గణనీయంబగు భాషలందు తెలుగున్ గాంచంగ మేల్మేలు.. తాన్ విన సొంపై , ప్రకటించు భావ సరళిన్ దృప్తిన్, విశేషించి పల్ ఘన కావ్యామృత సంవిధాన మహిమల్ గాంచంగ నాంధ్రామృతం బను యీ బ్లాగును గొల్పి యుంటి. కనుడీ ! ఆంధ్రామృతం బందుడీ ! .

26, సెప్టెంబర్ 2026, శనివారం

ఆచార్య బేతవోలు రామబ్రహ్మం గారు తెలుఁగు విశ్వవిద్యాలయం వారిచే అవధానరంగమున పురస్కారం అందుకొనుచున్న సందర్భముగా అభినందన పంచరత్నావళి. తే. 26 - 9 - 2026.

0 comments

ఓం శ్రీమాత్రే నమః.

శ్రీరస్తు .. శుభమస్తు .. అవిఘ్నమస్తు. 

ఆచార్య బేతవోలు రామబ్రహ్మం అవధాని మహోదయులకు

తెలుఁగు విశ్వవిద్యాలయకులపతి చే ప్రతిభాపురస్కారమునందుకొనుచున్న 

శుభ సందర్భములో

అభినందన పంచరత్నావళి.

రచన  ..  సమర్పణ  ..  చింతా రామకృష్ణారావు. తే. 26 - 9 - 2026.


శా.  శ్రీమన్మంగళ శారదా జనని మీ జిహ్వాగ్రమున్ నిల్చి, స

త్ప్రేమోదార సుధాస్రవంతిగ లసద్వేగంబుతో వాక్ఝరిన్

ధీమంతుల్విని పొంగఁగా వెలువడున్ దేదీప్యమానంబుగా,

నా మాటల్ కృతపుణ్యులే వినెద రో యానందపూర్ణాకృతీ!


సప్తవింశత్యధికద్వివిధకంద, గీత గర్భ చంపకమాల. :-

వర గుణ ధీవరా! జయము భవ్య నయోజ్వల సత్ కవీశ!వా

గ్ధర ప్రణవాకరా! ప్రణతి, ధర్మ నిధానమ! రామ! బ్రహ్మమా!

పర వినుతాత్ముఁడా! సరస భావన నొప్పెడి సత్కృతుండ! భా

సుర వినయాశ్రయా! ఘన యశోధన శోభిత! జ్ఞానభాగ్యదా!


సీ.  విద్యార్థులుగ మిమ్ము విశ్వాసమునఁ జేరఁ బ్రేమామృతముపంచి వెలుఁగఁ జేయ

విజ్ఞానసంపదన్ విరివిగా కలిగించి, యజ్ఞానతిమిరమ్మునఁడగఁ జేసి,

వారిజీవితములు వర్ధిల్లఁగా జేసి వరలఁజేయుదురయ్య బాధ్యతఁ గొని,

మీవంటి మహనీయ ధీవరు లిద్ధరన్ గురువుగాఁ గలుఁగుట గొప్ప ఫలమె.

గీ.  ఎందరెందరో శిష్యులు సుందరమగు

భావనాపూర్ణులై మిమ్ము భజనఁ గొలుతు

రందరును మీదు హృదయాన నలరుచుంద్రు,

పృథ్విపైన నూరేండ్లిటుల్ వెలుగుఁడార్య!


శా.  ఈ మీ సేవలనెన్నుచున్ గులపతుల్ హృద్యంబుగా సత్కృతుల్

ప్రేమన్ మీకునొసంగుటబ్బురమె? మీ విఖ్యాతి సామాన్యమా!

ధీమంతుల్ మహనీయ శిష్యతతిమీ తేజంబె వ్యాపించె నీ

భూమిన్ దిక్కులనన్నిటన్ గురువరా! పూజ్యుండ! సత్యంబిదే.


ఉ.  మంగళమౌత మీకు శుభమంగళముల్ తమ శిష్యకోటికిన్,

మంగళమౌత మీదు పరమంబగు శారదకెల్లవేళలన్,

మంగళమౌతమీదు వర మంగళ వాగ్ఝరికెల్లవేళలన్,

మంగళమౌత శాంభవికి, మంగళముల్ మన దేశమాత్రకున్.


మంగళమ్   మహత్   శ్రీశ్రీశ్రీశ్రీశ్రీ 

జైశ్రీరామ్

జైహింద్.

25, సెప్టెంబర్ 2026, శుక్రవారం

కొప్పరపు కవుల 4వ పద్యము... ఆచార్య తాడేపల్లి పతంజలి గారి వ్యాఖ్య.

0 comments

 జైశ్రీరామ్.

ఆచార్య తాడేపల్లి పతంజలి.

[6:03 am, 25/9/2026] పతంజలి తాడేపల్లి: చీరాల దగ్గర ఉన్న కారంచేడు పై కొప్పరపు కవుల 04 వపద్యం  25. 09. 2026

[6:03 am, 25/9/2026] పతంజలి తాడేపల్లి: శ్రీ కొప్పరపు సోదర కవులు (శ్రీ వేంకట సుబ్బరాయ కవి, శ్రీ వేంకటరమణ కవి) రచించిన  ‘సాధ్వీ మాహాత్మ్యము’ కావ్యంలో కారంచేడును వర్ణించిన  మత్తేభ  పద్య సమగ్ర వివరణ:

మ॥ హలముంబూనక పండఁజేయక యికేలా జన్మముల్ సైంధవం 

బులకుం బుట్టితిమే యటంచు హరుమావుం గాలు వాహంబుని

య్యిల జన్మించియుఁ దున్నఁబండునననెంతేఁ గర్వుపోవెన్నఁడున్

గలనైనన్ స్మరియింపరాని గతి ముక్కార్వండు సస్యౌఘముల్ 37

అవతారిక (సందర్భం)

కారంచేడు నగర పరిసరాలలోని భూముల అసాధారణమైన సారవంతత్వాన్ని, వ్యవసాయ వైభవాన్ని కొప్పరపు కవులు కవులు లోకోత్తరమైన ఉత్ప్రేక్షతో వర్ణిస్తున్నారు. పరమశివుని వాహనమైన వృషభము (ఎద్దు), యమధర్మరాజు వాహనమైన మహిషము (దున్నపోతు)—"మేము కేవలం దేవతల సవారీలకు తిరిగే అశ్వాల జాతిలో పుట్టలేదు కదా! నాగలి పూని భూమిని దున్ని పంటలు పండించకపోతే మా జన్మకు సార్థకత ఏముంది?" అనుకుంటూ ఈ నేలపై సాక్షాత్కరించి, తాము స్వయంగా దున్నగా ఆ భూముల్లో ఎన్నడూ కలలోనైనా ఊహించని రీతిలో ముక్కారు పంటలు సమృద్ధిగా పండుతున్నాయని చమత్కరిస్తున్న సందర్భమిది.

ప్రతిపదార్థం 

హలమున్ పూనక = నాగలిని కట్టకుండా; పండన్ చేయక = పంటలను పండించి లోకానికి అన్నం పెట్టకుండా; ఇకన్ జన్మముల్ ఏలా = ఇంక మా ఈ జన్మల వల్ల ప్రయోజనమేమిటి?; సైంధవంబులకున్ పుట్టితిమే = మేము కేవలం వేగంగా పరుగెత్తే అశ్వజాతిలోనే (గుర్రాల వంశంలోనే) పుట్టామా ఏమి? (కాదు కదా!); అటంచున్ = అనుకుంటూ; హరు మావున్ = హరుని (పరమశివుని) వాహనమైన వృషభమును (ఎద్దు); కాలు వాహంబున్ = కాలుని (యముని) వాహనమైన మహిషమును (దున్నపోతును); ఈ ఇలన్ జన్మించియున్ = ఈ పుణ్యభూమిపై అవతరించి; దున్నన్ = స్వయంగా నేలను దున్నగా; పండున్ అనన్ = అపారంగా పంటలు పండుతున్నాయా అన్నట్లుగా; ఎంతేన్ కరువు+పోవ =  బాగా కరువు పోయేటట్లుగా; ఎన్నడున్ కలనైనన్ స్మరియింపరాని గతిన్ = పూర్వం ఎన్నడూ కలలోనైనా ఊహించలేనంత అద్భుతమైన రీతిలో; ముక్కారు = మూడు కాలములలోను (ఏడాదికి మూడు పంటలుగా); సస్య ఓఘముల్ = పైరుల సమూహములు; పండున్ = నిరంతరం సమృద్ధిగా పండుచుండెను.

తాత్పర్యము

"నాగలిని పూనకుండా, నేలను దున్ని పంటలను పండించకపోతే మన జన్మలెందుకు వ్యర్థం కావడం? మేము కేవలం పరుగెత్తే సైంధవ గుర్రాల వంశంలో పుట్టలేదు కదా! వ్యవసాయానికి మూలభూతమైన ఎద్దు, దున్నపోతు జాతులలో పుట్టాం కదా!" అనుకుంటూ—సాక్షాత్తూ పరమశివుని వాహనమైన నందీశ్వరుడు (ఎద్దు), యమధర్మరాజు వాహనమైన మహిషం (దున్నపోతు) ఈ కారంచేడు నేలపై జన్మించి ఆ పొలాలను స్వయంగా దున్నాయి. అటువంటి దివ్య పశువులు దున్నడం వల్ల, అక్కడి నేలల్లో ఎవరూ కలలో కూడా ఊహించని రీతిలో , కరువన్న  పదమే నశించి  ఏడాదికి మూడు కార్లూ అపరిమితమైన పైరులు పండి లోకాన్ని  ఆనందింపచేసాయి. . 

విశేషాలు 

1. వ్యవసాయానికి కావలసినది నాగలికి కట్టే ఎద్దు, బురద పొలాలను దమ్ము చేసే దున్నపోతు. కవులు ఆ ఎద్దును, దున్నపోతును సాక్షాత్తూ శివ-యముల దివ్య వాహనాలుగా సంభావించి, ఆ రెండూ జోడై దున్నిన నేల కారంచేడు అని వర్ణించడం ద్వారా గ్రామీణ జీవనానికి లోకోత్తర కావ్యత్వపు జిగిని సమకూర్చారు.

2. సాధారణంగా లోకంలో సైంధవాలు (జాతి గుర్రాలు) వేగంలో, రాజసంలో గర్విస్తుంటాయి. కానీ కొప్పరపు కవులు ఆ క్రమాన్ని తిరగరాశారు:

"గుర్రాల పని కేవలం స్వారీకి పరిగెత్తడం మాత్రమే, అవి లోకానికి తిండి పెట్టలేవు; మేము లోకానికి అన్నదాతలమైన ఎద్దు, దున్నలం!" అని అవి తమ వ్యవసాయోపయోగ జన్మను చూసి సంతోషపడ్డాయని చెప్పటం  అద్భుతమైన భావోత్ప్రేక్ష.

: పొలాలు అంతగా పండడానికి హేతువు—సాక్షాత్తూ శివుని ఎద్దు, యముని దున్నపోతు కలిసి దున్నడమే అని కల్పించడం కవుల చమత్కార శిల్పం.

3. భారతీయ వ్యవసాయ సంప్రదాయంలోనూ, శాస్త్రీయ వ్యవసాయ పద్ధతులలోనూ ఒక వ్యవసాయ సంవత్సరంలో పండే మూడు ప్రధాన పంటల కాలాన్ని కలిపి ‘ముక్కారు’ అంటారు. కారు అంటే రకరకాల అర్థాలు ఉన్నాయి.  తెలుగునాట వ్యవసాయంలో ‘కారు’ అంటే ‘పంట కాలం’ (Season) అని అర్థం. మూడు కాలాల్లో అవిశ్రాంతంగా పంటలు పండడాన్నే ‘ముక్కారు పంటలు’ అంటారు.

4. మొదటి కారు — ఖరీఫ్ (వానాకాలం పంట / సార్వా)

తెలుగునాట దీనిని సాంప్రదాయకంగా ‘సార్వా’ అని, తెలంగాణ ప్రాంతంలో ‘వానాకాలం పంట’ అని వ్యవహరిస్తారు. కాలం:  జూన్ – నవంబర్  లక్షణం: ఈ కాలంలో సాగయ్యే పైర్లకు నీరు అధికంగా అవసరం. పంట కాలం కాస్త ఎక్కువ రోజులు (దీర్ఘకాలిక పంటలు) ఉంటుంది.ప్రధాన పంటలు:వరి (ప్రధాన ఆహార పంట)పత్తి, సోయాబీన్, వేరుశనగజొన్న, మొక్కజొన్న, సజ్జ, రాగులు,కంది, మినుము

5. రెండవ కారు — రబీ (శీతాకాలం పంట / దాళ్వా)

కాలం: అక్టోబర్ - నవంబర్ నుండి ఫిబ్రవరి - మార్చి వరకు.వాతావరణం: ఈశాన్య రుతుపవనాలు లేదా చెరువులు, కాలువలు, బోరు బావుల ఆధారంగా సాగవుతుంది. విత్తే సమయంలో చల్లని వాతావరణం, పంట కోతకు వచ్చేసరికి స్వల్ప ఉష్ణోగ్రతలు ఉంటాయి.తెలుగు ప్రాంతీయ నామం: దీనిని కోస్తాంధ్రలో ‘దాళ్వా’ అని, సాధారణ వ్యవహారంలో ‘యాసంగి’ లేదా ‘చలికాలం పంట’ అని పిలుస్తారు.లక్షణం: గాలిలో తేమ తక్కువగా ఉంటుంది. తెగుళ్ల ఉధృతి ఖరీఫ్ కంటే కాస్త తక్కువగా ఉండి, దిగుబడులు నిలకడగా వస్తాయి.ప్రధాన పంటలు:గోధుమ, బార్లీ (ఉత్తర భారతదేశంలో)వరి (దక్షిణ భారతంలో కాలువలు, బోరు నీటి కింద)శనగలు, బఠానీలు, ఆవాలుపొద్దుతిరుగుడు (సన్‌ఫ్లవర్), నువ్వులు, మిరప, పొగాకు

6. మూడవ కారు — జైద్ (వేసవి పంట / ఎండకాలం పంట)

కాలం: మార్చి నుండి మే - జూన్ వరకు (రబీ ముగిసిన తర్వాత, ఖరీఫ్ మొదలయ్యే లోపు ఉండే స్వల్ప కాలం).వాతావరణం: పొడి వాతావరణం, తీవ్రమైన ఎండలు, అధిక ఉష్ణోగ్రతలు ఉంటాయి.లక్షణం: ఈ పంటలకు నిరంతర నీటిపారుదల సదుపాయం తప్పనిసరి. ఇవి తక్కువ వ్యవధిలో (60 నుండి 90 రోజులలో) పూర్తయ్యే స్వల్పకాలిక పైర్లు.ప్రధాన పంటలు:కూరగాయలు: బెండ, కాకర, సొర, దొండ, వంకాయ మొదలైనవి.తోటపంటలు / పండ్లు: పుచ్చకాయ, కర్బూజ ,దోసకాయ.స్వల్పకాలిక పప్పుధాన్యాలు: పెసర, మినుము (వరి కోతల తర్వాత మాగాణి భూముల్లో వేసే పైరు).పశుగ్రాసాలు: వేసవిలో పశువుల కోసం పెంచే పచ్చిగడ్డి పైర్లు

7. భారతదేశంలో అన్ని ప్రాంతాలలో ముక్కారు పండదు; ఎక్కడైతే కృష్ణా, గోదావరి, కావేరి వంటి జీవనదుల డెల్టా వ్యవస్థ లేదా సమృద్ధిగా భూగర్భ జలాలు ఉంటాయో అక్కడ మాత్రమే నేల విశ్రాంతి లేకుండా ఏడాది పొడవునా పచ్చగా ఉంటుంది.అందుకే కొప్పరపు సోదర కవులు కారంచేడును వర్ణిస్తూ — "కలనైనన్ స్మరియింపరాని గతి ముక్కార్వండు సస్యౌఘముల్" అన్నారు. అంటే, రైతులకు ఏ కాలంలోనూ పంట లేని కొరత రాకుండా, భూదేవి నిరంతరం ధాన్యరాశులను ప్రసాదిస్తూ ఉండే అత్యున్నత వ్యవసాయ సమృద్ధికి ఈ ‘ముక్కారు’ అనే పదం ప్రతీక.


