యత్రాస్తి భోగో నచ తత్ర మోక్షః ..... మేలిమి బంగారం మన సంస్కృతి.

 జైశ్రీరామ్.

శ్లో.  యత్రాస్తి భోగో నచ తత్ర మోక్షఃI - యత్రాస్తి మోక్షో నచ తత్ర భోగఃII

శ్రీ సుందరీ సేవన తత్పరాణాంI - భోగశ్చ మోక్షశ్చ కరస్థ ఏవ II

గీ.  భోగమున్న చోట మోక్షంబు కరువగు,

మోక్షమున్నచోట భోగమటులె,

నమ్మ పాదసేవ నమరును రెండును

నమ్మపైన భక్తి యమరుత మది.

భావము.  ఎక్కడ భోగాపేక్ష ఉంటుందో అక్కడ మోక్షం లభించదు. అలాగే ఎక్కడైతే మోక్షకాంక్ష ఉంటుందో అక్కడ భోగాసక్తి ఉండదు. కాని ఎవరైతే శ్రీ లలితా మహాత్రిపురసుందరి జననిని సేవిస్తారో వారికి భోగములు, మోక్షమూ సులభంగా కరతలామలకములౌతాయి, అంటారు.

జైహింద్.

శ్రీ సుందరీ సేవన తత్పరాణాం భోగశ్చ మోక్షశ్చ కరస్థ ఏవ!..... శ్రీ పాలకుర్తి రామ్మూర్తి.

 జైశ్రీరామ్.

శ్లో.  యత్రాస్తి భోగో నచ తత్ర మోక్షః యత్రాస్తి మోక్షో నచ తత్ర భోగః

శ్రీ సుందరీ సేవన తత్పరాణాం భోగశ్చ మోక్షశ్చ కరస్థ ఏవ!

ఎక్కడ భోగాపేక్ష ఉంటుందో అక్కడ మోక్షం లభించదు. అలాగే ఎక్కడైతే మోక్షకాంక్ష ఉంటుందో అక్కడ భోగాసక్తి ఉండదు. కాని ఎవరైతే శ్రీ లలితా మహాత్రిపురసుందరి జననిని సేవిస్తారో వారికి భోగములు, మోక్షమూ సులభంగా కరతలామలకములౌతాయి, అంటారు.

లలితాదేవి దేవతల కార్యాన్ని సుసంపన్నం చేయడం లక్ష్యంగా చిదగ్నికుండంలో ఆవిర్భవించింది. దైవ కార్యము ఏమిటి? భండాసురుని సంహరించడం. భండాసురుడు ఎవరు? మన్మథుని శివుడు భస్మం చేసిన సమయంలో ఆ భస్మాన్ని చిత్రకర్మ అనేవాడు ఒక బొమ్మగా తయారుచేయడం, దానికి ప్రాణప్రతిష్ట జరిగి భండుడు అవతరించడం, అతని చర్యలు రాక్షసంగా మారడంతో.. అతనిని భండాసురునిగా వ్యవహరించడం జరిగింది.

ఆ భండాసురునికి విశుక్రుడు, విషంగుడు అనే వారు తోడయ్యారు. వారికి అదనంగా ఇంద్రశత్రువు, అమిత్రఘ్నుడు, విద్యున్మాలి, విభీషణుడు, ఉగ్రకర్ముడు, ఉగ్రధన్వుడు, విజయుడు, శ్రుతిపారగుడు అనబడే ఎనిమిది మంది రాక్షసులు ముఖ్యమైన అనుచరులుగా వచ్చి చేరారు. వీరంగా జగత్తుకు కంటకులుగా మారడం వల్ల వారిని సంహరించేందుకై "చిదగ్నికుండం"లో ఆవిష్కృతమయింది, లలితాదేవి.

అలా అవతరించిన లలితాంబిక, వివిధ దైవీశక్తులను సమీకృతం చేసి భండాసురుని సంహరించింది. దీనిని లలితాసహస్రనామాలు 64 వ నామం నుండి 84 వ నామంవరకు వర్ణించాయి. 

భండాసురుడు అంటే.. భండాసురుని వ్యక్తిగా చూడవద్దు. మానవునిలో సహజమైన జ్ఞానాన్ని కప్పివేసే అంతరంగంలోని అహంకారానికి ప్రతీకగా చూడాలి.. కామదహనం పిమ్మట ఆ భస్మం నుండి జనించిన వాడు భండాసురుడు. అంటే కామం నశించినా దాని భస్మం పూర్తిగా ప్రక్షాళన కాలేదు. లేదా అంతరంగ శుద్ధికాలేదు అన్నది భావన. అహంకారం, స్వార్థం, మమకారం, జడత్వం వీటితో ఆత్మజ్ఞానాన్ని కప్పివేసుకున్న అజ్ఞానానికి ప్రతీక భండాసురుడు. నిజానికి అహంకారం చైతన్యవంతమైతే దుష్టప్రవృత్తికి మార్గంచూపుతుంది. లలితాదేవి ప్రకటించిన యుద్ధం బాహ్యయుద్ధం కాదు. అజ్ఞానంపై జ్ఞానాన్ని, అహంకారంపై చైతన్యాన్ని, జడత్వంపై సృజనశక్తిని పంపించి  అహంకారాన్ని సమూలంగా తొలగించింది అని భావించాలి.

అహంకారం నుండి ప్రకటితమయ్యేది దుష్టబుద్ధి.. దానినే విశుక్రుడు అన్నారు. దుష్టబుద్ధి ఇతరులకు హానిచేసి ఆనందించాలని భావిస్తుంది. ఆ భావనా జనితమైనవాడే.. విషంగుడు. వారి వద్ద ఉండేది విఘ్నయంత్రము.. ప్రతి ఉత్తమ కార్యానికి విఘ్నకారణాలను సృజించాలనే బుద్ధితో ప్రణాళికలు రచించడం.. నిజానికి యంత్రము అంటే మనము దానికి ఇచ్చినది ఏదైనా దానిని పెంచి మనకు అందించేది. చెడుభావనతో దానిని నింపిన సమయంలో అది విఘ్నయంత్రంగా లోకానికి అపకారం చేయడానికి ఉపక్రమిస్తుంది. 

ఇక భండుని కుమారులు.. మన అంతరంగంలోని దుర్మార్గపు చర్యలు, భండుని సేన.. దుష్టుల యొక్క సేనావాహిని, శూన్యకపురము అంటే అశుభాలకు నెలవైనది.. చివరకు ఏమీ మిగలకుండా చేసేదిగా భావించవచ్చు. 

మానసికంగా భండాసురుడు అహంకార రూపంలోనూ, నేను నాది అనే మమకారాల రూపంలోనూ అధికార వ్యామోహ రూపంలోనూ, ఆధిక్యతను చాటుకునే రూపంలోనూ మనలోనే ఉన్నాడు.. 

