యంచు తాన్.  77. 

జగన్నాధుని ధర్మయుద్ధమునకు సాయముగోరు సమయమున రెడ్డి తన భక్తిని చూపిన విధము మనోహరము. 

‘‘ హేమ హిమాన్వితా .......ఉపాయము నెన్నజేయుమా!...87.


చతుర్ధాశ్వాసము...

ఎల్లమ్మ జాతరలో తప్పించుకొనిన సమయాన మనోహరభావన చూడండి

‘‘ గీ. నందె ,,, దైవంబు తోడున్న మందమతియు , 

      నాపదలనుండి రక్షణ నందగలడు. ..5.

రెడ్డి సహచరులతో నజ్ఞాతముగా నున్న సమయాన చక్కని భావన.

‘‘ నరసింహుండును మిత్రులున్ ....మేధాశక్తితో నిత్తరిన్. 19.


పంచమాశ్వాసము. 

రెడ్డి పరాక్రమమునకు ధర్మనిష్టకు మరొక మచ్చుతనుక. 

‘‘ గీ.   తనను బంధింప నొక్కడున్ .....    రెడ్డి ప్రజ్ఞ నెరిగి. ..3. 

రెడ్డి యొక్క దేశభక్తి , త్యాగనిరతికి మంచి యుదాహరణము. 

‘‘ గీ.  రెడ్డి ముఖమున చింతయే లేదు చూడ. నెదరు తిరుగుటయు లేదు. బెదురు లేదు. 33. 

నరసింహారెడ్డికి సంబంధించిన మానవత,దేశభక్తి, త్యాగశీలత, ఒకటేమి సమస్త సద్గుణములు తమకు తాముగా వరించినవి. కథ చారిత్రకమైనను ఏక ధారగా వివిధ ఛందోరీతులతో రసాత్మకమై గుణాత్మకమై గణనీయముగా నలరారినది. కవి ప్రతిభ ప్రతిపద్యము నందు వెల్లివిరియుచున్నది. తప్పక పాఠకలోకము చదివి తీరవలసిన కావ్యము. చిత్రకవితా సార్వభౌములు భగవానుని దయవలన ఆయురారోగ్యములు కలిగి  మరెన్నో కావ్యములు ఆవిష్కృతము చేయాలని కోరుతు .... ఈ భావపరంపరలోని గుణదోషములలో గుణములు మా గురువర్యులవి, దోషములు నావి.  

                                              మీ సహోదరుడు.

  మల్కాజ్గిరి                   పొన్నెకంటి సూర్యనారాయణరావు

  భాగ్యనగరం.                    విశ్రాంతాంధ్రోపాధ్యాయుడు. 

                                       ది. 19. 10. 2026.

నా కావ్యమును ఆద్యంతము ఓపికగా పఠించి వారి అమూల్యమైన సమీక్షను అందించిన శ్రీ పొన్నెకంటి సూర్యనారాయణరావు అన్నగారికి  ధన్యవాద పూర్వక నమస్సులు.


జైహింద్.

తమసో లక్షణం కామో.... మేలిమి బంగారం మన సంస్కృతి.

0 comments

 జైశ్రీరామ్.

శ్లో.  తమసో లక్షణం కామో,  -  రజస స్త్వార్థ ఉద్యతే,

సత్త్వస్య లక్షణం ధర్మః,  -  శ్రైష్ఠ్య మేషామ్ యథోత్తరమ్.

గీ.  తమమునకు కామమే లక్షణముగ నుండు,

కన రజోలక్షణంబర్థమనఁగనొప్పు,

సత్వలక్షణమది ధర్మ సాధనంబె,

మూటిలో గొప్పదైనది మూడవదియె.

భావము: తమో గుణ లక్షణం కామము, రజో గుణ లక్షణం అర్థము, సత్త్వ గుణ 

లక్షణం ధర్మమునందు అభిలాష. వీటిలో మొదటి దానికంటే రెండోది, 

రెండో దానికంటే మూడోది శ్రేష్ఠమైనది.

జైహింద్.

18, అక్టోబర్ 2026, ఆదివారం

మూకశంకరుల పాదారవింద శతకముపై నా ప్రవచనము.(తే.16 - 10 - 2026.)

0 comments

 జైశ్రీరామ్.


👇🏾

https://www.youtube.com/live/Mkb07G5uuIM?si=F4nCFxxgGYYVT4MN
☝🏾
click the above URL for the video.

జైహింద్.