8. పాలవేకరి కదిరిపతి విరచితమైన ‘శుకసప్తతి’ కావ్యంలోన “గాదెలఁ గొలుచు ముక్కారు బండెడు మళ్ళు” అన్నాడు.(02 -145) ‘గాదె’ అనేది తెలుగువారి నిత్యావసర వ్యవసాయ సంస్కృతికి, ఆర్థిక స్థిరత్వానికి సజీవ ప్రతీక.వెదురు బద్దలు లేదా దబ్బలతో సుమారు 6 అడుగుల ఎత్తు, 3 అడుగుల వ్యాసంతో గుండ్రంగా అల్లి, గాలి లేదా పురుగులు చొరబడకుండా లోపల, బయట ఆవుపేడ, బంకమట్టి కలిపిన మిశ్రమంతో పూతపూసి ఎండబెడతారు. మరికొన్ని పెద్ద ఇళ్లలో చెక్కలతో లేదా మట్టి గోడలతో గదిలోనే ఒక ప్రత్యేకమైన ధాన్యపు అరను ‘గాదె’గా నిర్మిస్తారు.

9. నాటి గ్రామీణ సమాజంలో ఒక రైతు లేదా కుటుంబం ఎంత సంపన్నమైనదో చెప్పడానికి వారి ఇంట ఎన్ని ‘ధాన్యపు గాదెలు’ ఉన్నాయో లెక్కించేవారు. కరువు కాలంలోనూ గ్రామాన్ని కాపాడేవి ఈ నిండు గాదెలే. సాధారణంగా పంట నూర్పిడి అయ్యాక ధాన్యాన్ని కుంచాలు, తూములు లేదా బస్తాలతో కొలుస్తారు. కానీ ఇక్కడి చేలలో పండిన పంట ఎంత విపరీతమైనదంటే — చిన్న కొలమానాలు సరిపోక, నేరుగా ‘గాదెలతోనే కొలవవలసి’ వస్తున్నదట!'మడి' అంటే నీరు నిలకడగా ఉండే చిన్న పొలం భాగం. అటువంటి ప్రతి మడిలోనూ ఏడాదికి మూడు కాలాలూ (సార్వా, దాళ్వా, వేసవి) విశ్రాంతి లేకుండా పంటలు పండుతూనే ఉన్నాయి.ఒక చిన్న మడి నుంచే గాదెలు నిండేంత ధాన్యం దిగుబడి వస్తుంటే, మొత్తం గ్రామంలోని పంట సంపద ఎంత అపారమో కదిరిపతి ఒక్క చరణంలో అత్యంత సమర్థవంతంగా వ్యక్తీకరించారు.

10. పాలవేకరి కదిరిపతి: “గాదెలఁ గొలుచు ముక్కారు బండెడు మళ్ళు”అంటే కొప్పరపు కవులు: “గలనైనన్ స్మరియింపరాని గతి ముక్కార్వండు సస్యౌఘముల్” అన్నారు. ఈ రెండు ప్రయోగాలను కలిపి పరిశీలిస్తే ప్రబంధ సంప్రదాయం ఆధునిక కావ్యం వరకు ఎలా పరిపుష్టమైందో స్పష్టమవుతుంది:రెండు కావ్యాలలోనూ ప్రధాన కేంద్రబిందువు ‘ముక్కారు’. వర్షాధారంగా మాత్రమే కాక, జీవనదుల నీటిపారుదల సదుపాయం ఉన్న ప్రదేశాలలోనే మూడు పంటలు సాధ్యమవుతాయి. శుకసప్తతి రాయలసీమ-కోస్తా ప్రాంతాల నాటి వ్యవసాయ సాంద్రతను సూచిస్తే, కొప్పరపు కవులు కృష్ణా డెల్టా ఒండ్రుమట్టి నేలలైన కారంచేడు పరిసరాల వ్యవసాయ వైభవాన్ని కీర్తించారు.

11. కదిరిపతి పంట సమృద్ధిని భౌతిక కొలమానంతో చూపించారు: పంటను చిన్న గిద్దలతో, కుంచాలతో కాదు, గాదెలతోనే కొలవాలి అని పరిమాణాత్మక (Quantitative) తీవ్రతను ప్రదర్శించారు.కొప్పరపు కవులు ఆ సమృద్ధిని చూసి కలిగే భావానుభూతిని చూపించారు: ఆ ముక్కారు పంటల రాశులను చూస్తే పూర్వం ఎవరూ "కలలోనైనా ఊహించలేనంత ఆశ్చర్యం" (గలనైనన్ స్మరియింపరాని గతి) కలుగుతుందని గుణాత్మక (Qualitative) విస్మయాన్ని ఆవిష్కరించారు.

12. కొప్పరపు కవులు చెప్పిన పద్యంలో — శివుని ఎద్దు, యముని దున్నపోతు కలిసి దున్నితే, ఆ నేలలో ముక్కారు పంటలు సమృద్ధిగా పండాయి. అలా దివ్య పశువులు దున్నిన పొలాల నుంచి వచ్చిన ఆ అపార ధాన్యరాశులే, శుకసప్తతి చెప్పినట్లు ఇళ్ళలోని ‘గాదెలను నింపడానికి’ ఆధారమయ్యాయి.

13. సంస్కృత కావ్యాలలో 'శరత్కాల పక్వ శాలి' వంటి వర్ణనలు ఎక్కువగా ఉంటాయి. కానీ తెలుగు ప్రబంధాలలో ‘గాదెలు’, ‘ముక్కారు’, ‘బండెడు మళ్ళు’ వంటి అచ్చతెలుగు వ్యవసాయ పదబంధాలను పాలవేకరి కదిరిపతి నుండి కొప్పరపు కవుల దాకా మహాకవులు ఛందోబద్ధంగా ప్రయోగించి, రైతు కష్టానికి, తెలుగు నేల ధాన్య సమృద్ధికి శాశ్వతమైన కావ్య గౌరవాన్ని కల్పించారు.

14. కారంచేడు గ్రామం మొదటినుంచీ సారవంతమైన నల్లరేగడి, ఒండ్రు నేలలతో కూడిన వ్యవసాయ క్షేత్రం. అక్కడి కర్షక జీవన సౌభాగ్యాన్ని కేవలం లౌకికంగా కాక, "దేవతా వాహనాలే దిగివచ్చి జన్మించి దున్నిన పుణ్యభూమి" అని చిత్రించడం ద్వారా శ్రామిక జీవన సౌందర్యాన్ని, పశు సంపద ఔన్నత్యాన్ని కావ్య జగత్తులో అగ్రపీఠాన నిలిపారు.

డా. తాడేపల్లి పతంజలి.

ఆచార్య తాడేపల్లి పతంజలి మహోదయులకు ధన్యవాదములు.

జైహింద్.

కారంచేడు పై కొప్పరపు కవుల 03 వపద్యం ... డా. తాడేపల్లి పతంజలి.

0 comments

 జైశ్రీరామ్.


ఆచార్య తాడేపల్లి పతంజలి.

[8:24 am, 24/9/2026] పతంజలి తాడేపల్లి: చీరాల దగ్గర ఉన్న కారంచేడు పై కొప్పరపు కవుల 03 వపద్యం  24. 09. 2026

[8:24 am, 24/9/2026] పతంజలి తాడేపల్లి: శ్రీ కొప్పరపు సోదర కవులు (శ్రీ వేంకట సుబ్బరాయ కవి, శ్రీ వేంకటరమణ కవి) రచించిన  ‘సాధ్వీ మాహాత్మ్యము’ కావ్యంలో కారంచేడును వర్ణించిన   సీస పద్య సమగ్ర వివరణ:

ఏ వీథిఁ గన్న లక్ష్మీవాస యోగ్యంబు

లంబర చుంబి హర్మ్యములువెలయ

ఏహర్మ్యముంగన్న నిష్ట సౌఖ్యాపత్య 

యుతపుణ్యమిథున సంతతులు సెలఁగ

 ఏ వ్యక్తినింగన్న నిహపరసాధన 

విద్యా విహారణైక విధము తనర

  ఏకులంబునుఁగన్న నైకమత్యస్ఫూర్తి

 నిర్వైర గతిధర్మ నిరతి బొనర

తే॥గీ॥ సత్రవాటికలుం గళాశాలల లఘు

 పుస్తకాలయములు సర్వ వస్తువిపణు 

లిద్ద దేవాయతనములు నింపుఁ గూర్ప 

మోదదంబయ్యె యప్పుటభేదనంబు   36

అవతారిక (సందర్భం)

పూర్వ పద్యాల్లో కారంచేడు నగర భౌగోళిక, సాంస్కృతిక ఔన్నత్యాన్ని ప్రస్తావించిన కొప్పరపు కవులు, ఈ పద్యంలో ఆ నగర అంతర్గత సౌభాగ్యాన్ని — అక్కడి భవనాలు, దాంపత్య జీవనం, వ్యక్తుల విద్యానిష్ఠ, కులాల మధ్య సామరస్యం, విద్యా-సామాజిక సంస్థల పరిపూర్ణతలను అష్టాదశ వర్ణనలలోని నగర వర్ణనా శైలిలో కళ్లకు కట్టినట్లు వర్ణిస్తున్నారు.

ప్రతిపదార్థం 

ఏ వీథిన్ కన్నన్ = ఏ వీధిని పరిశీలించి చూసినప్పటికీ; లక్ష్మీ వాస యోగ్యంబులు = సాక్షాత్తూ లక్ష్మీదేవి నివసించుటకు తగినట్టివియు; అంబర చుంబి = ఆకాశాన్ని తాకుతున్నాయా అన్నట్లున్న ఎత్తైన; హర్మ్యములు = మేడలు (భవనములు); వెలయన్ = ప్రకాశించుచుండగా; ఏ హర్మ్యమున్ కన్నన్ = ఏ భవనమును చూసినప్పటికీ; ఇష్ట = మనసుకు నచ్చిన; సౌఖ్య = సుఖములు మరియు; అపత్య యుత = ఉత్తమ సంతానముతో కూడిన; పుణ్య మిథున సంతతులు = పుణ్యదంపతుల సమూహములు; సెలగన్ = పరమానందముతో విలసిల్లుచుండగా; ఏ వ్యక్తినిన్ కన్నన్ = ఏ ఒక్క మనుష్యుని చూసినప్పటికీ; ఇహ పర సాధన = ఇహలోక భోగములకు, పరలోక మోక్షమునకు సాధనభూతమైన; విద్యా విహారణ ఏక విధము = జ్ఞానమునందు విహరించు శ్రేష్ఠమైన రీతి; తనరన్ = ఒప్పుచుండగా; ఏ కులంబునున్ కన్నన్ = ఏ వర్ణమును/సముదాయమును చూసినప్పటికీ; ఐకమత్య స్ఫూర్తి = కలసికట్టుగా ఉండే భావనయు; నిర్వైర గతి = ఎవరితోనూ వైరము (విరోధము) లేని నడవడికయు; ధర్మ నిరతి = స్వధర్మాచరణయందలి ఆసక్తియు; పొనరన్ = కలిగియుండగా; సత్ర వాటికలున్ = అన్నదాన సత్రముల సముదాయములును; కళాశాలలు = విద్యాబోధన గావించే ఉన్నత పాఠశాలలు/కళాశాలలును; అలఘు పుస్తకాలయములు = గొప్పవైన గ్రంథాలయములును; సర్వ వస్తు విపణులు = సమస్త వస్తువులు లభించే సంతలు/అంగళ్ళ వీధులును; ఇద్ద దేవాయతనములు = ప్రకాశవంతమైన పుణ్య దేవాలయములును; ఇంపున్ కూర్పన్ = మనోహరమైన శోభను సమకూర్చుచుండగా; ఆ పుటభేదనంబు = ఆ కారంచేడు అను గొప్ప నగరము; మోదదంబు అయ్యెన్ = సర్వజనులకు అమితానందాన్ని కలిగించునదై వెలుగొందెను.

తాత్పర్యము

ఆ కారంచేడు నగరంలో ఏ వీధిని చూసినా లక్ష్మీదేవి కొలువై ఉండదగిన ఆకాశాన్నంటే ఎత్తైన భవనాలు శోభిల్లుతున్నాయి. ఏ భవనంలో చూసినా సుఖసంతోషాలతో, సత్సంతానంతో నిండిన పుణ్యదంపతుల సమూహాలు ఆనందడోలికల్లో తేలియాడుతున్నాయి. ఏ మనిషిని చూసినా ఇహపర సాధనమైన సద్విద్యలో తేజరిల్లే జ్ఞానవైభవం కనిపిస్తున్నది. ఏ కులంలో చూసినా పరస్పర ఐకమత్యం, ద్వేషం లేని మైత్రి, ధర్మనిష్ఠ విరాజిల్లుతున్నాయి. దానధర్మాలు జరిగే సత్రాలు, విద్యా విలసితమైన కళాశాలలు, విశాల గ్రంథాలయాలు, సకల వస్తు సంపన్నమైన అంగళ్ళు, భక్తిప్రపత్తులతో వెలిగే దివ్య దేవాలయాలు నగరానికి నిండు శోభను చేకూర్చగా, ఆ పట్టణం సమస్త జనులకు పరమానందాన్ని ప్రసాదిస్తూ ప్రకాశిస్తున్నది.

విశేషాలు 

1. శిల్ప సౌందర్యం - చతుర్విధ 'ఏ'కార పునరావృత్తి (యథాసంఖ్య/దీపక శోభ):

పద్యం ఎత్తుగడలోనే సీసంలోని నాలుగు పాదాలను — ఏ వీథిఁ గన్న → ఏ హర్మ్యముంగన్న → ఏ వ్యక్తినింగన్న → ఏ కులంబునుఁగన్న అంటూ స్థూలమైన వీధి నుండి గృహానికి, గృహం నుండి వ్యక్తికి, వ్యక్తి నుండి సమగ్ర సమాజానికి అన్వయించిన క్రమం కవుల అద్భుత శిల్ప నైపుణ్యానికి తార్కాణం. అంబర చుంబి హర్మ్యములు (అతిశయోక్తి & సంప్రదాయ వర్ణన):

2. ఈ పద్యంలో కొప్పరపు కవులు ప్రయోగించిన ‘అంబర చుంబి హర్మ్యములు’ (ఆకాశాన్ని ముద్దాడే భవనాలు) అనే సమాసం వెనుక సంస్కృతాంధ్ర ప్రబంధాల్లోని అత్యున్నత నగర వర్ణనా శిల్పం దాగి ఉంది. భవనాలు ఆకాశాన్ని తాకుతున్నాయనడం ప్రాచీన కవుల సంప్రదాయం కాగా, దీనికి పరాకాష్ఠ వంటి చమత్కారాన్ని చేమకూర వేంకటకవి తన ‘విజయ విలాసము’ నందు ప్రదర్శించారు.

3. ఇంద్రప్రస్థ నగర మేడల ఔన్నత్యాన్ని వర్ణిస్తూ ఆయన చెప్పిన పద్యమిది:

పున్నమ రేలఁ దత్పురము పొంతనె పో శిఖరాళి దాఁకి వి

చ్ఛిన్న గతిన్ సుధారసము చింది పయిం దిగవాఱ నంతనుం

డి న్నెల సన్నగిల్లు; నది నిక్కము గాదనిరేని యా పదా

ర్వన్నె పసిండి మేడలకు రాఁబని యేమిట సౌధనామముల్ ?

4. ‘సుధ’ అంటే ఒకవైపు ‘అమృతం’, మరొకవైపు ‘సున్నము’. సాధారణంగా సున్నంతో తెల్లగా కట్టిన మేడలను ‘సౌధాలు’ (సుధయా నిర్మితం సౌధమ్) అంటారు. కానీ ఇంద్రప్రస్థంలోని మేడలు సున్నంతో కట్టినవి కావు; అవి పదహారు వన్నెల మేలిమి బంగారు మేడలు (పసిండి మేడలు). మరి బంగారు మేడలకు ‘సౌధాలు’ (సున్నపు మేడలు) అనే పేరు ఎలా వచ్చింది?పూర్ణిమ నాటి రాత్రి నిండుగా అమృతంతో (సుధతో) నిండిన చంద్రుడు ఆకాశంలో వెళ్తుండగా, ఇంద్రప్రస్థ నగరపు ఆకాశాన్నంటే ఎత్తైన భవనాల శిఖరాలు తగిలి ఆయన శరీరం ఛిద్రమైందట! దాంతో చంద్రునిలోని ‘సుధారసము’ (అమృతధార) ఆ మేడలపై జలజలా కారిపోయింది. అలా అమృతం (సుధ) తో తడిసిపోయినవి కాబట్టే వాటికి ‘సౌధాలు’ అనే పేరు వచ్చిందట.