దీనిని సామాజిక కోణంలో పరిశీలిస్తే... భండాసురుడు అధికార దుర్వినియోగానికి, స్వార్థపూరిత చింతనకు, అన్యాయానికి, వివక్షలకు, విలువల క్షీణతకు, సృజనశీలతను అణిచివేసే శక్తులకు ప్రతీకగా చూడవచ్చు. లలితాదేవి యొక్క సేనావాహిని ఈ అధార్మిక శక్తులను అణిచివేసింది. అనడంలో కేవలం ఆయుధాలు ధరించిన దేవతలు భండాసురుని శక్తులను సంహరించాయి అనుకోవడం సరికాదు. లలితాదేవి శక్తులను సానుకూల శక్తులకు ప్రతీకలుగా చూడాలి. జ్ఞానం వల్ల వివేకం, విచక్షణలు వెలుగుచూస్తాయి. ధార్మికప్రవర్తన వల్ల నైతికత నిలుస్తుంది. ప్రేమవల్ల మానవీయత వికసిస్తుంది. ధైర్య సాహసాల వల్ల అన్యాయాన్ని, అధర్మాన్ని ఎదుర్కొనే శక్తి ఉత్తేజితమౌతుంది. సృజనశీలత వల్ల సమాజం నూతనంగా ఆవిష్కృతమౌతుంది.

వ్యక్తి స్థాయిలో చూస్తే భండాసుర వధ అనేది అహంకార నిర్మూలనంగా తీసుకోవాలి. సామాజిక స్థాయిలో భండాసుర వధను అన్యాయ వ్యవస్థలపై ధర్మచైతన్య విజయంగా భావించాలి. ఆధ్యాత్మిక స్థాయిలో భండాసుర వధను అజ్ఞానం తొలగి చైతన్యం వికసించడంగా భావించాలి.

ఇక్కడొక ప్రశ్న ఎదురవవచ్చు.. జగత్తంతా ఉన్నది ఒకే ఒక చైతన్యం.. అదీ అమ్మవారే కదా. అప్పుడు భండాసురునిలోనూ ఉన్నది అమ్మవారే కదా.. అప్పుడు ఆమె ఎవరితో యుద్ధం చేస్తుంది? 

అద్వైత దృష్టితో పరిశీలిస్తే.. ఆమె ఎవరితోనూ యుద్ధం చేయలేదు. తనలోనే ఏర్పడిన అవిద్య అనబడే ఆవరణాన్ని తనలోనే ఉన్నట్టి జ్ఞానమనే శక్తితో తొలగించింది లేదా అణచివేసింది. ఇక్కడ మరొక అంశాన్ని గుర్తించాలి. సకారాత్మకశక్తులు, నకారాత్మకశక్తులు రెండూ ఉంటేనే సమగ్రత. ఒకటి ఉండి మరొకటి లేని స్థితి ఉండదు. కాకపోతే ఏది చైతన్యవంతంగా ఉన్నది ఏది జడతను ఆదరిస్తున్నది అనేదే ముఖ్యమైనది. శక్తి ఒక్కటే రూపాలు లేదా ధర్మాలు అనేకం మాత్రమే. 

దేవీ ఉపాసనలో పరాశక్తి సర్వవ్యాపిని. భండాసురుడిలో ఉన్న చైతన్యం కూడా ఆమెదే. అతనిలోని శక్తి కూడా ఆమెదే. అతన్ని సంహరించే లలితా శక్తి కూడా ఆమెదే.  నిజానికిది రెండు శక్తుల మధ్య యుద్ధం కాదు. అజ్ఞానంతో ఆవరించబడిన చైతన్యం.. అదే చైతన్యంలోని జ్ఞానశక్తి చేత తన ఆవరణాన్ని తొలగించుకోవడం.  దీపం చీకటితో యుద్ధం చేయదు. దీపం వెలిగినప్పుడు చీకటి స్వయంగా తొలగిపోతుంది. అలాగే జ్ఞానం అజ్ఞానంతో యుద్ధం చేయదు.. జ్ఞానం వ్యక్తమైనప్పుడు అజ్ఞానం నిలవదు.

మరొక ప్రశ్న.. “వధ” ఎందుకు? ఇక్కడే పురాణ భాషకు, తాత్త్విక భాషకు మధ్య ఉన్న తేడాను గుర్తించాలి. పురాణం “వధ” అంటుంది. తాత్త్వికత దానినే "అవిద్యా నివృత్తి"గా చెపుతుంది. ఈ ప్రక్రియలో భండాసురుని వ్యక్తిత్వాన్ని ఆవరించిన అహంకారం, మమకారం, అవిద్య, వికారాలు తొలగిపోయాయి. అంతేకానీ వాటికి ఆధారమైన చైతన్యం నశించదు.

లలితాత్రిపురసుందరి భండాసురుడిని నాశనం చేయలేదు.. అతనిలోని అసురత్వాన్ని తొలగించింది.

సామాజిక కోణంలో వ్యక్తిపై ద్వేషం కాదు. అతడి దుష్ప్రవృత్తిపై ప్రతిఘటన కావాలి. మనిషి నిర్మూలనం కాదు.. మనిషిలోని అజ్ఞాన నిర్మూలనం జరగాలి. 

పాలకుర్తి రామమూర్తి..

ఇంత చక్కని విషయాన్ని అందించిన శ్రీ పాలకుర్తి రామమూర్తిగారికి ధన్యవాదములు.

జైహింద్.

ఆంధ్రామృత పాఠకులకు ఆస్తిక మహాశయులకుశరన్నవరాత్రులు సందర్భంగా శుభాకాంక్షలు.

 జైశ్రీరామ్.

ఓం శ్రీమాత్రే నమః.

ఆంధ్రామృత పాఠకులకు ఆస్తిక మహాశయులకు శరన్నవరాత్రులు సందర్భంగా శుభాకాంక్షలు.

ఆ జగన్మాత ఈ నవరాత్రులలో నవ దుర్గలుగా భక్తులకు కనువిందు చేస్తూ అలౌకికానందాన్ని కలుఁగఁ జేస్తూ అనుగ్రహిస్తుంది. ఐతే భక్తులైనా సాధకులైనా చేయవలసినది ఒక్కటే. అమ్మవారి అనుగ్రహాన్ని పూర్తిగా పొందాలనే ఆ కాంక్ష త్రికరణ శుద్ధిగా కలిగి ఉండటంతో పాటు ఆ జగన్మాతను అణువణువునా చూడగలగాలి. అణువణువునా ఆతల్లి రూపాన్నే చూడఁ గలగాలి. ఆరాధించఁ గలగాలి. అప్పుడు తప్పక ఆ తల్లి అనుగ్రహం లభిస్తుందనడంలో ఎట్టి సందేహమూ లేదు.

జై జగన్మాతా!

అందరికీఆ తల్లి ఆశీస్సులు లభించుఁగాక.

జైహింద్.

అస్తమించిన అక్షర తపస్వి ఆచార్య ముదిగొండ శివప్రసాద్... దర్శనమ్ పత్రిక ... శ్రద్ధాంజలి

ఓం నమశ్శివాయ

తెలుగు చారిత్రక నవలా సాహిత్యానికి తీరని లోటు... అస్తమించిన అక్షర తపస్వి ఆచార్య ముదిగొండ శివప్రసాద్

దర్శనమ్ శ్రద్ధాంజలి

తెలుగు సాహిత్య ప్రపంచంలో మరో మహోన్నత సాహితీ శిఖరం నేలకొరిగింది. చారిత్రక నవలా రచనకు సరికొత్త ప్రాణం పోసి, భారతీయ చరిత్ర, సంస్కృతి, సనాతన ధర్మ వైభవాలను అక్షరబద్ధం చేసిన ప్రముఖ సాహితీవేత్త, ఆచార్య డాక్టర్ ముదిగొండ శివప్రసాద్ గారు ఇకలేరు. అక్టోబరు 8, గురువారం సాయంత్రం ఆయన కన్నుమూశారన్న విషాదవార్త తెలుగు సాహిత్యాభిమానుల హృదయాలను కలచివేసింది. 85 సంవత్సరాల సుదీర్ఘ జీవితంలో ఆరు దశాబ్దాలకు పైగా సాహిత్య సేవకే అంకితమై, చరిత్రను పరిశోధించి, దానికి సాహిత్యరూపమిచ్చి, తరతరాల పాఠకులకు భారతీయ సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని పరిచయం చేసిన మహనీయుని నిర్యాణం తెలుగు సాహిత్యానికి తీరని లోటు. విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, నోరి నరసింహశాస్త్రి, అడవి బాపిరాజు వంటి సాహితీ దిగ్గజాలు సమున్నత స్థాయికి చేర్చిన చారిత్రక నవలా ప్రక్రియను తనదైన విశిష్ట రచనా వైదుష్యంతో కొనసాగించిన ఆయన అక్షరతపస్వి. దేశభక్తి, ధర్మనిష్ఠ, చరిత్ర పట్ల అపారమైన ఆసక్తి, పరిశోధన పట్ల అంకితభావం, నిర్భయమైన అభిప్రాయ ప్రకటన ఆయన వ్యక్తిత్వానికి ప్రధాన లక్షణాలు. ఆయన భౌతికంగా దూరమైనా, సృష్టించిన సాహిత్య సంపద, రచనల ద్వారా అందించిన చారిత్రక చైతన్యం, తరతరాలకు మార్గదర్శకంగా నిలిచే సందేశాలు చిరస్థాయిగా నిలిచిపోతాయి. ఈ విషాద సందర్భంలో దర్శనమ్ ఆధ్యాత్మిక వార్తా మాసపత్రిక బాధాతప్త హృదయంతో ఆ మహనీయునికి అక్షరాంజలి ఘటిస్తోంది.

ఆచార్య ముదిగొండ శివప్రసాద్ గారు 1940 డిసెంబరు 23న నేటి ప్రకాశం జిల్లాలోని ఒంగోలు సమీపాన ఆకులల్లూరు గ్రామంలో జన్మించారు. తండ్రి ముదిగొండ మల్లికార్జునరావు, తల్లి రాజేశ్వరమ్మ. ఆకులల్లూరు ఆయన మాతామహుల గ్రామం కాగా గుంటూరు సమీపంలోని తాడికొండ పితృవంశానికి చెందిన గ్రామం. బాల్యం ఈ రెండు ప్రాంతాల్లో గడిచింది. సముద్రతీర ప్రాంతమైన ఆకులల్లూరులో ప్రకృతి సౌందర్యం, గ్రామీణ జీవన విధానం, పల్లె సంస్కృతి ఆయన మనసుపై చెరగని ముద్రవేశాయి. గుంటూరు ప్రాంతంలోని సాహిత్య వాతావరణం ఆయనలో రచనాసక్తిని పెంపొందించింది. తాడికొండతో అనుబంధం ఉన్న జ్ఞానపీఠ పురస్కార గ్రహీత రావూరి భరద్వాజతో ఆయనకు ఏర్పడిన సాన్నిహిత్యం జీవితాంతం కొనసాగింది. చిన్ననాటి గ్రామీణ జీవితం, ఆచారవ్యవహారాలు, సామాజిక సంబంధాలు, పండుగలు, సంప్రదాయాలను ఆయన ఎంతో ఆత్మీయంగా గుర్తుచేసుకునేవారు.

శివప్రసాద్ గారి తండ్రి మల్లికార్జునరావు స్వయంగా రచయిత, వక్త, పత్రికా సంపాదకుడు, సనాతన ధర్మ ప్రచారకుడు. అప్పట్లో వెలువడిన దివ్యవాణి వంటి పత్రికలకు ఆయన రచనలు అందించేవారు. కుటుంబంలో నిరంతరం పుస్తకాలు, పత్రికలు, సాహిత్య చర్చలు ఉండేవి. తండ్రి నుంచి సంక్రమించిన సాహిత్యాభిరుచి, ధార్మిక సంస్కారం శివప్రసాద్ గారి జీవితాన్ని ప్రభావితం చేశాయి. అయితే బాల్యంలోనే తండ్రిని కోల్పోవడం కుటుంబాన్ని ఆర్థికంగా, మానసికంగా కుంగదీసింది. ప్రతికూల పరిస్థితులను అధిగమించి స్వయంకృషితో ఉన్నత విద్యను అభ్యసించారు. పుస్తకాలే స్నేహితులుగా, మహాకవుల రచనలే మార్గదర్శకాలుగా ఆయన విద్యాభ్యాసం కొనసాగింది. బాల్యంలో ఎదురైన కష్టాలు ఆయనలో ఆత్మవిశ్వాసాన్ని, క్రమశిక్షణను, పట్టుదలను పెంపొందించాయి.

తెలుగు, సంస్కృత సాహిత్యాలపై ప్రగాఢమైన ఆసక్తి కలిగిన శివప్రసాద్ గారు అనేకమంది మహాపండితుల సాన్నిహిత్యాన్ని పొందారు. విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, దివాకర్ల వేంకటావధాని, పింగళి లక్ష్మీకాంతం, కాటూరి వెంకటేశ్వరరావు, వేదుల సత్యనారాయణశాస్త్రి, గంటి జోగిసోమయాజి తదితర సాహితీ ప్రముఖుల ప్రభావం ఆయనపై పడింది. దువ్వూరి వేంకటరమణశాస్త్రి వద్ద వ్యాకరణం అభ్యసించారు. ముఖ్యంగా దివాకర్ల వేంకటావధానితో ఏర్పడిన గురుశిష్య సంబంధం ఆయన జీవితంలో విశిష్టమైనది. తెలుగు భాషా వైభవం, భారతీయ సంస్కృతి విశిష్టతలను ప్రజలకు తెలియజేయాలనే గురువుగారి ఉపదేశాన్ని జీవితాంతం ఆచరించడానికి ప్రయత్నించారు. తన సాహిత్య జీవితానికి విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, అడవి బాపిరాజు, నోరి నరసింహశాస్త్రి రచనలు ప్రధానమైన ఆదర్శాలని ఆయన స్వయంగా చెప్పుకున్నారు.

పాత్రికేయ వృత్తితోనూ శివప్రసాద్ గారికి సుదీర్ఘ అనుబంధం ఉంది. తెలుగు పత్రికా చరిత్రలో విశిష్ట స్థానమున్న కృష్ణాపత్రిక సంపాదకవర్గంలో పనిచేశారు. సాహిత్య రచనల ఎంపిక, సంపాదకత్వం, ధారావాహిక నవలల ప్రచురణ, సమీక్షలు, సాంస్కృతిక వ్యాసాల రూపకల్పనలో భాగస్వాములయ్యారు. ఆ కాలంలో ప్రముఖ రచయితలతో ఏర్పడిన పరిచయాలు ఆయన సాహిత్య దృష్టిని మరింత విశాలం చేశాయి. రావూరి భరద్వాజ రచించిన పాకుడురాళ్లు నవల కృష్ణాపత్రికలో ధారావాహికంగా ప్రచురితమవుతున్న రోజుల్లో ఆయన సంపాదకవర్గంలో ఉన్నారు. విశ్వనాథ సత్యనారాయణ వంటి ప్రముఖుల రచనల ప్రచురణలోనూ పాత్ర పోషించారు. పాత్రికేయునిగా పొందిన అనుభవం తరువాతి కాలంలో ఆయన వ్యాస రచనకు, విమర్శనాత్మక దృష్టికి, సమకాలీన సమస్యలపై స్పందించే స్వభావానికి తోడ్పడింది.