ఈ విషయం నిజం కాదంటారా? మరి పున్నమి నాటి నుండి చంద్రుడు ఎందుకు రోజురోజుకూ కృశించి, సన్నగిల్లిపోతున్నాడు? తనలోని సుధనంతా ఆ మేడల శిఖరాల తాకిడితో పోగొట్టుకోవడం వల్లే కదా చంద్రుడు క్షీణిస్తున్నాడు! అని చేమకూర చేసిన చమత్కారం అనితరసాధ్యం.

5. చేమకూర చంద్రుణ్ణి ఛిద్రం చేసేంత ఎత్తైన మేడలను ‘సౌధ శబ్ద వ్యుత్పత్తి’తో హేతూత్ప్రేక్షగా మలిస్తే — కొప్పరపు కవులు అదే భావనను ‘అంబర చుంబి’ (ఆకాశాన్ని ముద్దాడే భవనాలు) అనే ప్రౌఢ సమాసంలో పొందుపరిచారు.

6. చేమకూర కావ్యంలో మేడలు ‘బంగారు మేడలు’ కాగా, కొప్పరపు కవుల వర్ణనలో ఆ మేడలు కేవలం ఐశ్వర్య ప్రదర్శనలు కావు; సాక్షాత్తూ ‘లక్ష్మీదేవి నివసించడానికి తగినట్టివి’ (లక్ష్మీవాస యోగ్యంబులు).

7. చేమకూర కవి దృష్టి భవనాల బాహ్య సౌందర్యం, శబ్ద చమత్కారాలపై నిలిస్తే; కొప్పరపు సోదర కవులు భవనాల ఎత్తును చెబుతూనే, వాటిలో నివసించే వారి ‘పుణ్య దాంపత్యాన్ని’, ‘విద్యా విహారాన్ని’, ‘ధర్మనిరతిని’ చిత్రించి భౌతిక ఔన్నత్యానికి ఆధ్యాత్మిక-నైతిక సంస్కారపు పరిపూర్ణతను చేకూర్చారు.

ప్రాచీన ప్రబంధ చక్రవర్తి చేమకూర వేంకటకవి ఇంద్రప్రస్థానికి ఆపాదించిన ‘ఆకాశాన్నంటే సౌధ వైభవాన్ని’, ఆధునిక యుగంలో కొప్పరపు కవులు కారంచేడు నగర భవనాలకు అన్వయించి ప్రబంధ సంప్రదాయ దీప్తిని నిలబెట్టారు.

8. ప్రాచీన విద్యా లక్ష్యం కేవలం ధనార్జనే కాదు; ‘సా విద్యా యా విముక్తయే’ (ఏది మోక్షాన్నిస్తుందో అదే విద్య) అన్నట్లుగా, ఇహలోక సుఖంతో పాటు పరలోక సద్గతిని ఇచ్చేదే ఉత్తమ విద్య. ప్రతి వ్యక్తి అటువంటి సమగ్ర జ్ఞానశీలిగా ఉండడం మన గ్రంథాల్లో  కీర్తించబడింది. ఏ వ్యక్తినింగన్న నిహపరసాధన విద్యా విహారణైక విధము తనర( ఏ మనిషిని చూసినా ఇహపర సాధనమైన సద్విద్యలో తేజరిల్లే జ్ఞానవైభవం కనిపిస్తున్నది.) అని కొప్పరపు కవులు ఈ పద్యంలో చెప్పటంలో పరమార్థమదే. 

9. కులాల మధ్య అంతరాలు, వైషమ్యాలు లేకుండా సామరస్యం వర్ధిల్లడం రామరాజ్యపు ఆదర్శం. "పరస్పరస్నేహయుతాః స్వధర్మానురతాః ప్రజాః" (ప్రజలు ఒకరిపై ఒకరు స్నేహభావంతో, ధర్మబుద్ధితో ఉండాలి) అనే ఆదర్శ ప్రజాస్వామిక, నైతిక భావనను  కొప్పరపు కవులు ‘నిర్వైర గతి’ అనే రమణీయ పదంతో వ్యక్తీకరించారు.

10. ప్రబంధ కావ్యాలలో నగర వర్ణన అంటే సాధారణంగా వేశ్యావాటికలు, గుర్రపుశాలలు, ఏనుగులు ఉంటాయి. కానీ కొప్పరపు కవులు ఆధునిక సామాజిక వికాస చిహ్నాలైన:కళాశాలలు (విద్యా కేంద్రాలు)అలఘు పుస్తకాలయములు (ఆంధ్రదేశంలో గ్రంథాలయోద్యమం నడిచిన కాలపు గ్రంథాలయాలు -)సత్రవాటికలు (అన్నదాన నిలయాలు)ఇద్ద దేవాయతనములు (దివ్య ఆలయాలు)వీటన్నింటినీ ఒకే తాటిపై తెచ్చి, కారంచేడును ఒక సమగ్ర సాంస్కృతిక, వైజ్ఞానిక కేంద్రంగా చిత్రించడం అత్యంత ప్రశంసనీయమైన కావ్య విశేషం.

డా. తాడ్।ఏపల్లి పతంజలి.

ఆచార్య తాడేపల్లి పతంజలి గారికి ధన్యవాదములు.

జైహింద్.

కొప్పరపు కవుల 2వ పద్యం. డా. పతంజలి తాడేపల్లి.

0 comments

 జైశ్రీరామ్.


ఆచార్య తాడేపల్లి పతంజలి.

[5:53 am, 23/9/2026] పతంజలి తాడేపల్లి: చీరాల దగ్గర ఉన్న

 కారంచేడు పై కొప్పరపు కవుల 02 వపద్యం

శ్రీ కొప్పరపు సోదర కవులు (శ్రీ వేంకట సుబ్బరాయ కవి, శ్రీ వేంకటరమణ కవి) రచించిన  ‘సాధ్వీ మాహాత్మ్యము’ కావ్యంలో కారంచేడును వర్ణించిన   సీస పద్య సమగ్ర వివరణ:

[5:53 am, 23/9/2026] పతంజలి తాడేపల్లి: ఖండాంతరముల నగ్రస్థానముంగొన్న 

యాసియా ఖండమందంద మీను

నిండియా దేశమం దింపు బెంపు వహించు

 చెన్నరాష్ట్రమునకు  చెన్ను నిచ్చి  

దద్రాష్ట్రమునను విద్వద్రాజి గణియింప 

గర్తమండలము విఖ్యాతిఁ గనియె

 నమ్మండలమున ప్రాగబ్ధి రాట్తట పుట

 భేదనంబుల రమావేది యనగ

తే॥గీ॥ అలఘు సంవత్సమేతయై లలిత కళల 

కాలవాలంబునై సమ్యగాంధ్ర దేశ

 కామినీ ప్రేమ రూపమై కలిత శుభవి 

శేషమై పొల్చు కారెముచేడు పురము

అవతారిక (సందర్భం)

పూర్వ పద్యాల్లోని సంప్రదాయ పౌరాణిక భూగోళ విభజనతో (సప్తద్వీపాలు, జంబూద్వీపం) పాటుగా, నవీన భౌగోళిక వ్యవస్థను కూడా దృష్టిలో ఉంచుకొని — ప్రపంచంలోని ఖండాలలో అగ్రగణ్యమైన ఆసియా ఖండం, అందులోని ఇండియా (భారతదేశం), చెన్న రాష్ట్రం (మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీ), గర్తపురి (గుంటూరు జిల్లా) క్రమంలో కథాస్థానమైన ‘కారంచేడు’ పుర వైభవాన్ని, దాని కళా సాంస్కృతిక ప్రాభవాన్ని కీర్తిస్తున్న సందర్భమిది.

ప్రతిపదార్థం 

ఖండ +అంతరములన్ = సమస్త ఖండములన్నింటిలోనూ; అగ్ర స్థానమున్ కొన్న = ప్రథమ స్థానాన్ని పొందినట్టి; ఆసియా ఖండమందున్ = ఆసియా ఖండమునందు; అందము ఈను = మిక్కిలి శోభాయమానమైన; ఇండియా దేశమందున్ = భారత దేశమునందు; ఇంపు పెంపు వహించు = అందమును, ఔన్నత్యమును సంతరించుకొన్న; చెన్న రాష్ట్రమునకున్ = మద్రాసు రాష్ట్రమునకు; చెన్నున్ ఇచ్చి = ప్రత్యేకమైన శోభను (అందాన్ని) చేకూర్చి; తత్ రాష్ట్రమునను = ఆ రాష్ట్రమునందు; విద్వత్ రాజి = పండిత సమూహము; గణియింపన్ = కొనియాడగా; గర్తమండలము = గుంటూరు జిల్లా; విఖ్యాతిన్ కనియెన్ = గొప్ప కీర్తిప్రతిష్ఠలను పొందెను; ఆ మండలమునన్ = ఆ గుంటూరు జిల్లా యందు; ప్రాక్ అబ్ధిరాట్ తట = తూర్పు సముద్రపు (బంగాళాఖాతపు) తీరమందలి; పుటభేదనంబులన్ = పెద్ద నగరములలో/పట్టణములలో; రమావేది అనగన్ = లక్ష్మీదేవి నివాసవేదిక అనిపించుకుంటూ; అలఘు సంపత్ సమేతయై = అపరిమితమైన (గొప్పదైన) ఐశ్వర్యములతో కూడినదై; లలిత కళలకున్ = సంగీత, సాహిత్య, నాట్యాది సుకుమార కళలకు; ఆలవాలంబునై = నిలయమై (పాదు వంటిదై); సమ్యక్ = సంపూర్ణమైన; ఆంధ్రదేశ కామినీ = ఆంధ్రదేశమనెడి కాంత యొక్క; ప్రేమ రూపమై = అనురాగ స్వరూపమై; కలిత = ఒప్పుచున్నట్టి; శుభ విశేషమై = సకల మంగళకరమైన వైభవములతో; కారెంపుచేడు పురము = కారంచేడు అను నగరము; పొల్చున్ = ప్రకాశించుచున్నది.

తాత్పర్యము

ప్రపంచంలోని సమస్త ఖండాలలో అగ్రస్థానాన్ని పొందిన ఆసియా ఖండంలో సుందరమైన భారతదేశం వెలుగొందుతున్నది. ఆ ఇండియా దేశంలో సమస్త వైభవాలతో విలసిల్లే 'చెన్న రాష్ట్రం' (మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ) నకు వన్నె తెస్తూ, పండిత సభలలో ప్రశంసలందుకున్న 'గుంటూరు మండలం' ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆ మండలంలో తూర్పు సముద్ర తీరపట్టణాలన్నింటికీ లక్ష్మీపీఠం వలె అలరారుతూ; అపారమైన ధనధాన్య సంపదలతో తులతూగుతూ, లలిత కళలకు నిలయమై, సాక్షాత్తూ ఆంధ్రదేశమనే సుందరాంగి యొక్క ప్రేమస్వరూపంలాగా సకల శుభవిశేషాలతో ‘కారంచేడు’ పురము శోభిల్లుతున్నది.

విశేషాలు 

1. ప్రాచీన కావ్యాల్లో జంబూద్వీపం, భరతవర్షం వంటి పౌరాణిక సంకేతాలు సాధారణం కాగా, కొప్పరపు సోదర కవులు నాటి ఆధునిక భౌగోళిక విభజనలైన ‘ఆసియా ఖండము’, ‘ఇండియా దేశము’, ‘చెన్న రాష్ట్రము’ వంటి పదాలను సీస పద్యంలోకి ప్రౌఢంగా చేర్చడం వారి సమన్వయ దృష్టికి, యుగధర్మ స్పృహకు నిదర్శనం. ఆధునికతను ప్రాచీన కావ్య పద్ధతిలో ఒదిగించిన అపురూప శిల్పమిది.

2. చెన్న రాష్ట్రమునకుఁ జెన్ను నిచ్చి — ఇక్కడ ‘చెన్న’ (మద్రాసు పట్టణపు పేరు) మరియు ‘చెన్ను’ (అందము/సౌందర్యము) అను పదాల కలయికతో అందమైన శబ్ద చమత్కారాన్ని సాధించారు.

3. 'ఆలవాలము' అంటే చెట్టు మొదట్లో నీరు నిలవడానికి చేసే ‘పాదు’. మొక్క ఎదగడానికి పాదు ఎంత ముఖ్యమో, కారంచేడు గ్రామం సంగీత, సాహిత్య, నాటక, వేదాంత విద్యలనే లలిత కళలు విస్తరించడానికి ప్రధాన పోషక కేంద్రంగా నిలిచిందని కవుల భావన. ఆ గ్రామ విద్యాపోషణను ఈ సమాసం ప్రస్ఫుటం చేస్తోంది.

4. పూర్వ పద్యంలో ఆంధ్రదేశాన్ని భూదేవి నుదుటి ‘తిలకం’గా వర్ణించిన కవులు, ఇక్కడ మరింత భావయుక్తంగా — మొత్తం ఆంధ్రదేశమే ఒక సుందర స్త్రీమూర్తి అయితే, ఆమె హృదయపూర్వకమైన "ప్రేమ లేదా అనురాగమే రూపం దాల్చిందా" అన్నట్లు కారంచేడు వెలుగొందుతోందని అనడం విశిష్టమైన ఉత్ప్రేక్షారూపక కల్పన.

5. కారంచేడు ప్రాంతపు వాణిజ్య, వ్యవసాయ సుభిక్షతను లక్ష్మీదేవి స్థానంగా (రమావేది) సంభావించారు. ‘అలఘు’ అనగా లఘువు కానిది (మిక్కిలి గొప్పదైనది). అపారమైన సంపదలతో కూడి, పండితులను ఆదరించే సంస్కృతి ఉన్న క్షేత్రమని పద్యం ద్వారా స్పష్టమవుతుంది.

6. కొప్పరపు సోదర కవులు తమ పద్యంలో భారతదేశము అనకుండా    ‘ఇండియా దేశమందు’ అని ప్రయోగించడం వెనుక అటు చారిత్రక, భాషాశాస్త్ర నేపథ్యం, ఇటు కావ్య నిర్మాణపరమైన అద్భుత స్వారస్యం దాగి ఉన్నాయి.

7. కొప్పరపు కవులు ఆశుకవితా దిగ్గజాలు, శబ్దాలంకార ప్రయోగంలో సిద్ధహస్తులు. ఈ పద్యంలో వారు ‘ఇండియా’ అనే పదాన్ని తీసుకురావడానికి ప్రధాన కారణాలు:

8. ఇక్కడ ‘ఆసియా ఖండమందందమీను’ అన్న తర్వాత వచ్చే నకారపు పొల్లుతో కలిసి ‘నిండియా దేశమందు’ అంటూ, వెంటనే ‘ఇంపు’, ఆ తర్వాత ‘చెన్న’ – ‘చెన్ను’ అంటూ సాగిన శబ్ద నడకలో అద్భుతమైన అంత్యానుప్రాస, ఛేకానుప్రాసల జిగి పుట్టింది. ‘భారతదేశము’ అని ఉంటే ఈ విధమైన నాద సౌకుమార్యం, సమాన మాత్రల లయ కుదిరేది కాదు.

9. కొప్పరపు కవులు జీవించిన కాలంలో అప్పటికే ప్రపంచ వేదికలపై, రాజకీయ ఉద్యమాలలో దేశాన్ని ‘ఇండియా’గా పిలవడం సర్వసాధారణమైంది. సంప్రదాయ కావ్యాల్లో కేవలం ‘భరతఖండం’ లేదా ‘జంబూద్వీపం’ వంటి పౌరాణిక పేర్లకే పరిమితం కాకుండా, ఆధునిక ప్రజల నాలుకలపై నానుతున్న ‘ఆసియా’, ‘ఇండియా’, ‘చెన్న రాష్ట్రం’ (Madras Presidency) వంటి పేర్లను సంప్రదాయ ఛందస్సులో సహజంగా ఒదిగించి కాలానుగుణమైన జాతీయతా స్పృహను చాటారు.