1959లో హైదరాబాద్‌లో ఉపాధ్యాయునిగా వృత్తి జీవితాన్ని ప్రారంభించిన శివప్రసాద్ గారు తరువాత భద్రుక కళాశాల, ఓరియంటల్ కళాశాల తదితర విద్యాసంస్థల్లో పనిచేశారు. అనంతరం ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో అధ్యాపకునిగా నియమితులై లెక్చరర్, రీడర్, ప్రొఫెసర్ స్థాయుల్లో సేవలందించారు. సుమారు మూడున్నర దశాబ్దాల అధ్యాపక జీవితంలో ఎందరో విద్యార్థులకు సాహిత్యాన్ని బోధించారు. పాఠ్యాంశాలను వివరించడమే కాకుండా వాటి చారిత్రక నేపథ్యం, సామాజిక ప్రాధాన్యం, భాషా సౌందర్యం, సాంస్కృతిక విలువలను విశ్లేషించి చెప్పేవారు. తన పర్యవేక్షణలో 30 మంది ఎం.ఫిల్., పీహెచ్‌డీ పట్టాలు పొందినట్లు ఆయన ఒక ముఖాముఖిలో వెల్లడించారు. ఉస్మానియా, కాకతీయ, ఆంధ్ర, నాగార్జున తదితర విశ్వవిద్యాలయాల్లో ఆయన సాహిత్యంపైనే పరిశోధనలు జరగడం ఆయన రచనలకు లభించిన విద్యావిషయక గుర్తింపు.

ఆచార్య డాక్టర్ సి. నారాయణరెడ్డి మార్గదర్శకత్వంలో ఆధునికాంధ్ర కవిత్వంపై ఉద్యమాల ప్రభావం అనే అంశంపై పరిశోధించి డాక్టరేట్ పొందారు. రాజకీయ, సామాజిక, సాహిత్య ఉద్యమాలు తెలుగు కవిత్వాన్ని ఏ విధంగా ప్రభావితం చేశాయనే అంశాన్ని చారిత్రక పరిణామక్రమంలో విశ్లేషించారు. సాహిత్యం సమాజానికి వేరుగా ఉండదని, సమాజంలోని పరిణామాలు భాషలోనూ భావప్రకటనలోనూ ప్రతిఫలిస్తాయని ఈ పరిశోధన ద్వారా వివరించారు. ఒక సాహిత్య ప్రక్రియను అధ్యయనం చేసేటప్పుడు దాని నేపథ్యంలోని సామాజిక శక్తులను పరిశీలించాలనే పరిశోధనా దృక్పథం తరువాత ఆయన రచించిన చారిత్రక నవలల్లోనూ కనిపిస్తుంది.

తెలుగు చారిత్రక నవలా సాహిత్యంలో శివప్రసాద్ గారిది ప్రత్యేక అధ్యాయం. చారిత్రక నవల అంటే రాజులు, రాజ్యాలు, యుద్ధాలు, విజయాలు, పరాజయాల వర్ణన మాత్రమే కాదని, ఒక కాలంలోని సమాజాన్ని, ప్రజల జీవన విధానాన్ని, రాజకీయ పరిస్థితులను, మత విశ్వాసాలను, కళాసంపదను సజీవంగా చిత్రించే సాహిత్య ప్రక్రియ అని ఆయన రచనలు తెలియజేస్తాయి. చరిత్ర గ్రంథాల్లో కనిపించే సంఘటనలను కథనంగా మలచడంలో ఆయనకు విశేషమైన నైపుణ్యం ఉంది. చారిత్రక వ్యక్తుల మధ్య మానవ సంబంధాలను, మనోభావాలను, సంఘర్షణలను, ఆశయాలను చిత్రిస్తూ పాఠకులను ఆనాటి కాలంలోకి తీసుకువెళ్లేవారు. చారిత్రక ప్రమాణాలకు ప్రాధాన్యమిస్తూనే నవలాశిల్పానికి అవసరమైన కల్పనను సమన్వయించడం ఆయన రచనా విధానంలో ముఖ్యమైన లక్షణం.

భారతీయులకు, ముఖ్యంగా ఆంధ్రులకు సుదీర్ఘమైన చరిత్ర, ఘనమైన సంస్కృతి ఉన్నాయని సామాన్యులకు తెలియజేయాలనే ఆశయంతో చారిత్రక నవలలు రచించడం ప్రారంభించినట్లు ఆయన స్వయంగా వివరించారు. తన రచనల ద్వారా పాఠకుడు కేవలం వినోదాన్ని పొందడమే కాకుండా చరిత్రపై ఆసక్తిని పెంపొందించుకోవాలని భావించారు. శాతవాహనులు, కాకతీయులు, విజయనగర సామ్రాజ్యం, తంజావూరు నాయకరాజులు, ముసునూరి నాయకులు వంటి రాజవంశాలు, చారిత్రక వ్యక్తులను ఇతివృత్తాలుగా ఎంచుకున్నారు. ఆయా కాలాలకు సంబంధించిన సాహిత్య ఆధారాలు, చారిత్రక వృత్తాంతాలు, శాసనాలు, ప్రాంతీయ సంప్రదాయాలను అధ్యయనం చేస్తూ రచనలు సాగించారు. అందువల్లే ఆయనను కేవలం నవలా రచయితగా కాకుండా చరిత్రను సాహిత్యరూపంలో ఆవిష్కరించిన పరిశోధనాత్మక రచయితగా గుర్తించాలి.

శాతవాహనుల చరిత్రపై ఆయనకు ప్రత్యేకమైన ఆసక్తి ఉంది. ప్రాచీన ఆంధ్రుల రాజకీయ వైభవం, ధాన్యకటక ప్రాంత చరిత్ర, బౌద్ధ సంస్కృతి, అప్పటి సామాజిక జీవన విధానాలు ఆయన నవలల్లో చోటుచేసుకున్నాయి. శ్రీలేఖ, శ్రావణి, వసంత గౌతమి, ఆచార్య నాగార్జున జీవితాన్ని ఆధారంగా చేసుకున్న నాగపూర్ణిమ వంటి రచనలు ఆయన చారిత్రక సృజనకు నిదర్శనాలు. శాతవాహనుల నేపథ్యంలో ఆరు నవలలు రచించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నారు. శ్రీలేఖ నవల విజయ మాసపత్రికలో సుమారు మూడు సంవత్సరాలపాటు ధారావాహికగా ప్రచురితమై విశేష పాఠకాదరణ పొందింది. శ్రావణి నవల ఆంధ్రభూమి వారపత్రికలో ప్రచురితమై ప్రజాదరణ సాధించింది. చారిత్రక విషయాలను ఉత్కంఠభరితంగా చెప్పగలిగితే సాంఘిక నవలలతో సమానంగా పాఠకులను ఆకర్షించవచ్చని ఈ రచనల ద్వారా నిరూపించారు.

కాకతీయుల చరిత్రపై శివప్రసాద్ గారు చేసిన కృషి మరింత విశిష్టమైనది. వరంగల్లు రాజధానిగా వెలుగొందిన కాకతీయ సామ్రాజ్య రాజకీయ, సాంస్కృతిక వైభవాన్ని అధ్యయనం చేశారు. వేయిస్తంభాల దేవాలయాన్ని నేపథ్యంగా తీసుకుని ఆవాహన నవల రచించారు. మాలిక్ కాఫర్ నవలలో కాకతీయుల కాలంలోని చారిత్రక పరిణామాలను ఇతివృత్తంగా ఎంచుకున్నారు. సమ్మక్క, సారలమ్మల చరిత్ర, తెలంగాణ ప్రాంత జానపద సంప్రదాయాల నేపథ్యంతో చంద్రకళ వంటి రచనలు చేశారు. కాకతీయ సామ్రాజ్య పతనం తరువాత ఆంధ్రదేశ చరిత్రలో కీలక పాత్ర పోషించిన ముసునూరి నాయకుల చరిత్రను అమృతోదయం ద్వారా పాఠకులకు పరిచయం చేశారు. కాకతీయుల శిల్పకళ, దేవాలయ నిర్మాణ వైభవం, సాహిత్యం, రాజకీయ వ్యవస్థలను ప్రత్యేక పరిశోధనాంశాలుగా స్వీకరించారు.

కాకతీయ కళాదర్శనం ఆయన పరిశోధనా వైదుష్యానికి ప్రతీకగా నిలిచిన ముఖ్యమైన గ్రంథం. కాకతీయుల కాలంలోని రాజ్యపాలన, సామాజిక నిర్మాణం, సాహిత్య వికాసం, శిల్పకళ, ఆలయ నిర్మాణ సంప్రదాయాలు, సాంస్కృతిక జీవనాన్ని విస్తృతంగా విశ్లేషించిన పరిశోధనాత్మక రచన ఇది. సాధారణ పాఠకుల కోసం చారిత్రక నవలలు రాసిన శివప్రసాద్ గారు, పరిశోధకులు, చరిత్ర అధ్యయనకర్తల కోసం సిద్ధాంత గ్రంథాలనూ రచించారు. కథనం ద్వారా చరిత్రను ప్రజలకు చేరువ చేయడం ఒకవైపు, పరిశోధన ద్వారా చరిత్రకు సంబంధించిన అంశాలను విశ్లేషించడం మరోవైపు ఆయన జీవితంలో సమాంతరంగా సాగాయి.

తంజావూరు విజయం ఆయనకు విశేషమైన పేరు తెచ్చిన చారిత్రక నవల. నాయకరాజుల కాలంలోని తంజావూరు సాంస్కృతిక వైభవం, తెలుగు భాషా సాహిత్యాలకు అక్కడ లభించిన ఆదరణ, రాజ్యపాలన, కళాపోషణ వంటి అంశాలు ఈ రచనకు నేపథ్యం. రఘునాథ నాయకుని కాలాన్ని ఆధారంగా తీసుకుని రచించిన ఈ నవల తెలుగు చారిత్రక సాహిత్యంలో విస్తృత పాఠకాదరణ పొందింది. ఇంటర్మీడియట్ విద్యార్థులకు పాఠ్యగ్రంథంగా ఎంపిక కావడంతో మూడు లక్షల ప్రతులు ముద్రితమైనట్లు ఆయన స్వయంగా పేర్కొన్నారు. తెలుగు చారిత్రక నవలలు విశ్వవిద్యాలయ పరిశోధనలకు మాత్రమే పరిమితం కాకుండా సాధారణ పాఠకులకు, విద్యార్థులకు కూడా చేరువకావడానికి ఇటువంటి రచనలు తోడ్పడ్డాయి.

ఆధ్యాత్మిక సాహిత్యంపై శివప్రసాద్ గారికి ఉన్న అనురక్తికి శ్రీపదార్చన ఒక విశిష్ట నిదర్శనం. పదకవితా పితామహుడు తాళ్లపాక అన్నమాచార్య జీవితాన్ని ఇతివృత్తంగా స్వీకరించి ఈ నవలను రచించారు. అన్నమయ్య భక్తి, వేంకటేశ్వర స్వామి పట్ల ఆయన అనన్య నిష్ఠ, సంకీర్తనలలోని ఆధ్యాత్మిక తత్త్వం, ఆనాటి సామాజిక పరిస్థితులను సాహిత్యరూపంలో ఆవిష్కరించారు. మొదట అన్నమయ్య జీవితాన్ని చిత్రకథగా రూపొందించేందుకు జరిగిన ప్రయత్నాలకు సంబంధించిన తన అధ్యయనాన్ని తరువాత నవలారూపంలో మలిచారు. ఈ రచనకు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం ఉత్తమ నవల పురస్కారం లభించింది. ఆధ్యాత్మిక వ్యక్తిత్వాన్ని నవలా ప్రక్రియలో సజీవంగా చిత్రించగలిగిన రచయితగా ఈ గ్రంథం ఆయనకు ప్రత్యేకమైన గుర్తింపును తెచ్చిపెట్టింది.

ఆయన రచనా పరిధి చారిత్రక నవలలకు మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. పట్టాభి, రెసిడెన్సీ, మహాసర్గ, బసవగీత, సమ్రాట్ పుష్యమిత్ర, సగం విరిగిన చంద్రుడు వంటి రచనలు ఆయన సాహిత్య వైవిధ్యాన్ని తెలియజేస్తాయి. సాంఘిక నవలలు, కథలు, నాటికలు, వ్యాసాలు, విమర్శలు, జీవిత చరిత్రలు, సాంస్కృతిక పరిశోధనలు వంటి అనేక ప్రక్రియల్లో రచనలు చేశారు. ప్రభాతగీతం వంటి నవలల్లో పారిశ్రామికీకరణ, ప్రపంచీకరణ, గ్రామీణ జీవన వ్యవస్థలో మార్పులు, కుటుంబ సంబంధాల్లో పరిణామాలను చిత్రించారు. ప్రతిభ నవలలో కళనే జీవితంగా స్వీకరించిన కళాకారిణి మనోప్రపంచాన్ని ఆవిష్కరించారు. వంశధార నవలలో చలనచిత్ర రంగంలోని రచయిత జీవితం, విజయాపజయాలు, మానవ సంబంధాలను కథావస్తువుగా తీసుకున్నారు. నన్నయ్యభట్టు మళ్లీ పుట్టాడు వంటి రచనల్లో వ్యంగ్యాన్ని ఉపయోగించి సమకాలీన భాషా సాహిత్య పరిస్థితులపై స్పందించారు.

ఆయన రచనల్లో అత్యంత ప్రధానమైన అంశం దేశభక్తి. భారతదేశం రాజకీయ సరిహద్దులతో కూడిన భూభాగం మాత్రమే కాదని, వేల సంవత్సరాలుగా కొనసాగుతున్న సాంస్కృతిక నాగరికత అని విశ్వసించారు. భారతీయుల చరిత్రను, సంస్కృతిని, స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో మహనీయుల త్యాగాలను భావితరాలకు తెలియజేయాలని నిరంతరం ఆకాంక్షించారు. ఛత్రపతి శివాజీ, సుభాష్ చంద్రబోస్, వీరసావర్కర్, అల్లూరి సీతారామరాజు వంటి చారిత్రక వ్యక్తుల త్యాగాలను గౌరవిస్తూ ప్రసంగాలు చేశారు. జాతీయ నాయకుల స్మృతిని కాపాడుకోవడం, వారి కృషిపై అధ్యయనం చేయడం సమాజ బాధ్యతగా భావించారు. స్వాతంత్ర్య సమరయోధులకు తగిన గుర్తింపు లభించాలనే విషయంపై బహిరంగంగా తన అభిప్రాయాలను వ్యక్తం చేశారు.