10. ‘ఇండియా’ అనేది పరాయివారు బలవంతంగా రుద్దిన అవమానకరమైన పదం కాదు; అది మన సనాతన మూలాల నుంచే వికసించిన విశ్వజనీన నామం:

మన వైదిక సప్తసింధు నదులలో ప్రధానమైనది ‘సింధు’.

ప్రాచీన పర్షియన్లు (పారశీకులు) సకారాన్ని హకారంగా పలికే ధ్వని నియమం (Sound Shift) వల్ల ‘సింధు’ కాస్తా ‘హిందూ’ అయింది.

అక్కడి నుండి గ్రీకులకు వెళ్ళేసరికి ప్రాచీన గ్రీకు భాషలో ఆరంభ హకారోచ్చారణ (Aspiration) లోపించి ‘హిందూ’ కాస్తా ‘ఇండోస్’ (Indos) గా, దేశం ‘ఇండియా’ (India) గా మారింది. మెగస్తనీస్ రచించిన గ్రంథం పేరు కూడా ‘ఇండికా’ (Indica) నే.

కాబట్టి ‘ఇండియా’ అంటే వేరే ఏదీ కాదు — "సింధు నదీ పరీవాహక ప్రాంతపు పవిత్ర నాగరికత" అనే ప్రాచీన భారతీయ అస్తిత్వమే.

India, that is Bharat’  అంటూ బాబాసాహెబ్ అంబేడ్కర్, రాజ్యాంగ పరిషత్ పెద్దలు రాజ్యాంగపు మొదటి అధికరణంలోనే ఈ సమతుల్యతను అద్భుతంగా సాధించారు.

11. అంతర్జాతీయంగా, ప్రపంచ ఒప్పందాలలో, దౌత్య సంబంధాలలో శతాబ్దాలుగా స్థిరపడిపోయిన ‘ఇండియా’ పేరును అధికారికంగా కొనసాగిస్తూనే,అంతర్గతంగా మన సాంస్కృతిక, పౌరాణిక, చారిత్రక వారసత్వానికి ప్రతీక అయిన ‘భారత్’ను సమాన ప్రాతిపదికన నిలిపారు. మొదటి పేరు ప్రపంచానికి మన చిరునామా అయితే,  రెండవది మన అంతరంగపు ఆత్మ.

12. జర్మనీ (Germany) ని అంతర్జాతీయంగా ఎవరూ వారి సొంత భాషా పదమైన ‘డాయ్‌చ్‌లాండ్’ (Deutschland) అనరు.గ్రీస్ (Greece) ను వారి అసలు పేరు ‘హెల్లాస్’ (Hellas) అని పిలవరు.పర్షియా 'ఇరాన్'గా మారినా, వారి భాషను ప్రపంచం ఇప్పటికీ 'పర్షియన్' అనే అంటుంది.


13. సైన్స్, భూగోళ శాస్త్రాలలో స్థిరపడిన ‘ఇండియన్ ఓషన్’ (హిందూ మహాసముద్రం), చరిత్రలోని ‘ఇండో-ఆర్యన్’, భౌగోళిక రాజకీయాలలోని ‘ఇండో-పసిఫిక్’ వంటి విస్తృత పదబంధాలను మార్చడం ప్రపంచ విజ్ఞానానికే గందరగోళం కలిగిస్తుంది. అలాగే మన డిజిటల్ గుర్తింపు ‘.in’ ప్రపంచవ్యాప్తంగా స్థిరపడిపోయింది.

14. అందుకే కొప్పరపు కవులు ‘ఇండియా దేశమం దింపు బెంపు వహించు’ అనడంలో — ఆ పేరుతో ప్రపంచమంతటా విస్తరించిన మన దేశపు ప్రాచీన నాగరికతా కీర్తిని, ఆధునిక రాజనీతి పరిధిని రెండింటినీ ఏకకాలంలో స్మరించిన కవితా స్వారస్యమూ, దార్శనికతా స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి🙏🕉️🙏

పతంజలి మహోదయులకు ధన్యవాదములు.

జైహింద్.

చీరాల దగ్గర ఉన్న కారంచేడు పై కొప్పరపు కవుల పద్యాలు-01.... డా. పతంజలి తాడేపల్లి.

0 comments

 జైశ్రీరామ్.


ఆచార్య తాడేపల్లి.పతంజలి 

చీరాల దగ్గర ఉన్న కారంచేడు పై కొప్పరపు కవుల పద్యాలు-01

శ్రీ కొప్పరపు సోదర కవులు (శ్రీ వేంకట సుబ్బరాయ కవి, శ్రీ వేంకటరమణ కవి) రచించిన  ‘సాధ్వీ మాహాత్మ్యము’ కావ్యంలో కారంచేడును వర్ణించిన   సీస పద్య సమగ్ర వివరణ:

ఆ యాంధ్ర విషయమందంద చందమ్ము లఁ

 జెన్న రాష్ట్రము యశశ్రీఁ జెలంగె

 దద్రాష్ట్రమునను విద్వద్రాజి గణియింప

 గర్తపూర్మండలాగ్రము రహించె 

ఆమండలమునఁ బ్రాగబ్ధి రాట్తట పుట

భేదనంబుల రమావేది యగుచు 

దద్రమావేదికుద్యద్దీప్తిఁ గూర్చు కృ

 ష్ణా కులకైంద్రి దిక్స్థ లిఁ దలర్చి

తే॥గీ॥ శుకపురక్షీర పురజన నికరసౌఖ్య

 కర వరాఢ్యంబునై యశస్సరసిజాత

 లోచనానందదంబై యలోక శుభవి

 శేష మైయొప్పు గారెముచేడు పురము  34

అవతారిక (సందర్భం)

పూర్వ పద్యాలలో సప్తద్వీపాలు, జంబూద్వీపం, భారతదేశం, ఆంధ్రదేశపు వైభవాన్ని విశాల దృక్కోణంలో వర్ణించిన కవులు, ఈ పద్యంలో కథా నాయకి/కృతిపతి నివసించే నిర్దిష్టమైన పుణ్యక్షేత్రమైన ‘కారంచేడు’ (కారెంపుచేడు) నగరాన్ని భౌగోళిక, సాంస్కృతిక ఎల్లలతో వర్ణిస్తూ కావ్య రంగాన్ని ఆవిష్కరిస్తున్నారు.

ప్రతిపదార్థం 

ఆ ఆంధ్ర విషయమందున్ = అటువంటి ప్రసిద్ధమైన ఆంధ్రదేశమునందు; అందచందమ్ములన్ = సకల సౌందర్య వైభవములతో; చెన్న రాష్ట్రము = చెన్న రాష్ట్రము (నాటి మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ / చెన్నపట్టణ ప్రావిన్స్); యశః శ్రీన్ = కీర్తిసంపదలతో; చెలంగెన్ = విలసిల్లెను; తత్ రాష్ట్రమునను = ఆ రాష్ట్రమునందు; విద్వత్ రాజి = పండిత సమూహము; గణియింపన్ = లెక్కించి కొనియాడగా; గర్తపూర్ మండల అగ్రము = గుంటూరు జిల్లా (గర్తపురి మండలం) శ్రేష్ఠమైనదై; రహించెన్ = ప్రకాశించెను; ఆ మండలమునన్ = ఆ గుంటూరు మండలమునందు; ప్రాక్ అబ్ధిరాట్ తట = తూర్పు సముద్రపు (బంగాళాఖాతపు) తీరమందలి; పుటభేదనంబులన్ = గొప్ప నగరములలో/పట్టణములలో; రమావేది అగుచున్ = లక్ష్మీదేవికి పీఠము వంటిదై (సంపదలకు నిలయమై); తత్ రమావేదికిన్ = ఆ సంపదల వేదికకు; ఉద్యత్ దీప్తిన్ కూర్చు = మిక్కిలి ప్రకాశాన్ని, శోభను సమకూర్చే; కృష్ణా కులక ఐంద్రి దిక్ స్థలిన్ = కృష్ణాజిల్లాకు తూర్పు దిక్కునందు (లేదా కృష్ణానదీ తీరప్రాంత దిగ్భాగమున); తలర్చి = ప్రసిద్ధిచెంది; శుకపుర = చిలకలూరిపేట (శుకపురము); క్షీరపుర = పాలపర్రు/పాలేరు మొదలైన నగరాల (క్షీరపుర); జన నికర = ప్రజల సమూహమునకు; సౌఖ్యకర = సుఖములను కలిగించే; వర ఆఢ్యంబునై = శ్రేష్ఠమైన సంపదలతో నిండినదై; యశస్ సరసిజాత లోచన = కీర్తి అనే తామర రేకుల వంటి కన్నులు గల స్త్రీకి; ఆనందదంబై = సంతోషాన్ని కలిగించునదై; అలోక శుభ విశేషమై = సాటిలేని దివ్యమైన శుభ పరంపరలతో; కారెంపుచేడు పురము = కారంచేడు అను నగరము; ఒప్పున్ = శోభిల్లుచున్నది.

తాత్పర్యము

ఆంధ్రదేశంలో సకల సౌందర్యాలు, కీర్తిసంపదలతో 'చెన్న రాష్ట్రం' (మద్రాసు రాష్ట్రం) విలసిల్లింది. ఆ రాష్ట్రంలో పండితులు మెచ్చుకునే రీతిలో 'గుంటూరు మండలం' (గర్తపురి) అత్యున్నత స్థానంలో ప్రకాశించింది. ఆ మండలంలో తూర్పు సముద్ర తీరప్రాంత పట్టణాలన్నింటికీ లక్ష్మీదేవి నివాస వేదికలా ఉంటూ, ఆ వేదికకు విశేష శోభను సమకూర్చే కృష్ణా-సముద్ర సంగమ తీరప్రాంతాన వెలుగొందుతూ; చిలకలూరిపేట (శుకపురము), పాలపర్రు (క్షీరపురము) వంటి చుట్టుపక్కల నగరాల ప్రజలందరికీ సుఖసౌఖ్యాలను, శ్రేష్ఠమైన సంపదలను అందిస్తూ, కీర్తికన్యకకు ఆనందాన్ని పంచుతూ, అనితరసాధ్యమైన సకల శుభాలతో ‘కారంచేడు’ పురము అత్యంత వైభవంగా విరాజిల్లుతున్నది.

విశేషాలు 

1. పూర్వ కావ్యాలలో కావ్య వేదికను పరిచయం చేసే పద్ధతి ఒకటుండేది — భూమండలం నుండి దేశం, దేశం నుండి మండలం, మండలం నుండి నగరం, నగరం నుండి రాజగృహం దాకా వర్ణనా శిల్పాన్ని తీసుకురావడం. కొప్పరపు కవులు కూడా జంబూద్వీపం → ఆంధ్రదేశం → చెన్నరాష్ట్రం → గర్తపురి (గుంటూరు) → కారంచేడుఅంటూ ఒక కెమెరా జూమ్ చేసినట్లుగా పాఠకుడి దృష్టిని క్రమంగా కథాస్థానమైన కారంచేడు పైకి మళ్ళించారు.

2. ప్రాచీన కావ్యాలలో తెలుగు గ్రామాల పేర్లను సంస్కృతీకరించి చెప్పడం ప్రబంధ కవుల పరిపాటి. ఉదాహరణకు శ్రీ నాథుడు ‘క్రీడాభిరామం’లో ఓరుగల్లును ‘ఏకశిలానగరం’ అన్నాడు. గుంటూరును ప్రాచీన శాసనాల్లో మరియు కావ్యాల్లో ‘గర్తపురి’ (గుంట = గర్తము) అని వ్యవహరిస్తారు. కొప్పరపు కవులు కూడా  ఈ పద్ధతిని అనుసరిస్తూ గుంటూరును   గర్తపురి  అన్నారు. చిలకల ఊరు (చిలకలూరిపేట) ను 'శుకపురము' అని, పాల ఊరు (పాలకొల్లు) ను క్షీరపురము అని కవితాత్మకంగా సంస్కృతీకరించారు..

3. అమరకోశంలో పుట భేదనము అంటే స్థానీయ పట్టణము అ ని చెబుతూ గమ్మత్తైన  వ్యుత్పత్తి ఇచ్చారు. పుటములనగా ఘటాదులు. ఆవి ఈ పట్టణమునందు ఒరయుట వలన వ్రక్కలవుతాయట. అందుకని పట్టణాన్ని పుట భేదనమన్నారట. ( అమరకోశము 216 వపుట. శ్రీ జయ లక్ష్మీ  పబ్లికేషన్స్, హైదరాబాద్) 

4. ఇది విచిత్రంగా, అతిశయోక్తిగా అనిపించినప్పటికీ, ప్రాచీన సంస్కృత నిఘంటుకారులు మరియు శాస్త్రకారుల దృక్కోణంలో దీని వెనుక లోతైన వాణిజ్య, సామాజిక, భాషాశాస్త్ర సమన్వయాలు ఉన్నాయి. ప్రాచీన కాలంలో నేటి ప్లాస్టిక్, గాజు లేదా లోహపు పాత్రల వలె కాకుండా ధాన్యం, నెయ్యి, నూనె, సుగంధ ద్రవ్యాలు, రసాలు, కల్లు వంటి సమస్త ద్రవ, ఘన పదార్థాల రవాణాకు మట్టికుండలే (ఘటాదులే / భాండములే) ప్రధానమైన పాత్రలు.

5. ఒక సాధారణ పల్లెటూరిలో లేదా చిన్న గ్రామంలో ఒకరినొకరు తాకకుండా విశాలంగా తిరిగే అవకాశం ఉంటుంది.కానీ ‘స్థానీయకం’ / ‘పుటభేదనం’ అనేది ఒక ప్రధాన వాణిజ్య రాజధాని లేదా పెద్ద రేవు పట్టణం 

6. అక్కడ విపణులు (సంతలు, అంగళ్ళు), ఎగుమతి-దిగుమతి వ్యాపారాలు ఎంత కిక్కిరిసిపోయి ఉండేవంటే — జనం ఒకరినొకరు తోసుకుంటూ, బండ్లు, పశువులు ఒకదానికొకటి రాసుకుంటూ నడిచేవారు. ఆ విపరీతమైన జనసందోహం లో చేతుల్లోనో, కావళ్ళలోనో, బండ్లలోనో తీసుకెళ్లే మట్టికుండలు ఒకదానికొకటి ఒరుసుకుని ‘ఠపీ’మని పగిలిపోయేంత రద్దీ ఉండేదట!అనగా, "కుండలు పగిలేంత రద్దీ ఉన్న మహా విపణి" అని చెప్పడం ద్వారా నగరపు జనసాంద్రతను, ఆర్థిక లావాదేవీల వైభవాన్ని వ్యంగ్యమర్యాదతో కళ్లకు కట్టారు

7. .ఆనాడు  కారంచేడు పరిసరాల్లో తూర్పు తీరప్రాంత వాణిజ్యం విలసిల్లింది; ధాన్యం, వస్త్రాలు, వ్యవసాయ సంపదలను రాశులుగా పోసి మూటలు విప్పి క్రయవిక్రయాలు సాగించే గొప్ప అంగళ్ళ వీధులు (సర్వవస్తు విపణులు) ఉన్నాయని చెప్పడానికే కొప్పరపు  కవులు అమరకోశ ప్రసిద్ధమైన ఈ శబ్దాన్ని ఎంతో ఔచిత్యవంతంగా ప్రయోగించారు.ఈ వ్యుత్పత్తి పైకి హాస్యస్ఫోరకంగా కనిపించినా, నాటి కావ్య, నిఘంటు సంప్రదాయంలో ఒక నగరపు అపారమైన జన రద్దీని, వాణిజ్య సంచలనాన్ని వ్యక్తీకరించడానికి వాడిన ఒక అద్భుతమైన సాంకేతిక పదచిత్రం

8. రమావేది - ఉత్ప్రేక్షా రూపక చమత్కారం:

కారంచేడు గ్రామం కేవలం ఒక పల్లెటూరు మాత్రమే కాదు, ప్రాచీన కాలం నుండి అపారమైన వ్యవసాయ, వాణిజ్య సంపదలతో తులతూగిన గడ్డ. అందుకే దానిని సాక్షాత్తూ లక్ష్మీదేవి కొలువుదీరిన యజ్ఞవేదిక వంటిదని ‘రమావేది’ అని కొప్పరపు కవులు  రూపకం చేశారు.