తన బాల్యం నుంచే రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్ భావజాల ప్రభావం తనపై బలంగా ఉందని శివప్రసాద్ గారు స్వయంగా వెల్లడించారు. జాతీయవాదం, హిందూ ధర్మ పరిరక్షణ, సాంస్కృతిక చైతన్యం ఆయన సాహిత్య, సామాజిక జీవితంలో ప్రముఖ స్థానాన్ని ఆక్రమించాయి. రాజకీయ, సాంస్కృతిక అంశాలపై తనకు ఉన్న విశ్వాసాలను నిర్భయంగా ప్రకటించేవారు. వివిధ సాహిత్య ఉద్యమాలతో, విభిన్న సిద్ధాంతాలను అనుసరించిన రచయితలతో ఆయనకు భావపరమైన విభేదాలు ఉండేవి. అయితే ఆ విభేదాలను ప్రధానంగా సిద్ధాంతపరమైన చర్చలుగానే భావించేవారు. తన అభిప్రాయాలను ఆమోదించేవారితోపాటు విమర్శించేవారూ ఉన్నప్పటికీ రచనా స్వాతంత్ర్యాన్ని వదులుకోలేదు.

1975లో దేశంలో అత్యవసర పరిస్థితి విధించిన సమయంలో ఆయనకు ఎదురైన అనుభవం జీవితంలోని ముఖ్యమైన ఘట్టం. జయప్రకాశ్ నారాయణ ఉద్యమం, అత్యవసర పరిస్థితుల నేపథ్యంలో కొద్దిరోజులు హైదరాబాద్ ముషీరాబాద్ కేంద్ర కారాగారంలో నిర్బంధితునిగా ఉన్నట్లు ఆయన స్వీయస్మృతుల్లో వెల్లడించారు. తరువాత బెయిలుపై విడుదలయ్యారని, తనపై కేసు కొట్టివేయబడిందని పేర్కొన్నారు. జైలులో ఇతర రచయితలు, ఉద్యమకారులను కలిసిన అనుభవాన్ని గుర్తుచేసుకున్నారు. దేశంలోని రాజకీయ పరిణామాలను ప్రత్యక్షంగా అనుభవించిన వ్యక్తిగా ఆయన అభిప్రాయాలకు ఈ అనుభవాలు ఒక నేపథ్యాన్ని అందించాయి.

సనాతన ధర్మంపై ఆయనకు గాఢమైన విశ్వాసం ఉంది. వేదాలు, ఉపనిషత్తులు, పురాణాలు, ఇతిహాసాలు, శైవ, వైష్ణవ సంప్రదాయాలు, భారతీయ తత్త్వశాస్త్రంపై అధ్యయనం చేశారు. పాల్కురికి సోమనాథుని సాహిత్య వైభవాన్ని విశ్లేషిస్తూ రచనలు చేశారు. పాల్కురికి సోమనాథునిపై ఆయన రచించిన ఆంగ్ల పరిశోధనాత్మక పరిచయ గ్రంథం సాహిత్య అకాడమీ ప్రచురణలలో చోటు సంపాదించింది. భారతీయ ధర్మ సంప్రదాయాలపై అధ్యయనం చేసిన రచయితగా ఆయన ఆసక్తులు బహుముఖాలుగా విస్తరించాయి. ఋగ్వేదభాష్యం ద్వారా వేదమంత్రాలకు తన అవగాహన మేరకు అర్థవివరణలు అందించడానికి ప్రయత్నించారు. జ్యోతిర్విమర్శ వంటి రచనల్లో వేదసాహిత్యం, జ్యోతిష్య సంబంధిత అంశాలను పరిశీలించారు. ప్రాచీన గ్రంథాల్లోని గూఢార్థాలను అన్వేషించడం పట్ల ఆయనకు ప్రత్యేక ఆసక్తి ఉండేది.

ధార్మిక, సామాజిక అంశాలపై ఆయన చేసిన రచనల్లో క్రైస్తవాష్టకం పేరుతో వెలువరించిన గ్రంథాల సముదాయం కూడా ఉంది. ఈ కల్పన బాగుంది, ఏసు చారిత్రక పురుషుడా?, బైబిల్ డీ కోడ్ తదితర రచనల్లో క్రైస్తవ మతగ్రంథాలు, మతప్రచార పద్ధతులు, చారిత్రక అంశాలపై తన విమర్శనాత్మక అభిప్రాయాలను వెల్లడించారు. ఆ రచనల్లోని కొన్ని చారిత్రక వాదనలు వివాదాస్పదమైనప్పటికీ, అవి ఆయన సిద్ధాంతపరమైన దృక్పథాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి. ధర్మం పట్ల తనకున్న విశ్వాసాన్ని కేవలం వ్యక్తిగత ఆచరణకు పరిమితం చేయకుండా రచనలు, ఉపన్యాసాల ద్వారా ప్రజలకు తెలియజేయడానికి ప్రయత్నించారు. సమాజంలో అన్యాయాన్ని, అధర్మాన్ని చూసి మౌనంగా ఉండటం విజ్ఞుల కర్తవ్యం కాదని, తెలిసిన విషయాన్ని చెప్పడం కూడా సామాజిక బాధ్యతేనని భావించేవారు.

సాహిత్య పరిశోధనలో శివప్రసాద్ గారి కృషికి మరో ముఖ్యమైన పార్శ్వం విస్తృతమైన వ్యాస రచన. సాహిత్య చరిత్ర, విమర్శ, పురాణాలు, చారిత్రక వ్యక్తులు, సమకాలీన సామాజిక పరిస్థితులు, రాజకీయ పరిణామాలు, దేశీయ సంస్కృతి, ఆధ్యాత్మిక విషయాలపై వేలాది వ్యాసాలు రచించారు. నికషోపలం, శిప్రవాక్యం, వ్యాస దర్శనం వంటి సంకలనాల ద్వారా వాటిని గ్రంథరూపంలోకి తీసుకువచ్చారు. 2025లో ఇచ్చిన ఒక ముఖాముఖిలో అప్పటివరకు తన వ్యాసాలను 25 సంపుటాలుగా వెలువరించానని, మరికొన్ని సంపుటాలకు సరిపడా రచనలు ప్రచురణ కోసం ఉన్నాయని చెప్పారు. ఒక పుస్తకం వెలువడితే అది భావితరాలకు అందుబాటులో ఉంటుందనే విశ్వాసంతో తన రచనలను గ్రంథాలుగా నిలబెట్టడానికి నిరంతరం శ్రమించారు.

సాహిత్య పరిశోధనతోపాటు అనువాద ప్రక్రియలోనూ ఆయన కృషి చేశారు. ప్రాచీన భారతీయ కథా సంప్రదాయంలోని పంచవింశతి భేతాళ కథలను సరళమైన తెలుగు వచనంలో అందించారు. సంస్కృత, ప్రాచీన భారతీయ సాహిత్య మూలాలను ఆధునిక పాఠకులకు పరిచయం చేయడంలో ఇటువంటి రచనలకు ప్రాధాన్యం ఉంది. జ్ఞాపకాల పల్లకి, జ్ఞాపకాల వల్లరి వంటి రచనల ద్వారా తన అనుభవాలను, సాహిత్య సన్నివేశాలను, ప్రముఖులతో అనుబంధాలను అక్షరబద్ధం చేశారు. చలనచిత్ర రంగానికి సంబంధించిన స్మృతులు, వ్యక్తిత్వాలు, కళాకారుల జీవిత విశేషాలను కూడా వ్యాసాల రూపంలో అందించారు.

తెలుగు పద్య సాహిత్యాన్ని ప్రజలకు చేరువ చేయడంలో ఆయన చేసిన సేవ ప్రత్యేకంగా చెప్పుకోదగినది. ఆచార్య దివాకర్ల వేంకటావధాని రూపకల్పన చేసిన భువన విజయం సాహిత్య రూపకంలో మహామంత్రి తిమ్మరుసు పాత్రను సమర్థంగా పోషించారు. శ్రీకృష్ణదేవరాయల ఆస్థానంలోని అష్టదిగ్గజ కవుల వైభవాన్ని రంగస్థలంపై ఆవిష్కరించే ఈ రూపకం తెలుగు సాహిత్యాభిమానులను ఎంతగానో ఆకట్టుకుంది. దివాకర్ల వారి అనంతరం ఇతర సాహితీవేత్తలను సమీకరించి ఈ ప్రదర్శనలను కొనసాగించారు. సందర్భానుసారంగా అల్లసాని పెద్దన, ధూర్జటి, పింగళి సూరన, శ్రీకృష్ణదేవరాయల పాత్రలనూ పోషించారు. భువన విజయం రూపకంలో తాను వెయ్యికి పైగా ప్రదర్శనల్లో పాల్గొన్నట్లు ఆయన పేర్కొన్నారు.

భువన విజయం ప్రదర్శనలతో అమెరికా, బ్రిటన్, జర్మనీ, సింగపూర్ తదితర దేశాల్లో తెలుగు భాషా సాహిత్య వైభవాన్ని చాటారు. అమెరికాలోని శాన్‌ఫ్రాన్సిస్కో నగరంలో నిర్వహించిన ప్రదర్శనలో తెలుగు తెలియని ప్రేక్షకులు సైతం లేచి నిలబడి సుదీర్ఘంగా చప్పట్లతో అభినందించిన సంఘటనను ఆయన ఎంతో ఆనందంతో గుర్తుచేసుకునేవారు. తెలుగువారి ప్రాచీన పద్య సంప్రదాయానికి విదేశీ గడ్డపై లభించిన ఆ గౌరవం తనకు ఎంతో సంతృప్తినిచ్చిందని చెప్పారు. తెలుగు పద్యనాటక సంప్రదాయం క్రమంగా తగ్గిపోతున్న సమయంలో దాని విలువను ప్రపంచానికి తెలియజేయడానికి ఆయన చేసిన కృషి స్మరణీయమైనది.

సాహితీ మహనీయులతో ఆయనకున్న ఆత్మీయ అనుబంధాలు అపూర్వమైనవి. విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, దివాకర్ల వేంకటావధాని, సి. నారాయణరెడ్డి, దాశరథి కృష్ణమాచార్యులు, రావూరి భరద్వాజ, బిరుదురాజు రామరాజు, కాళోజీ నారాయణరావు, గుంటూరు శేషేంద్రశర్మ, బోయి భీమన్న వంటి ప్రముఖులతో ఆయనకు సాహిత్యపరమైన పరిచయాలు ఉండేవి. విభిన్న సాహిత్య ప్రక్రియలకు, భిన్న భావజాలాలకు చెందిన రచయితలతో చర్చలు, సంభాషణలు జరిపేవారు. తాను అభిమానించిన మహనీయుల సాహిత్య కృషిని స్మరించడంలో ప్రత్యేకమైన శ్రద్ధ చూపేవారు. సాహిత్య చరిత్ర అంటే గ్రంథాల చరిత్ర మాత్రమే కాకుండా వాటిని సృష్టించిన మహనీయుల వ్యక్తిత్వాలు, అనుభవాలు, పరస్పర సంబంధాల చరిత్ర కూడా అని ఆయన జీవితం తెలియజేస్తుంది.

ఆయన సుదీర్ఘ సాహిత్య ప్రస్థానానికి గుర్తింపుగా అనేక బిరుదులు, సన్మానాలు, పురస్కారాలు లభించాయి. చారిత్రక నవలా చక్రవర్తి, చారిత్రక నవలా సామ్రాట్, అభినవ పాల్కురికి వంటి బిరుదులతో సాహిత్యలోకం ఆయనను గౌరవించింది. శ్రీపదార్చన నవలకు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం ఉత్తమ నవల పురస్కారం లభించింది. కుర్తాళం పీఠాధిపతుల చేతుల మీదుగా కనకాభిషేక సత్కారం అందుకున్నారు. ప్రముఖ సాహితీవేత్త డాక్టర్ యార్లగడ్డ లక్ష్మీప్రసాద్ ఆధ్వర్యంలో స్వర్ణ గండపెండేరం సత్కారం పొందారు. సినీ ప్రముఖుడు అక్కినేని నాగేశ్వరరావు చేతుల మీదుగా స్వర్ణకంకణ సత్కారం అందుకున్నారు. వికారాబాద్‌లోని శ్రీ మల్లికార్జునస్వామి దేవస్థానంలోనూ స్వర్ణకంకణ గౌరవాన్ని పొందారు. వివిధ సాహిత్య, సాంస్కృతిక సంస్థలు, పండిత పరిషత్తులు ఆయనను ఘనంగా సత్కరించాయి.

ప్రముఖ ఆధ్యాత్మికవేత్త సద్గురు కందుకూరి శివానందమూర్తి వారి చేతుల మీదుగా సనాతన ధర్మ ఛారిటబుల్ ట్రస్ట్ తరఫున విశిష్ట వ్యక్తి పురస్కారం అందుకోవడం ఆయన జీవితంలోని విశేషమైన ఘట్టం. ఆ సందర్భంగా లభించిన ముప్పై వేల రూపాయల నగదు పురస్కారాన్ని గ్రంథాల ముద్రణ కోసం వినియోగించినట్లు ఆయన స్వీయస్మృతుల్లో పేర్కొన్నారు. ఇది సాహిత్యం పట్ల ఆయనకున్న అంకితభావాన్ని తెలియజేస్తుంది. సన్మానాలకంటే తాను చేసిన రచనలు భావితరాలకు అందుబాటులో ఉండడమే ముఖ్యమని భావించిన రచయిత ఆయన.

ఆయన రచనా వ్యాసంగం ఎంత విస్తృతమైనదో సంఖ్యలే తెలియజేస్తాయి. 2013 నాటికి 83 పుస్తకాలు రచించినట్లు అప్పటి సాహిత్య పరిచయాల్లో పేర్కొనగా, 2025లో నిర్వహించిన ముఖాముఖిలో అప్పటివరకు 152 పుస్తకాలు రచించినట్లు స్వయంగా వెల్లడించారు. చారిత్రక నవలలు, సాంఘిక నవలలు, పరిశోధన గ్రంథాలు, ఆధ్యాత్మిక రచనలు, విమర్శలు, వ్యాస సంకలనాలు, అనువాదాలు వంటి అనేక విభాగాల్లో ఆయన సాహిత్య సృజన సాగింది. ఇంత విస్తృతంగా రచనలు చేసినప్పటికీ నిరంతర అధ్యయనాన్ని వదులుకోకపోవడం ఆయన ప్రత్యేకత. ఒక అంశంపై రచన ప్రారంభించడానికి ముందు దాని నేపథ్యాన్ని తెలుసుకోవడానికి ఆసక్తి చూపేవారు. అనేక గ్రంథాలను పరిశీలించి తనదైన అవగాహనను ఏర్పరచుకునేవారు.