9. యశస్సరసిజాత లోచన:

కీర్తిని ఒక పద్మాక్షితో (తామరకన్నుల సుందరితో) పోల్చడం సంస్కృత సాహిత్యంలోని విశిష్ట రూపకం. కారంచేడు ప్రజల ధర్మగుణం, దానశీలత ఆ కీర్తికన్యకకు అమితమైన సంతోషాన్ని కలిగిస్తున్నాయని  కొప్పరపు కవుల  వర్ణనకు జయహో.

పతంజలి తాడేపల్లి.ఖండాంతరముల నగ్రస్థానముంగొన్న 

యాసియా ఖండమందంద మీను

నిండియా దేశమం దింపు బెంపు వహించు

 చెన్నరాష్ట్రమునకు  చెన్ను నిచ్చి  

దద్రాష్ట్రమునను విద్వద్రాజి గణియింప 

గర్తమండలము విఖ్యాతిఁ గనియె

 నమ్మండలమున ప్రాగబ్ధి రాట్తట పుట

 భేదనంబుల రమావేది యనగ

తే॥గీ॥ అలఘు సంవత్సమేతయై లలిత కళల 

కాలవాలంబునై సమ్యగాంధ్ర దేశ

 కామినీ ప్రేమ రూపమై కలిత శుభవి 

శేషమై పొల్చు కారెముచేడు పురము

అవతారిక (సందర్భం)

పూర్వ పద్యాల్లోని సంప్రదాయ పౌరాణిక భూగోళ విభజనతో (సప్తద్వీపాలు, జంబూద్వీపం) పాటుగా, నవీన భౌగోళిక వ్యవస్థను కూడా దృష్టిలో ఉంచుకొని — ప్రపంచంలోని ఖండాలలో అగ్రగణ్యమైన ఆసియా ఖండం, అందులోని ఇండియా (భారతదేశం), చెన్న రాష్ట్రం (మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీ), గర్తపురి (గుంటూరు జిల్లా) క్రమంలో కథాస్థానమైన ‘కారంచేడు’ పుర వైభవాన్ని, దాని కళా సాంస్కృతిక ప్రాభవాన్ని కీర్తిస్తున్న సందర్భమిది.

ప్రతిపదార్థం 

ఖండ +అంతరములన్ = సమస్త ఖండములన్నింటిలోనూ; అగ్ర స్థానమున్ కొన్న = ప్రథమ స్థానాన్ని పొందినట్టి; ఆసియా ఖండమందున్ = ఆసియా ఖండమునందు; అందము ఈను = మిక్కిలి శోభాయమానమైన; ఇండియా దేశమందున్ = భారత దేశమునందు; ఇంపు పెంపు వహించు = అందమును, ఔన్నత్యమును సంతరించుకొన్న; చెన్న రాష్ట్రమునకున్ = మద్రాసు రాష్ట్రమునకు; చెన్నున్ ఇచ్చి = ప్రత్యేకమైన శోభను (అందాన్ని) చేకూర్చి; తత్ రాష్ట్రమునను = ఆ రాష్ట్రమునందు; విద్వత్ రాజి = పండిత సమూహము; గణియింపన్ = కొనియాడగా; గర్తమండలము = గుంటూరు జిల్లా; విఖ్యాతిన్ కనియెన్ = గొప్ప కీర్తిప్రతిష్ఠలను పొందెను; ఆ మండలమునన్ = ఆ గుంటూరు జిల్లా యందు; ప్రాక్ అబ్ధిరాట్ తట = తూర్పు సముద్రపు (బంగాళాఖాతపు) తీరమందలి; పుటభేదనంబులన్ = పెద్ద నగరములలో/పట్టణములలో; రమావేది అనగన్ = లక్ష్మీదేవి నివాసవేదిక అనిపించుకుంటూ; అలఘు సంపత్ సమేతయై = అపరిమితమైన (గొప్పదైన) ఐశ్వర్యములతో కూడినదై; లలిత కళలకున్ = సంగీత, సాహిత్య, నాట్యాది సుకుమార కళలకు; ఆలవాలంబునై = నిలయమై (పాదు వంటిదై); సమ్యక్ = సంపూర్ణమైన; ఆంధ్రదేశ కామినీ = ఆంధ్రదేశమనెడి కాంత యొక్క; ప్రేమ రూపమై = అనురాగ స్వరూపమై; కలిత = ఒప్పుచున్నట్టి; శుభ విశేషమై = సకల మంగళకరమైన వైభవములతో; కారెంపుచేడు పురము = కారంచేడు అను నగరము; పొల్చున్ = ప్రకాశించుచున్నది.

తాత్పర్యము

ప్రపంచంలోని సమస్త ఖండాలలో అగ్రస్థానాన్ని పొందిన ఆసియా ఖండంలో సుందరమైన భారతదేశం వెలుగొందుతున్నది. ఆ ఇండియా దేశంలో సమస్త వైభవాలతో విలసిల్లే 'చెన్న రాష్ట్రం' (మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ) నకు వన్నె తెస్తూ, పండిత సభలలో ప్రశంసలందుకున్న 'గుంటూరు మండలం' ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆ మండలంలో తూర్పు సముద్ర తీరపట్టణాలన్నింటికీ లక్ష్మీపీఠం వలె అలరారుతూ; అపారమైన ధనధాన్య సంపదలతో తులతూగుతూ, లలిత కళలకు నిలయమై, సాక్షాత్తూ ఆంధ్రదేశమనే సుందరాంగి యొక్క ప్రేమస్వరూపంలాగా సకల శుభవిశేషాలతో ‘కారంచేడు’ పురము శోభిల్లుతున్నది.

విశేషాలు 

1. ప్రాచీన కావ్యాల్లో జంబూద్వీపం, భరతవర్షం వంటి పౌరాణిక సంకేతాలు సాధారణం కాగా, కొప్పరపు సోదర కవులు నాటి ఆధునిక భౌగోళిక విభజనలైన ‘ఆసియా ఖండము’, ‘ఇండియా దేశము’, ‘చెన్న రాష్ట్రము’ వంటి పదాలను సీస పద్యంలోకి ప్రౌఢంగా చేర్చడం వారి సమన్వయ దృష్టికి, యుగధర్మ స్పృహకు నిదర్శనం. ఆధునికతను ప్రాచీన కావ్య పద్ధతిలో ఒదిగించిన అపురూప శిల్పమిది.

2. చెన్న రాష్ట్రమునకుఁ జెన్ను నిచ్చి — ఇక్కడ ‘చెన్న’ (మద్రాసు పట్టణపు పేరు) మరియు ‘చెన్ను’ (అందము/సౌందర్యము) అను పదాల కలయికతో అందమైన శబ్ద చమత్కారాన్ని సాధించారు.

3. 'ఆలవాలము' అంటే చెట్టు మొదట్లో నీరు నిలవడానికి చేసే ‘పాదు’. మొక్క ఎదగడానికి పాదు ఎంత ముఖ్యమో, కారంచేడు గ్రామం సంగీత, సాహిత్య, నాటక, వేదాంత విద్యలనే లలిత కళలు విస్తరించడానికి ప్రధాన పోషక కేంద్రంగా నిలిచిందని కవుల భావన. ఆ గ్రామ విద్యాపోషణను ఈ సమాసం ప్రస్ఫుటం చేస్తోంది.

4. పూర్వ పద్యంలో ఆంధ్రదేశాన్ని భూదేవి నుదుటి ‘తిలకం’గా వర్ణించిన కవులు, ఇక్కడ మరింత భావయుక్తంగా — మొత్తం ఆంధ్రదేశమే ఒక సుందర స్త్రీమూర్తి అయితే, ఆమె హృదయపూర్వకమైన "ప్రేమ లేదా అనురాగమే రూపం దాల్చిందా" అన్నట్లు కారంచేడు వెలుగొందుతోందని అనడం విశిష్టమైన ఉత్ప్రేక్షారూపక కల్పన.

5. కారంచేడు ప్రాంతపు వాణిజ్య, వ్యవసాయ సుభిక్షతను లక్ష్మీదేవి స్థానంగా (రమావేది) సంభావించారు. ‘అలఘు’ అనగా లఘువు కానిది (మిక్కిలి గొప్పదైనది). అపారమైన సంపదలతో కూడి, పండితులను ఆదరించే సంస్కృతి ఉన్న క్షేత్రమని పద్యం ద్వారా స్పష్టమవుతుంది.

6. కొప్పరపు సోదర కవులు తమ పద్యంలో భారతదేశము అనకుండా    ‘ఇండియా దేశమందు’ అని ప్రయోగించడం వెనుక అటు చారిత్రక, భాషాశాస్త్ర నేపథ్యం, ఇటు కావ్య నిర్మాణపరమైన అద్భుత స్వారస్యం దాగి ఉన్నాయి.

7. కొప్పరపు కవులు ఆశుకవితా దిగ్గజాలు, శబ్దాలంకార ప్రయోగంలో సిద్ధహస్తులు. ఈ పద్యంలో వారు ‘ఇండియా’ అనే పదాన్ని తీసుకురావడానికి ప్రధాన కారణాలు:

8. ఇక్కడ ‘ఆసియా ఖండమందందమీను’ అన్న తర్వాత వచ్చే నకారపు పొల్లుతో కలిసి ‘నిండియా దేశమందు’ అంటూ, వెంటనే ‘ఇంపు’, ఆ తర్వాత ‘చెన్న’ – ‘చెన్ను’ అంటూ సాగిన శబ్ద నడకలో అద్భుతమైన అంత్యానుప్రాస, ఛేకానుప్రాసల జిగి పుట్టింది. ‘భారతదేశము’ అని ఉంటే ఈ విధమైన నాద సౌకుమార్యం, సమాన మాత్రల లయ కుదిరేది కాదు.

9. కొప్పరపు కవులు జీవించిన కాలంలో అప్పటికే ప్రపంచ వేదికలపై, రాజకీయ ఉద్యమాలలో దేశాన్ని ‘ఇండియా’గా పిలవడం సర్వసాధారణమైంది. సంప్రదాయ కావ్యాల్లో కేవలం ‘భరతఖండం’ లేదా ‘జంబూద్వీపం’ వంటి పౌరాణిక పేర్లకే పరిమితం కాకుండా, ఆధునిక ప్రజల నాలుకలపై నానుతున్న ‘ఆసియా’, ‘ఇండియా’, ‘చెన్న రాష్ట్రం’ (Madras Presidency) వంటి పేర్లను సంప్రదాయ ఛందస్సులో సహజంగా ఒదిగించి కాలానుగుణమైన జాతీయతా స్పృహను చాటారు.

10. ‘ఇండియా’ అనేది పరాయివారు బలవంతంగా రుద్దిన అవమానకరమైన పదం కాదు; అది మన సనాతన మూలాల నుంచే వికసించిన విశ్వజనీన నామం:

మన వైదిక సప్తసింధు నదులలో ప్రధానమైనది ‘సింధు’.

ప్రాచీన పర్షియన్లు (పారశీకులు) సకారాన్ని హకారంగా పలికే ధ్వని నియమం (Sound Shift) వల్ల ‘సింధు’ కాస్తా ‘హిందూ’ అయింది.

అక్కడి నుండి గ్రీకులకు వెళ్ళేసరికి ప్రాచీన గ్రీకు భాషలో ఆరంభ హకారోచ్చారణ (Aspiration) లోపించి ‘హిందూ’ కాస్తా ‘ఇండోస్’ (Indos) గా, దేశం ‘ఇండియా’ (India) గా మారింది. మెగస్తనీస్ రచించిన గ్రంథం పేరు కూడా ‘ఇండికా’ (Indica) నే.

కాబట్టి ‘ఇండియా’ అంటే వేరే ఏదీ కాదు — "సింధు నదీ పరీవాహక ప్రాంతపు పవిత్ర నాగరికత" అనే ప్రాచీన భారతీయ అస్తిత్వమే.

India, that is Bharat’  అంటూ బాబాసాహెబ్ అంబేడ్కర్, రాజ్యాంగ పరిషత్ పెద్దలు రాజ్యాంగపు మొదటి అధికరణంలోనే ఈ సమతుల్యతను అద్భుతంగా సాధించారు.

11. అంతర్జాతీయంగా, ప్రపంచ ఒప్పందాలలో, దౌత్య సంబంధాలలో శతాబ్దాలుగా స్థిరపడిపోయిన ‘ఇండియా’ పేరును అధికారికంగా కొనసాగిస్తూనే,అంతర్గతంగా మన సాంస్కృతిక, పౌరాణిక, చారిత్రక వారసత్వానికి ప్రతీక అయిన ‘భారత్’ను సమాన ప్రాతిపదికన నిలిపారు. మొదటి పేరు ప్రపంచానికి మన చిరునామా అయితే,  రెండవది మన అంతరంగపు ఆత్మ.

12. జర్మనీ (Germany) ని అంతర్జాతీయంగా ఎవరూ వారి సొంత భాషా పదమైన ‘డాయ్‌చ్‌లాండ్’ (Deutschland) అనరు.గ్రీస్ (Greece) ను వారి అసలు పేరు ‘హెల్లాస్’ (Hellas) అని పిలవరు.పర్షియా 'ఇరాన్'గా మారినా, వారి భాషను ప్రపంచం ఇప్పటికీ 'పర్షియన్' అనే అంటుంది.


13. సైన్స్, భూగోళ శాస్త్రాలలో స్థిరపడిన ‘ఇండియన్ ఓషన్’ (హిందూ మహాసముద్రం), చరిత్రలోని ‘ఇండో-ఆర్యన్’, భౌగోళిక రాజకీయాలలోని ‘ఇండో-పసిఫిక్’ వంటి విస్తృత పదబంధాలను మార్చడం ప్రపంచ విజ్ఞానానికే గందరగోళం కలిగిస్తుంది. అలాగే మన డిజిటల్ గుర్తింపు ‘.in’ ప్రపంచవ్యాప్తంగా స్థిరపడిపోయింది.

14. అందుకే కొప్పరపు కవులు ‘ఇండియా దేశమం దింపు బెంపు వహించు’ అనడంలో — ఆ పేరుతో ప్రపంచమంతటా విస్తరించిన మన దేశపు ప్రాచీన నాగరికతా కీర్తిని, ఆధునిక రాజనీతి పరిధిని రెండింటినీ ఏకకాలంలో స్మరించిన కవితా స్వారస్యమూ, దార్శనికతా స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి🙏🕉️🙏

ఇంత చక్కని వ్యాఖ్యనందించి కొప్పరపుకవుల పద్యాన్ని సుగమం చేసిన ఆచార్య పతంజలి మహోదయులకు వందనమందారాలు.

జైహింద్.

23, సెప్టెంబర్ 2026, బుధవారం

రేనాటి సూరీడు. ... శ్రీ ఆచంట సూర్యనారాయణ గారు విశ్రాంత కళాశాలాధ్యక్షులు.

0 comments

జైశ్రీరామ్.

ఆచంట సూర్య నారాయణ మూర్తి రిటైర్డ్ ప్రిన్సిపల్ నర్సీపట్నం.

చిత్రకవిసామ్రాట్ శ్రీచింతారామకృష్ణారావుగారిచేరచించబడిన"రేనాటిసూరీడు"చారిత్రకప్రబంధమునకుసమీక్ష!

శ్రీ చింతా రామకృష్ణా రావు గారు సుపరిచితులు,మిత్రులు,మేముఉత్తరాంధ్రకళాశాల లలో  పనిచేసినాము.

వారనేకగ్రంధములనురచించిన సుకవివరేణ్యులు.

ఆయన కవితాకృషీవలులు. బహుముఖప్రజ్ఞా శాలి. అనేక అవధానములను నిర్వహించినఘనత ఆయనకే దక్కింది. అనేకసన్మానాలు, బిరుదులు వారి విశిష్టతను చాటుతాయి.

ఈయన"రేనాటిసూరీడు" రాయలసీమసింహము, ఉయ్యాల వాడనరసింహారెడ్డి వీర చరిత్రను చారిత్రకప్రబంధముగా రచించిన మహాకవి.

ఆంగ్లేయుల దుష్ట పరిపాలనను అత్యంత సాహసోపేతముగా యెదుర్కొన్న మహాయోధుడు ఉయ్యాలవాడనరసింహారెడ్డి.

స్వాతంత్ర్య సమరములో తనప్రజలకొఱకుబ్రిటిష్ వారికి తనంతటతానుగా పట్టుబడి ప్రాణములను తృణప్రాయముగానెంచిన మహావీరుడు వీర నరసింహుడు.

ఆయన జీవితచరిత్రను కళ్ళకుకట్టినట్లు వర్ణించి ప్రబంధరూపములో రచించి తమదేశభక్తిని నిరూపించుకొన్నమహాకవి శ్రీ చింతా రామకృష్ణారావు గారు. కావ్యలక్షణాలను మక్కిమక్కిగా పాటిస్తూరచించుట, ఆయనకేచెల్లింది. "కావ్యంయశసేsర్ధకృతేవ్యవహారవిదే"అన్నట్లు కావ్యం సామాజిక సందేశం ప్రస్ఫుటంగా ఉండేటట్లురచించుట, ఆయన ప్రతిభకు మచ్చుతునక.

ఆనాటి రాయలసీమలో పాలెగాళ్లు తమదే స్వాతంత్ర్యానికి తమ ప్రాణాలను ఫణంగా పెట్టి తమ దేశభక్తిని చాటుకున్నారు. వారిలోఉయ్యాలవాడ నరసింహారెడ్డి"రేనాటిసూరీడు"గావాసికెక్కాడు.

"శ్రీ భారతం బమలోదాత్త మహత్వ తత్వఖని, శోభాపూర్ణవారాశియే"

"యీమర్మవిదూర దేశము సమస్త శుభప్రద కర్మభూమి."

అనిభారతావనిని వర్ణించి "జననీజన్మభూమిశ్చస్వర్గాదపిగరీయసీ" తమ దేశభక్తిని చాటుకున్నకవి శ్రీచింతావారు.

అనేక వృత్తములతో సాహితీక్రీడావిన్యాసము ప్రదర్శించి, తమప్రతిభాపాటవాలను

ప్రదర్శించారు.

అష్టదళపద్మబంధ సుదర్శనవృత్తములో "రామలందరువేసిరావిధిరాజిలంగల మ్రుగ్గురా"

నరసింహారెడ్డి జన్మించిన రూపనగుడిలో

"సింగములట్లు పౌరుషము చిందెడివారు రహించిరాపురిన్"

ఆ గ్రామము గొప్పతనము యెట్టిదో చెప్పకనే చెప్పిరి.

ఆప్రాంతములోప్రవహించిన కుందేరు నదిని నదీప్రఘోష వృత్తములో యిలా వర్ణించిరి.

"జూడంగగ్రుందేరదిసోమధారయే"

నరసింహారెడ్డి బాల్యవర్ణన

నారసింహుడు"సూర్యుండునాన్ వెలింగె"

మాతామహుడు జయరామారెడ్డి తన కుమారుని కోల్పోయి దౌహిత్రుడైన నరసింహారెడ్డిని వారసునిగా ప్రకటించాడు.

నరసింహారెడ్డి బాల్య మిత్రులు, దొడ్డెయోబయ్య, మళ్ళవెంకయ్య.

నరసింహారెడ్డి బాల్యము నుండి దేశభక్తి తో ఆంగ్లేయుల ను ధైర్యసాహసాలతో యెదుర్కొనుచు, ఖజానాలను ముట్టడించుచు వారికంటికి కునుకుపట్టకుండా చేసిన వీర విప్లవ యోధుడు‌.

దేశద్రోహియైన రాఘవాచారిని మట్టుబెట్టినవీరుడు.

1846జూలై23ననొస్సంకోటపైబ్రిటిష్ వారి దాడి. అసమాన ధైర్యసాహసాలతో వారి నెదుర్కొన్న వీరాగ్రేసరుడు నారసింహుడు.

అందుకే కవిఆయనను బంగారుకడ్డీతో పోల్చి తమ విజ్ఞత ను చాటుకొన్నారు.

"బెంగను తీర్చగ వచ్చిన బంగారపుకడ్డి మీరు పావన చరితా"

"సైరాసైరనృసింహరెడ్డియనుచున్ "సైయన్నసైయంచు"

వసంత ఋతువర్ణన

"విరిసిన పూలతో కనులవిందుగనొప్పు వనాళిజూడగా"

సూర్యోదయ సూర్యాస్తమయ వర్ణనలను, సమయోచితంగా వర్ణించారు.

"నానృషిఃకురుతేకావ్యం"

"కవి గాంచిన చోట రవి గాంచ లేడు"

"కందమురాసినవాడేకవి"యనుటకువీలులేదు.ఈయన ప్రబంధరచనలో చిత్రవిచిత్ర బంధ వృత్తములు రచించారు.

సాటిలేనిమేటివీరుడైన నారసింహుడు బ్రిటిష్ వారికి పట్టుబడకుండా వారిని యేడుచెరువుల నీరుత్రాగించాడు.కానిఆదుర్మార్గులు యీయన బలహీనతపై దెబ్బకొట్టారు. సామాన్యప్రజ లననేకవిధముల చిత్రహింసలకుగురిచేస్తూఉంటే వారిబాధలు చూడలేక తనంత తానుగా

బ్రిటిష్ వారికి లొంగి, తనప్రాణాలను ప్రజారక్షణకు బలిదానము చేసిన త్యాగధనుడు, వీర నరసింహారెడ్డి.

అట్లే విప్లవ వీరుడు అల్లూరి సీతారామరాజు కూడ యీ స్ఫూర్తితో ప్రాణాలనర్పించిన మన్యంవీరుడు.

ఈ చారిత్రక మహాప్రబంధరచన చేసిన శ్రీ చింతా రామకృష్ణారావు గారు ధన్యులు. సాహితీప్రపంచాకాశములో రాకాసుధాకరుడు, శ్రీ రామకృష్ణుడు.

వారి లేఖిని నుండి అనేక ఆధ్యాత్మిక గ్రంథరాజములు వెలువడ్డాయి. ఇంకావెలువడుతూనే ఉన్నాయి.

ఈ అవకాశాన్ని చ్చిన మిత్రులు, సహృదయులు శ్రీ రామ కృష్ణా రావు గారి కి ధన్యవాదాలు.

స్వస్తి.

నేను కోరగానే చక్కని సమీక్షని నా గ్రంథము చదివి వ్రాసి యిచ్చిన శ్రీ ఆచంట సూర్యనారాయణ గారికి నా ధన్యవాదములు.

జైహింద్. 

రేనాటి సూరీడు. ... అభి నందన. ... ఆచార్య బేతవోలు రామబ్రహ్మం గారు.

0 comments

 జైశ్రీరామ్.

అభి నందన
సకల దేవతల సహస్ర నామాలనూ రోజుకొక పద్యంగా అనువదిస్తూ ఛందోమయ తపస్సు సాగిస్తున్న సుకృతులు మీరు రామకృష్ణా
రావుగారూ! నిశ్చింత రామకృష్ణారావుగా నేను సంభావించి మురిసిపోడు సహృదయ పాఠకుణ్ణి. చిత్రకవితా సమ్రాట్ - సార్థక బిరుదాంకితులు. మీరు వెలార్చిన అయిదు ఆశ్వాసాల వీరరసాత్మక  ప్రౌఢ ప్రబంధం ఈ రేనాటి సూరీడు. దీనిలో అడుగడుగున చిత్ర - బంధ- ప్రబంధ కవిత్వం సామాన్యులకు అందరు. ఎవరో వ్యాఖ్యానం సంతరించి పుణ్యం కట్టుకోవాలి. 
నిజానికి యీ ప్రబంధానికి పరిచయ పీఠిక వ్రాయాలంటే నాకు తెలిసిన మాన్యులు శ్రీ ఏ.వి.రమణరాజుగారు ఒక్కరే సమర్ధులు. నేనేమో మీ మాట కాదనలేక రెండు ముక్కలు వ్రాస్తున్నాను. ఇంద్రవజ్ర ఉపేంద్రవజ్ర  కలగలుపుతో ఉపజాతి వృత్తం వాల్మీకి నుంచీ సంస్కృత సాహిత్యంలో సుప్రసిద్ధం. తెలుగు జగత్త అప్రసిద్ధం. దాన్ని మీరు సుప్రసిద్ధం చేశారు (5-76). 
నర్మహరెడ్డి అటవీ అధికారి పీటర్ని సంహరించిన ఘట్టంలో మీ శార్దూలం నాయకుఁడు లాగానే గాండ్రించి దూకింది. 
తృతీయాశ్వాసం ఆరంభంలో చతురంగ స్వస్తిక్ బంధకందం కృత్రిమ మేధకు కూడా పనిపెడుతుంది. పైగా అది సర్వ లఘువు.  - ముత్యా మేధకు కూడ పనిపెడుతుంది. పైన కదిసర్వలఘువు. అయ్యా! మీ కైవాడికి కైమోడ్పులు!! తేటగీతిలో చక్రబంధానికి, కందగర్భ తేటగీతికి నివ్వెరపోయి, అష్టదళ పద్మ సుదర్శన వృత్తానికి సాగిలపడి, కడకు చతురంగ స్వస్తిక్ బంధ కందం దగ్గర చేతులు ఎత్తేసి జోడించేశాను.
తొట్టతొలి సూర్యోదయ వర్ణన, రేనాటి నగర వర్ణన, నాయికల జలకేళికి సరోవరం ఎదురు చూస్తోదన్న మీ సుకుమార సుందర ముగ్ధమనోహరరసికతాపర కోటికి శతకోటి నతులు. నేను ఇంక యేమీ మాట్లాడ లేను. సెలవు.
మీ
బేతవోలు రామబ్రహ్మం
19 - 09 - 2026.
9848169769.
పుంభావ సరస్వతీమూర్తులయిన ఆచార్య బేతవోలు రామబ్రహ్మం మహోదయులునేను కోరగానే నా మాటను మన్నించి వారు నా గ్రంథమును కూలంకషముగా పఠించి తమ అమూల్యమైన ఆశీస్సులరూపంలో సమీక్షించి ఇచ్చినందులకు వారికి నా హృదయపూర్వక ధన్యవాదపూర్వక నమస్సులు.

జైహింద్.

రేనాటి సూరీడు. ... వీరరసాన్విత ప్రబంధము. ... విద్వాన్, చక్రాల లక్ష్మీకాంత రాజారావు గారు ఎం.ఏ.,

0 comments

 జైశ్రీరామ్.

ఛందో వైవిద్యనిష్ణాత., ఛందస్సవ్యసాచి., స్వర్ణకంకణ కవిగండపెండేరపు సత్కార గ్రహీత., విద్వాన్, చక్రాల లక్ష్మీకాంత రాజారావు ఎం.ఏ., విశ్రాంత సంస్కృతాంధ్రోపన్యాసకులు, హైదరాబాద్, చరవాణి, 9291333880
వీరరసాన్విత ప్రబంధము
   పద్యరచనలందు నెన్ని ఛందోవైవిధ్య రచనలున్నవో అన్నింటఁ దన పాండితీప్రతిభతోఁ గావ్యములు రచించిన వారిలో నాధునిక కవిశేఖరులలోఁ బ్రథమ తాంబూలమునందుకో దగినవారు శ్రీ చింతా రామకృష్ణారావుగారు. వీరు సంస్కృతాంధ్ర భాషలలో పండితులగుట చేతను, అనేకానేక కావ్యములను బఠించుట చేతను, ఆయా పద్యరచనా ప్రక్రియలలోఁ గల  వివిధ మార్గాలను బరిశీలించి, ఆయా మార్గాలందుఁ గృతులు వ్రాయుట చేతను వీరికి కావ్య రచనలన్న నల్లేరుపై బండి నడక వంటిది. 
   పద్య సాహితీ జగత్తులో 2రాష్ట్రాలలో కావ్య రచనలు చేయుచున్న మహాకవీశ్వరులలో శ్రీ చింతా రామకృష్ణారావుగారి పేరు తెలియనివారుండరు. వీరికున్న భాషావైదుష్యము, పద్యరచనా పాటవము, ఆశుకవితాభినివేశము, శ్రీ శారదాదేవీపదపద్మారాధనము, ఇతర కవులతోనున్న పరిచయ సౌభాగ్యము నిజముగా ప్రశంసనీయములు.
    భారతదేశ స్వాతంత్ర్య సంగ్రామ రంగమున దుర్మార్గులయిన ఆంగ్లేయులతోఁ బోరాడి యశువులఁ బాసిన వీరులెందరో యున్నారు. అట్టి వీరవరులలో రాయలసీమలో రూపనగుడి గ్రామమున జన్మించి, ఉయ్యాలవాడలోఁ బెరిగి, ప్రజలలో చైతన్యమును దెచ్చి,   వారికి నాయకుఁడుగానుండి, తెల్లదొరలనెదిరించి, తుదకు వారి చేతులలో హతమైన వ్యక్తి రేనాటి సూరీడుగా కీర్తిఁ గొన్నట్టి శక్తి, శ్రీ ఉయ్యాలవాడ నరసింహారెడ్డి. వీరి జీవిత చరిత్రను ఒక మహా ప్రబంధముగా రచించి,తెలుఁగువారికినందించిన మహోదాత్త చిత్తవృత్తి గల మహాకవి శ్రీ చింతా రామకృష్ణారావుగారు. 
     ఇక్కావ్య నామము రేనాటి సూరీడుఱేనాడు అని రాయలసీమ ప్రాంతమునకు మారు పేరు. ఇచట నల్ల యెఱ్ఱరేగడభూములున్నాయి. ఈ భూములలో వరిసాగు గాక మరి వివిధములైన పంటలు పండును. ముఖ్యముగా నల్లరేగడులందు ప్రత్తిపంట విస్తారముగా పండును. ఈ ప్రాంతము వర్షాధార ప్రాంతమగుటచేఁ గరువు సీమగా రాయలసీమకు పేరుంది. ఇచట జీవనదులు లేవు. అన్నియును వర్షాధార నదులే. రేనాట కుముద్వతి, పినాకి నదులు ప్రసిద్ధములు. ఉయ్యాలవాడ ప్రాంతమున కుముద్వతి ప్రవహించును. దానిని కుందు అని కూడా పిలుతురు. రాయలసీమలో రెడ్లకు బలమెక్కువ. ఎక్కువ భాగము వారే పాలకులు. ఇక్కావ్య నాయకుఁడయిన నరసింహారెడ్డి కూడా  అటువంటి పాలకుల యింట జన్మించినారు. రేనాట ప్రతిగ్రామమునకు గ్రామాధికారులుందురు. వారిని మునసబు, కరణము అను నామములతోఁ బిలుతురు. అట్టి గ్రామ పాలకులే మన కథానాయకులైనవారి వంశస్థులు.
   ఇక కావ్య రచనా వైశిష్యమును గూర్చి తెలుసుకొందము. శ్రీ చింతా వంశ్యులు కావ్యలక్షణములు తెలిసినవారు గాన తనదగు రేనాటి సూరీడు అనునీ కావ్యమున నాశ్వాస విభాగములు, ప్రతి ఆశ్వాసమునందు శీర్షికలు, ఉపశీర్షికలు, సమయోచిత వర్ణనలు, సందర్భోచిత ఛందః ప్రయోగ విన్యాసములు, తొలుత శ్రీకారంతో ప్రారంభించడం, దైవ నుతి, తన వంశ్యనుతి, పూర్వాచీన కవుల నుతులు, కావ్యాంకితము, తదుపరి కథాప్రారంభము, ఇలా పూవుల దండవలె కొనసాగినది.  
   ప్రథమాశ్వాసమున కథానాయకుని స్మరించు పద్యమును గుప్త పంచమపాద ఉత్సాహ చ్ఛందమున వ్రాసి నీరు తమ కవితా వైభవమును ప్రదర్శించినారు. భారతదేశౌన్నత్యమును వివరించుచు, సమశీతోష్ణ మనోజ్ఞ దేశమిది, ధర్మము నాల్గుపాదములఁ దప్పకనొప్పుగ వెల్గు ధాత్రి,  యంచు తమ కవితా వైశారధ్యమును, దేశభక్తిని వెల్లడి చేసినారు. రాయలసీమ పరిస్థితులను కన్నులకు కట్టినట్లుగా తెలిపినారు. రేనాటి నగరమును వర్ణించినారు. కుందునదిని నదీప్రఘోషవృత్తమున తెలిపి, విషయమును తచ్ఛందమునందే అవినాభావసంబంధమునట్లు రచించినారు. ఇట్టి రచనను నామౌచిత్య చ్ఛందమందురు.  
   ద్వితీయాశ్వాసమున కథానాయకుని రూప లావణ్యాదులను వర్ణించుచు "పౌరుషమే స్వరూపముగ ప్రస్ఫుటమైన స్వదేశ భక్తుఁడం" చు భవిష్యత్తునూహించి, అదేరీతిగా వర్ధిల్లునని భావించి, వీరు రచించడము అనందకరమగు విషయము. శ్రీ జగన్నాథుని, స్వామి దేవాలయమును, గోపురమును చిత్రీకరించుచు తద్విషయమున గోపురబంధ భావగోపన చిత్ర కందముగా రచించినారు. శిస్తు వసూలు చేయుటకు వచ్చిన ఆంగ్లేయుల అరాచకాలను జనావళి పడిన బాధలను ఉన్నదున్నట్లుగా చిత్రీకరించినారు. 
   తృతీయాశ్వాసమున రెడ్డికి ననుంగు మిత్రుఁడగు హరిసింగ్ చూపిన మైత్రీ బంధము ప్రశంసాపాత్రము. నృసింహునికి తనకున్న మిత్రతా స్ఫూర్తని తెల్లదొరలకునాశ్చర్యము కలుగునట్లు చెప్పిన తీరును శ్రీ చింతా వారు గంభీర పదజాలముతో ధీరతా దర్శనముతో రచించినారు.
   చతుర్థాశ్వాసమున అజ్ఞాతములోనున్న రెడ్డిని గుర్తించుటకు ఆంగ్లేయులు పడిన పాట్లను కవిగారు చక్కగా వర్ణించినారు. ఆ వర్ణనలో శ్రీ చింతావారు వాడిన అపరాజిత మనోజ్ఞ వృత్తాలు కడు రమణీయములు.
   పంచమాశ్వాసమున మన స్వాతంత్ర్యసమరవీరుల ధీరతావైభవమును జూచి "తిరుగుబాటులకోర్వజాలక  అంటూ తరళ చ్ఛందమున తెల్లవారెట్లు తమ దేశమునకు పారిపోయిరో చక్కగా వర్ణించినారు. 
   ఇలా యీ ప్రబంధమున ప్రతిపద్యము ఒక ఆణిముత్యము.  పాఠకులకు హుషారెత్తించు పద్ధతిలో కథను వీరు నడిపినారు. అందుకే నేను వీరిని పుంభావ భారతీ యని కీర్తించితిని.
   శ్రీ చింతా రామకృష్ణారావుగారు మరిన్ని కావ్యాలు వ్రాసి తెలుఁగు భాషాభివృద్ధికి, పద్య రచన చేయువారికి తగిన మార్గములను చూపుదురని ప్రార్థన.
ఇట్లు
బుధజన విధేయుఁడు
చక్రాల లక్ష్మీకాంత రాజారావు.
హైదరాబాద్,
తే. 12 - 9 -2026.

జైహింద్.

రేనాటి సూరీడు చారిత్రక పద్య ప్రబంధ పరిశీలన: కథన దక్షత, బంధ కవిత్వ వైభవం, పద్య వైభవం- ఆచార్య తాడేపల్లి పతంజలి గారు. తే. 28 - 8 - 2026.

0 comments

 జైశ్రీరామ్.

పాఠకుల అభిప్రాయాలు.

రేనాటి సూరీడు చారిత్రక పద్య ప్రబంధ పరిశీలన: కథన దక్షత, బంధ కవిత్వ వైభవం, పద్య వైభవం

- ఆచార్య తాడేపల్లి పతంజలి

తెలుగు సాహిత్యంలో చారిత్రక ప్రబంధాలకు సుదీర్ఘమైన, వైభవోపేతమైన చరిత్ర ఉంది. శతాబ్దాల కాలంగా కవులు చారిత్రక వీరుల గాథలను కావ్యాలుగా మలచి ఆంధ్రావనికి అందించారు. ఆ సంప్రదాయాన్ని ఆధునిక యుగంలో పునరుజ్జీవింపజేస్తూ, రాయలసీమ ప్రాంతపు ప్రథమ స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు ఉయ్యాలవాడ నరసింహారెడ్డి సముజ్జ్వల జీవన సమరాన్ని "రేనాటి సూరీడు" పేరుతో శ్రీ చింతా రామకృష్ణారావు ఐదు ఆశ్వాసాల పద్య ప్రబంధంగా మలిచారు. శ్రీ కల్వపూడి వేంకట వీర రాఘవాచార్యుల దివ్య ఆశీస్సులతో, చింతా వంశీయులైన వేంకటరత్నమాంబ, సన్యాసిరామారావు దంపతుల జ్యేష్ఠ పుత్రుడైన రామకృష్ణారావు ఈ కావ్యాన్ని అత్యంత భక్తిశ్రద్ధలతో సృష్టించారు. క్రీస్తు శకం ఆరవ శతాబ్దంలో రేనాటి చోళులు ఎర్రగుడిపాడు, కలమళ్ళ శాసనాల ద్వారా తొలి తెలుగు అక్షరాలను మలిచిన పవిత్ర రేనాటి నేలపై జన్మించిన పౌరుషాన్ని పద్యరూపంలో ఆవిష్కరించడం ఈ కావ్యంలోని ప్రధాన విశేషం. ఈ ప్రబంధంలో ప్రదర్శితమైన కథన దక్షతను, బంధ కవిత్వ వైభవాన్ని, ఛందో నైపుణ్యాన్ని విశ్లేషణాత్మకంగా ఇక్కడ పరిశీలిద్దాం.

కథన దక్షత మరియు ఇతివృత్త నిర్వహణ.

రేనాటి సూరీడు ప్రబంధంలో ఇతివృత్త నిర్వహణ ప్రాచీన కావ్య లక్షణాలను పాటిస్తూనే చారిత్రక రికార్డులను దెబ్బతీయకుండా సాగడం కవి యొక్క కథన దక్షతకు పరాకాష్ఠ. ఐదు ఆశ్వాసాలుగా విభజించబడిన ఈ ప్రబంధంలో కథనం అత్యంత వేగంగా, సందర్భోచిత రసపోషణతో ముందడుగు వేస్తుంది.

ప్రథమాశ్వాసము: నాయకుని జననము మరియు విద్యల అభ్యసనము.

కావ్యారంభంలో దైవ ప్రార్థనలు, గురు స్తుతి, పీఠిక ముగిసిన అనంతరం రేనాటి సీమ వైభవం, భరతఖండ మహోన్నతి రమణీయంగా వర్ణించబడ్డాయి. కుందూ (కుముద్వతి) నదీ తీరాన వెలిసిన ఉయ్యాలవాడ, రూపనగుడి గ్రామాల ప్రశాంత ప్రకృతి నడుమ, మోటాటి రెడ్డి వంశానికి చెందిన పెద్ద మల్లారెడ్డి, నీలమ్మ దంపతులకు 1805లో నరసింహారెడ్డి జన్మించిన వృత్తాంతం వివరించబడింది. పిక్కపాలెం, నొస్సం పాలెగాడైన జయరామిరెడ్డికి పుత్ర సంతానం లేకపోవడంతో తన దౌహిత్రుడైన నరసింహారెడ్డిని దత్తు తీసుకోవడం కథలో కీలక మలుపు. 1800 ప్రాంతంలో బ్రిటిష్ అధికారి క్యాంబెల్ జయరామిరెడ్డి కుమారుడైన నర్సరెడ్డిని కప్పం కట్టలేదనే నెపంతో గుత్తి చెరసాలలో బంధించి ప్రాణాలు తీయడం వల్ల కలిగిన శోకాన్ని కవి అత్యంత కరుణాత్మకంగా చిత్రీకరించారు. అనంతరం జయరామిరెడ్డి తన మనుమడైన నరసింహారెడ్డిని గుళ్ళదుర్తి విద్యాపీఠంలో చేర్పించి శాస్త్ర విద్యలతో పాటు ఖడ్గసాము, గుఱ్ఱపు స్వారీ, విలువిద్య, మల్లయుద్ధం వంటి యుద్ధవిద్యలలో నిపుణుడిని చేయడం వరకు కథనం శరవేగంగా సాగుతుంది.

ద్వితీయాశ్వాసము: తిరుగుబాటు విత్తనములు మరియు దివ్య ఖడ్గ ప్రాప్తి

ద్వితీయాశ్వాసం నరసింహారెడ్డి యౌవన వికాసము, సిద్ధమ్మ, పేరమ, ఓబులమ్మలతో వివాహము, సుబ్బయ్య తదితర సంతాన ప్రాప్తి వర్ణనతో ప్రారంభమవుతుంది. నల్లమల, ఎర్రమల కొండల సౌందర్యాన్ని స్మరిస్తూ, పేరసోమల సమీపాన జగన్నాథ ఆలయాన్ని నిర్మించి కార్తిక పౌర్ణమి నాడు అఖండ దీపారాధన చేసే దృశ్యం భక్తిరసాన్ని పండిస్తుంది. 1800-1802 కాలంలో నిజాం నవాబు రాయలసీమను ఆంగ్లేయులకు దత్తం చేయడం, తెల్లదొరలు పాలెగాళ్ళ వ్యవస్థను రద్దు చేసి స్వల్ప భృతికి కుదించడం, శిస్తు వసూలు పేరుతో గ్రామీణులపై సాగించిన అమానుష హింసలు కథనంలో నిరసన జ్వాలలను రగిలిస్తాయి. స్త్రీల మానప్రాణాలను హరించే ఆంగ్లేయ అధికారుల శిరస్సులను ఖండించి నరసింహారెడ్డి సమర శంఖారావం పూరించడం ఇక్కడ ప్రధాన ఘట్టం. గోసాయి వెంకన్న ద్వారా దుర్గా మంత్రోపదేశం పొంది, జగన్మాత ప్రత్యక్షమై దివ్య ఖడ్గాన్ని ప్రసాదించగా, బోయ, వడ్డె, చెంచు, జంగం, కుమ్మరి తదితర సర్వజనులను ఏకం చేసి తిరుగుబాటు దళాన్ని నిర్మించడం ద్వారా కథనం క్లైమాక్స్ వైపు పయనిస్తుంది.

తృతీయాశ్వాసము: సమర రంగ విజృంభణ మరియు స్వదేశీ వ్యూహములు

తృతీయాశ్వాసంలో నరసింహారెడ్డి సమర విక్రమం రౌద్ర, వీర రసభరితంగా సాగుతుంది. తన తల్లికి అందవలసిన భృతిని ఆపి అవమానించిన కోయిలకుంట్ల ఖజానా అధికారి కాసిం రాఘవాచారికి లేఖ పంపి, 1846 జూలై 10న కోయిలకుంట్ల ట్రెజరీపై దాడి చేయడం నాటకీయంగా ఆవిష్కరించబడింది. ట్రెజరీ రక్షకుడైన బొండిలి హరిసింగుతో ధర్మయుద్ధం చేసి వధించడం, రాఘవాచారి, వార్సింగులను దండించి 808 రూపాయల 10 ఆణాల 4 పైసల ధనాన్ని స్వాధీనం చేసుకోవడం కథనానికి పట్టునిస్తుంది. నొస్సం కోట చుట్టూ అగడ్తలు త్రవ్వించి, శత్రువులకు మంచినీరు దొరక్కుండా నూతులు పూడ్పించి, దాహార్తితో అలమటించే వాట్సన్ బ్రిటిష్ సేనలపై పిరంగి గుండ్ల వర్షం కురిపించి ఓడించడం నరసింహారెడ్డి యుద్ధ వ్యూహాలకు నిదర్శనం. కంబం తహసీల్దారు శ్రీనివాసరావును, అడవి కట్టెల కోసం పల్లె ప్రజలను వేధించిన పీటర్ అనే బ్రిటిష్ అటవీ అధికారిని నరికివేయడం ద్వారా రెడ్డి ప్రజారక్షకుడిగా నిలిచిన తీరు అద్భుతంగా చిత్రీకరించబడింది.

చతుర్థాశ్వాసము: గెరిల్లా పోరాటము మరియు సహచరుల ప్రాణత్యాగము

చతుర్థాశ్వాసంలో బ్రిటిష్ పాలకుల కుయుక్తులు, అణచివేత చర్యలు తీవ్రమవుతాయి. నరసింహారెడ్డి భార్యాపుత్రులను ఆంగ్లేయులు కడప లాల్ బంగ్లాలో బంధించగా, రెడ్డి ఒంటరిగా వెళ్లి శత్రువులను భయకంపితులను చేసి వారిని విడిపించుకురావడం ఆయన సాహసానికి అద్దం పడుతుంది. కెప్టెన్ నార్టన్ ఆరువేల సైన్యంతో నొస్సం కోటను పేల్చివేయగా, నరసింహారెడ్డి మారమ్మ కొండ వద్ద అర్థరాత్రి కాగడాలనార్పి బ్రిటిష్ సేనను మట్టుబెట్టడం గెరిల్లా యుద్ధ విన్యాసాలను తలపిస్తుంది. నరసింహారెడ్డిని పట్టుకోవడానికి బ్రిటిష్ సేనలు జగన్నాథ గుట్టను ముట్టడించినప్పుడు, గోసాయి వెంకన్న, వడ్డె ఓబయ్యలు ముసుగులు వేసుకుని శత్రువులను తప్పుదోవ పట్టిస్తూ తమ ప్రాణాలను త్యాగం చేయడం కావ్యంలో అత్యంత కరుణారసప్లుతమైన ఘట్టం. నిరపరాధ ప్రజల రక్తపాతాన్ని నివారించేందుకు నరసింహారెడ్డి తన దివ్య ఖడ్గాన్ని జగన్నాథుని ఆలయంలో ఉంచి స్వచ్ఛందంగా లొంగిపోవడం ఆయన ఉదార పారమార్థిక వ్యక్తిత్వాన్ని చాటుతుంది.

పంచమాశ్వాసము: నాయకుని వీరమరణము మరియు అమరత్వము

పంచమాశ్వాసంలో 901 మంది అనుచరులతో పాటు నరసింహారెడ్డిపై సాగిన న్యాయ విచారణ, 1847 జనవరి 9న విధించబడిన ఉరిశిక్ష వర్ణించబడ్డాయి. 1847 ఫిబ్రవరి 22 సోమవారం ఉదయం 7 గంటలకు కోయిలకుంట్ల జుర్రేటి తీరాన వేలాది ప్రజల కన్నీటి సంద్రం నడుమ నరసింహారెడ్డి ధైర్యంగా ఉరికంబాన్ని అధిరోహించారు. ఉరితీసిన అనంతరం ఆయన శిరస్సును తెగనరికి కోట గుమ్మానికి ముప్పై ఏడు సంవత్సరాల పాటు వేలాడదీసిన ఆంగ్లేయుల క్రూరత్వాన్ని కవి అక్షరబద్ధం చేశారు. ఈ త్యాగమే 1857 ప్రథమ స్వాతంత్ర్య సమరానికి, తదనంతరం అల్లూరి సీతారామరాజు వంటి వీరుల పోరాటాలకు మూలకారణమై భారతదేశానికి స్వేచ్ఛను ప్రసాదించిందని ముగింపు పలకడం ద్వారా కవి ఉద్దేశించిన చారిత్రక సందేశం పరిపూర్ణమవుతుంది.

బంధ కవిత్వ వైభవం - చిత్ర కవితా చాతుర్యం

ప్రాచీన ప్రబంధాలలో కవుల కవితా పటిమకు, అక్షర శిల్పానికి నిదర్శనం బంధ కవిత్వం. పద్యంలోని అక్షరాలను కొన్ని నిర్దిష్టమైన జ్యామితీయ ఆకారాలలో (చిత్ర బంధాలలో) కూర్చినప్పుడు కూడా పద్యం యతి ప్రాసలతో, సార్థకమైన అర్థంతో అలరారడమే బంధ కవిత్వ ప్రత్యేకత. శ్రీ చింతా రామకృష్ణారావు కథా ప్రవాహానికి ఎక్కడా భంగం కలగకుండా ఈ ప్రబంధంలో అనేక సంక్లిష్టమైన బంధాలను అద్భుతంగా నిక్షేపించారు.

ప్రథమాశ్వాసంలో ఉయ్యాలవాడ నరసింహారెడ్డి పౌరుషాన్ని స్మరించే ఘట్టంలో కవి "గుప్త పంచమ పాద ఉత్సాహ వృత్తము"ను ప్రయోగించారు. సాధారణంగా నాలుగు పాదాలు ఉండే ఉత్సాహ వృత్తంలో ఐదవ పాదాన్ని గుప్తంగా (రహస్యంగా) ఇమిడ్చి చెప్పడం ఈ బంధ నైపుణ్యం. పద్యంలోని అంతర్లీన అక్షరాల కలయిక ద్వారా ఐదవ పాదం ఆవిర్భవించేలా దీనిని నిర్మించారు.

అలాగే ప్రథమాశ్వాసంలో వేకువజామున రమణులు వాకిళ్లలో మ్రుగ్గులు వేసే ప్రాకృతిక దృశ్యాన్ని వర్ణిస్తూ కవి "అష్టదళ పద్మబంధ సుదర్శన వృత్తము"ను రచించారు. అష్టదళ పద్మం ఆకారంలో పద్య అక్షరాలను అమర్చినప్పుడు, దళాల అంచుల నుండి కేంద్రం వైపునకు పద్య పాదాలు ప్రవహిస్తూ భక్తిభావంతో పాటు రాజ్యభారం వహించే వీరుడు జన్మిస్తాడనే కథా సూచనను ఇస్తాయి.

నరసింహారెడ్డి సింహ సమానమైన గాంభీర్యాన్ని, తేజస్సును వర్ణించడానికి ప్రథమాశ్వాసంలో "నక్షత్రబంధ శార్దూలవిక్రీడితము" వాడబడింది. అక్షరాలు నక్షత్ర బింబ ఆకృతిలో అమరుతూ నాయకుని దివ్య ప్రతిభను దృశ్యమానం చేస్తాయి.

ద్వితీయాశ్వాసంలో జగన్నాథుని కొండపై వెలిసే ఆలయాన్ని వర్ణించే సందర్భంలో "గోపురబంధ భావగోపన చిత్ర కందము" ప్రయోగించబడింది. ఈ పద్య అక్షరాలను ఆలయ గోపురం ఆకారంలో పేర్చినప్పుడు, మధ్య నిలువు వరుసలో "శ్రీధరుఁడ! కనుమా" అనే భావం గుప్తంగా ప్రత్యక్షమవ్వడం కవి చిత్రకవితా చాతుర్యానికి నిదర్శనం.

గోసాయి వెంకన్న నరసింహారెడ్డికి శక్తి మంత్రోపదేశం చేసే ఘట్టంలో "శ్రీచక్రబంధ తేటగీతి" మరియు "షడరచక్రబంధ శార్దూలము" ప్రయోగించబడ్డాయి. విశేషమేమిటంటే, షడరచక్రబంధ పద్యంలో కవి తన పేరు అయిన "రామకృష్ణ కవి"ని మూడవ చక్ర వృత్తంలోనూ, కావ్య నామమైన "రేనాటి సూరీడు"ను ఆరవ చక్ర వృత్తంలోనూ నిక్షిప్తం చేసి నిరుపమ శిల్పాన్ని ప్రదర్శించారు.

జగన్మాత నరసింహారెడ్డికి ఇచ్చిన దివ్య కరవాలాన్ని వర్ణిస్తూ ద్వితీయాశ్వాసంలో "ఖడ్గ బంధ సుగంధి వృత్తము" రచించారు. ఖడ్గం ఆకారంలో అమరే ఈ పద్యం శత్రు సంహారకమైన వీరరసాన్ని నింపుకుని పాఠకులలో ఉద్వేగాన్ని కలిగిస్తుంది.

తృతీయాశ్వాసంలో స్వదేశీయుల ఐక్యమత్య అవసరాన్ని తెలుపుతూ "చతురంగ స్వస్తిక్ బంధ భావ గోపన చిత్ర లఘు కందము"ను వాడారు. చతురంగ (గుర్రపు) గతిలో అక్షరాలను దాటుతూ చదివినప్పుడు "మనమిల నొకటిగ మెలగిన శుభమగు" అనే సందేశం నిగూఢంగా బయల్పడుతుంది.

పద్య వైభవం - ఛందో వైవిధ్యము, గర్భ కవిత్వ విశేషాలు

రేనాటి సూరీడు ప్రబంధంలో పద్య వైభవం శోభిల్లుతుంది. కవి కేవలం ప్రామాణిక ప్రబంధ వృత్తాలైన ఉత్పలమాల, చంపకమాల, శార్దూలము, మత్తేభము, సీస పద్యాలకే పరిమితం కాకుండా, సంస్కృతాంధ్ర ఛందస్సులలోని అత్యంత ప్రాచీనమైన, అరుదైన వృత్తాలను, గర్భ కవిత్వ రీతులను స్వీకరించి తమ ఛందో పారంగతను చాటుకున్నారు.

అరుదైన వృత్తాల ప్రయోగ చాతుర్యం

కథా సన్నివేశాల్లోని రసపోషణకు అనుగుణంగా కవి వైవిధ్యభరిత వృత్తాలను ఎన్నుకున్నారు.

రాయలసీమ పల్లె ప్రజల అమాయకత్వాన్ని, వారి సద్గుణాలను వర్ణించడానికి "మానిని వృత్తము" (భ భ భ భ భ భ భ గ - 13వ అక్షరం యతి) ఉపయోగించబడింది.

కుందూ నదీ వేగవంతమైన ప్రవాహ శబ్దాలను అనుకరిస్తూ చతుర్విధ వృత్త సమ్మేళనంతో "నదీ ప్రఘోష వృత్తము" ప్రయోగించబడింది.

ఆంగ్లేయుల వంచనను, దురాగతాలను నిరసిస్తూ గోసాయి వెంకన్న చేసే ప్రార్థనలో సుదీర్ఘమైన "క్రౌంచపద వృత్తము" (భ మ స భ న న న య - యతి 1, 11, 19) వాడబడింది.

ప్రజలు ఆంగ్లేయులపై సమరానికి సిద్ధమయ్యే తీవ్ర ఉత్సాహాన్ని ప్రతిబింబించేందుకు "అశ్వధాటి వృత్తము"ను ఆవేశపూరితమైన శబ్దాల కూర్పుతో రచించారు.

శత్రుసంహార దృశ్యాలలో రౌద్ర రసాన్ని పండించడానికి "మద్రకము", "ఖచరప్లుత", "అశ్వలలిత" వృత్తాలను కవి సమర్థవంతంగా వినియోగించారు.

ఇవే కాక కావ్యమంతటా కుసుమిత లతావేల్లిత, చంచరీకావళి, ప్రమాణి, కలకంఠ, కాంతి, భుజంగప్రయాతం, పద్మనాభ, మదనసాయక, మందాక్రాంత, తోటకము, ప్రమితాక్షర, మనోజ్ఞ, ప్రియకాంత, అపరాజిత, వంశపత్రపతిత, భూతిలక, వసంతతిలక, భాస్కరవిలసితము, జలదము, కవికంఠభూషణము, తన్వి, ఉపజాతి, సుగంధి, మయూరసారి, పంచచామరము, పంక్తి వంటి అనేక అరుదైన వృత్తాలు కథా సందర్భాలకు అనుగుణంగా ప్రయోగించబడి కావ్యానికి అనన్యమైన పద్య శోభను సమకూర్చాయి.

గర్భ కవిత్వ శిల్పము

ఒక పద్యం కడుపులో మరొక పద్యాన్ని ఇమిడ్చి వ్రాయడం గర్భ కవిత్వంగా పిలువబడుతుంది. రేనాటి సూరీడు కావ్యంలో కవి గర్భ కవిత్వ రీతులను అత్యున్నత స్థాయిలో నిర్వహించారు.

ప్రథమాశ్వాసంలోని 38వ పద్యంలో మత్తకోకిల వృత్తం లోపల సుదర్శన వృత్తాన్ని ఇమిడ్చి "సుదర్శనవృత్తగర్భ మత్తకోకిల వృత్తము"గా తీర్చిదిద్దారు.

గుళ్ళదుర్తి విద్యాపీఠం యొక్క ప్రాశస్త్యాన్ని వర్ణించే ప్రథమాశ్వాస 76వ పద్యంలో చంపకమాల వద్యంలో కందము, గీతి పద్యాలు దాగ ఉండేలా "సప్తవింశత్యధిక ద్వివిధ కంద గీత గర్భ చంపకమాల" అనే సంక్లిష్ట ప్రక్రియను సాధించారు.

ప్రథమాశ్వాస 83-84 పద్యాలలో కందద్వయంలో మణిగణనికర వృత్తాన్ని ఇమిడ్చారు.

ద్వితీయాశ్వాస 34వ దైవస్తుతి పద్యంలో సరసిజ వృత్తం లోపల రెండు కంద పద్యాలు, నీలోత్పలమాల, మణిగణనికరం ఇమిడి ఉండేలా "కందద్వయ-నీలోత్పలమాల-మణిగణనికర గర్భ సరసిజ వృత్తము"ను సృష్టించి తమ అపారమైన ప్రజ్ఞను నిరూపించుకున్నారు.

భాషా శైలి మరియు శబ్దాలంకారములు

కావ్యంలో భాష సముచితమైన సమాసాలతో, ప్రౌఢత్వంతో ఉంటూనే సులభంగా అర్థమయ్యే రీతిలో సాగుతుంది. శబ్దాలంకారాలు, ప్రాసలు పద్య పఠనంలో శ్రావ్యతను పెంచుతాయి. ప్రథమాశ్వాసంలోని వేకువజాము వర్ణనలో కవి ప్రయోగించిన శ్లేషాలంకారం భాషా సౌందర్యానికి గొప్ప ఉదాహరణ. అక్కడ 'ద్విజ సంఘాతంబు' అనే పదానికి పక్షుల సమూహము మరియు బ్రాహ్మణుల సమూహము అనే రెండు అర్థాలు స్ఫురించేలా వర్ణించి కవి శబ్ద వైవిధ్యాన్ని ప్రదర్శించారు.

ముగింపు - ప్రబంధ సాహిత్యంలో రేనాటి సూరీడు స్థానం

శ్రీ చింతా రామకృష్ణారావువిరచిత "రేనాటి సూరీడు" చారిత్రక పద్య ప్రబంధం తెలుగు సాహితీ జగత్తులో ఒక అపూర్వమైన సృష్టి. ప్రాచీన ప్రబంధ ప్రక్రియలోని కావ్య లక్షణాలను, అత్యంత సంక్లిష్టమైన బంధ-గర్భ కవితా శిల్పాలను ఆధునిక యుగంలో పునఃప్రతిష్ఠిస్తూ, దేశభక్తిపూరితమైన చారిత్రక వీరుని కథను ప్రబంధంగా మలచడం ప్రశంసనీయం. ఉయ్యాలవాడ నరసింహారెడ్డి స్వాతంత్ర్య పోరాట త్యాగాన్ని, రాయలసీమ ప్రాంతీయ శౌర్యాన్ని కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపుతూనే, కవి తన ఉత్కృష్టమైన కథన దక్షత ద్వారా పాఠకులను తన్మయులను చేశారు.

ఛందో వైవిధ్యం, అరుదైన వృత్తాల వినియోగం, చిత్ర-బంధ కవిత్వ విన్యాసాలు ఈ కావ్యానికి సాహిత్యాంబరంలో ఒక శాశ్వతమైన, అత్యున్నతమైన స్థానాన్ని కల్పిస్తున్నాయి. ప్రాచీన పద్య సంప్రదాయాన్ని, చారిత్రక సత్యాలను సమన్వయపరుస్తూ రూపుదిద్దుకున్న "రేనాటి సూరీడు" ప్రబంధం తెలుగు పద్య కావ్య చరిత్రలో ఒక విశిష్ట పరిశోధనాత్మక రత్నంగా నిలిచిపోతుంది.🕉️ 🙏🕉️

స్వస్తి

తాడేపల్లి పతంజలి .

తే. 28 - 8 - 2026.

ఉదార గుణ సంపన్నులైన బ్రహ్మశ్రీ తాడేపల్లి పతంజలి మహోదయులు నా కోరిక మేరకు ఆద్యంతము నా గ్రంథమును పరిశీలించి ఎంతో ప్రేమతో చక్కని సమీక్షను నాకు దయచేసినందులకు వారికి నా హృదయపూర్వక కృతజ్ఞతలు. 🙏🙏🙏

జైహింద్.

అప్పయ్యదీక్షితులవారి మన్యే నిజస్ఖలనదోషమవర్ణనీయమ్ అనే శ్లోకమునకు డా.తాడేపల్లి పతంజలి మహోదయుల వివరణము.

0 comments

 జైశ్రీరామ్.

అప్పయ్య దీక్షితుల వారి రచన.                       

శ్లో.   మన్యే నిజస్ఖలనదోషమవర్ణనీయమ్

అన్యస్య మూర్ధ్నా వినివేశ్య బహిర్భుభూషుః |

ఆవిశ్య దేవ! రసనాని మహాకవీనాం

దేవీ గిరామపి తవ స్తవమాతనోతి

భావం:

ఓ వరదరాజ  స్వామీ !  అసలు వర్ణించడానికే వీలులేని, తనదైన  తప్పును, వేరొకరి పై పెట్టి, తాను దాని నుండి బయటపడాలని సరస్వతీదేవి కోరుకుంటున్నది. అందుకే ఆమె మహాకవుల నాలుకల్లోకి ప్రవేశించి, నీ స్తోత్రాన్ని చేస్తోందని నేను భావిస్తున్నాను.

వివరణ:

ఈ శ్లోకంలో అప్పయ్య దీక్షితులు వారు భగవంతుని మహిమ అపారమని, ఆయనను సంపూర్ణంగా స్తుతించడం సాక్షాత్తు సరస్వతీదేవికి కూడా సాధ్యం కాదని చెప్తున్నారు. సాధారణంగా మనం ఏదైనా తప్పు చేస్తే, ఆ తప్పు మనది కాదని వేరొకరిపై నెట్టేస్తుంటాం కదా!అలాగే, భగవంతుని మహిమను పూర్తిగా వర్ణించలేకపోవడం సరస్వతీదేవి యొక్క ఒక రకమైన 'లోపం' లేదా 'దొరలుబాటు' అని కవి వర్ణిస్తున్నారు.

ఆమె తన ఈ లోపాన్ని లోకానికి తెలియనట్లు చేయాలని, తాను నిర్దోషిని అనిపించుకోవాలని భావించిందట. అందుకే ఆమె నేరుగా భగవంతుడిని స్తుతించకుండా, మహాకవుల నాలుకలను ఆవేశించి, వారి ద్వారా భగవంతుని స్తోత్రాన్ని చేయిస్తుందని కవి ఉత్ప్రేక్షిస్తున్నారు. దీనివల్ల, ఆ స్తోత్రంలో ఏమైనా తప్పులు దొర్లితే, అవి కవుల తప్పులే కాని తనవి కావని సరస్వతీదేవి తప్పించుకుంటుందనేది ఇక్కడ కవి ఉద్దేశం.

మొత్తంగా, భగవంతుని గుణాలు, మహిమ ఎంత గొప్పవో, ఎంత అద్భుతమో చెప్పడానికి మాటలు చాలవు అని, వాగ్దేవి అయిన సరస్వతీదేవి కూడా ఆయనను పూర్తిగా స్తుతించలేకపోయిందని ఈ శ్లోకం ద్వారా కవి తెలియజేస్తున్నారు.

ఇట్లు

తాడేపల్లి పతంజలి.

బ్రహ్మశ్రీ తాడేపల్లి పతంజలి మహోదయులకు ధన్యవాదములు.

జైహింద్.