వ్యక్తిగత జీవితంలో ఎదురైన అనుభవాలను కూడా ఆయన సాహిత్య స్మృతులుగా మలచుకున్నారు. 1977 నాటి దివిసీమ తుఫాను సమయంలో తాడికొండలోని కుటుంబ గృహంలో భద్రపరిచిన విలువైన పాత గ్రంథాలు నీటిపాలైన సంఘటన ఆయనను తీవ్రంగా బాధించింది. గ్రంథాలను కేవలం వస్తువులుగా కాకుండా జ్ఞానసంపదగా భావించిన వ్యక్తికి అది ఎంతో పెద్ద నష్టం. మరోవైపు తన రచనలు ప్రజల జీవితాల్లో పొందిన స్థానాన్ని గుర్తుచేసుకుంటూ ఆనందించేవారు. విదేశీ పర్యటనలో ఒక తెలుగు కుటుంబం తన నవలలోని శ్రీలేఖ పాత్ర పేరును తమ కుమార్తెకు పెట్టుకున్న విషయం తెలుసుకుని ఎంతో సంతోషించానని ఆయన స్వయంగా వివరించారు. రచయిత సృష్టించిన పాత్రలు పాఠకుల జీవితాల్లో భాగమవడం అంతకంటే గొప్ప గుర్తింపు ఏముంటుందని ఆ అనుభవం తెలియజేస్తుంది.

ముదిగొండ శివప్రసాద్ గారి రచనా వైదుష్యాన్ని పరిశీలించినప్పుడు ఆయన భాషా శైలి గురించి ప్రత్యేకంగా చెప్పుకోవాలి. సుదీర్ఘమైన చారిత్రక నేపథ్యాన్ని వివరించేటప్పుడు కూడా కథనంలో ఆసక్తి తగ్గకుండా చూసేవారు. పాత్రల సంభాషణల ద్వారా ఆయా కాలాల రాజకీయ, సామాజిక పరిస్థితులను పరిచయం చేసేవారు. సంస్కృత సాహిత్య అధ్యయనం వల్ల సంపాదించిన పదసంపద, తెలుగు భాషపై పట్టు, కథన నిర్మాణంలో చాతుర్యం ఆయన రచనలకు ప్రత్యేకతను ఇచ్చాయి. చరిత్రలోని సంఘటనలను వివరిస్తూనే వాటి వెనుక ఉన్న మానవ స్వభావాలను చిత్రించడం ఆయనకు సాధ్యమైంది. రాజుల చరిత్రతోపాటు ప్రజల జీవనాన్ని, ధర్మాచరణను, కళలను, సంస్కృతిని కథనంలో భాగం చేయడం వల్ల ఆయన నవలలకు ప్రత్యేకమైన సాహిత్య విలువ ఏర్పడింది.

ఆయన సాహిత్య జీవితంలో మరో ముఖ్యమైన అంశం చరిత్ర పట్ల చూపిన గౌరవం. గతాన్ని తెలుసుకోకుండా వర్తమానాన్ని పూర్తిగా అర్థం చేసుకోలేమని, వర్తమానానికి సరైన అవగాహన లేకపోతే భవిష్యత్తును నిర్మించలేమని తరచూ చెప్పేవారు. చారిత్రక నవలలు వర్తమాన సమాజంపై ప్రభావం చూపగలవని విశ్వసించారు. గతకాలపు విజయాలు మాత్రమే కాకుండా పరాజయాలు, అంతర్గత విభేదాలు, సామాజిక పరిణామాలు కూడా భావితరాలకు పాఠాలుగా ఉపయోగపడతాయని భావించారు. చరిత్రను విస్మరించిన జాతికి తన సాంస్కృతిక అస్తిత్వంపై స్పష్టమైన అవగాహన ఏర్పడదనేది ఆయన అభిప్రాయం. ఈ చారిత్రక స్పృహే ఆయన రచనలన్నింటినీ కలిపే ప్రధానమైన అంతస్సూత్రం.

ఆయన రచనలను పరిశీలించినప్పుడు చరిత్రకారుని అన్వేషణ, నవలా రచయిత కల్పన, అధ్యాపకుని వివరణా నైపుణ్యం, ధార్మిక చింతనాపరుని విశ్వాసం, దేశభక్తుని ఆవేదన ఒకేచోట కనిపిస్తాయి. ఈ లక్షణాలన్నీ ఆయనకు ప్రత్యేకమైన వ్యక్తిత్వాన్ని అందించాయి. చారిత్రక నవల రచనలో పూర్వ రచయితల ప్రభావాన్ని స్వీకరించినప్పటికీ తనదైన శైలిని అభివృద్ధి చేసుకున్నారు. భిన్నమైన భావజాలాలను అనుసరించే రచయితల మధ్య ఆయన అభిప్రాయాలు చర్చలకు దారితీసిన సందర్భాలున్నాయి. అయినప్పటికీ తన సాహిత్య ప్రయాణాన్ని నిరంతరంగా కొనసాగించారు.

ముఖ్యంగా విద్యార్థులకు, యువ రచయితలకు ఆయన జీవితం ఎంతో స్ఫూర్తిదాయకం. బాల్యంలో తండ్రిని కోల్పోయి, ప్రతికూల పరిస్థితుల్లో విద్యను కొనసాగించి, అధ్యాపకునిగా ఉన్నత స్థాయికి ఎదిగి, సాహిత్యంలో విశిష్ట గుర్తింపు సంపాదించడం ఆయన స్వయంకృషికి నిదర్శనం. గొప్ప రచయిత కావాలంటే విస్తృతంగా చదవాలని, నిరంతరం అధ్యయనం చేయాలని, చరిత్రను తెలుసుకోవాలని, భాషపై పట్టు సాధించాలని ఆయన సాహిత్య జీవితం సూచిస్తుంది. రచనను తాత్కాలికమైన కీర్తి కోసం కాకుండా సమాజానికి ఉపయోగపడే జ్ఞానసంపదగా మలచుకోవడం ఎంత అవసరమో ఆయన కృషి తెలియజేస్తుంది.

తెలుగు సాహితీ ప్రపంచంలో ఆచార్య ముదిగొండ శివప్రసాద్ గారి నిర్యాణం ఒక యుగానికి ముగింపుగా భావించవచ్చు. తెలుగు చారిత్రక నవలలకు ప్రజాదరణ తీసుకురావడంలో విశేష కృషి చేసిన రచయితగా, భారతీయ సంస్కృతిపై లోతైన ఆసక్తి కలిగిన పరిశోధకునిగా, విద్యార్థులకు జ్ఞానాన్ని పంచిన ఆచార్యునిగా, తెలుగు పద్య సాహిత్యాన్ని దేశవిదేశాల్లో ప్రచారం చేసిన కళోపాసకునిగా, తన విశ్వాసాల పట్ల దృఢంగా నిలిచిన వ్యక్తిగా ఆయన చిరస్మరణీయులు. ఆయనను కోల్పోవడం కుటుంబ సభ్యులకు, శిష్యులకు, సాహితీ మిత్రులకు మాత్రమే కాకుండా తెలుగు భాషా సాహిత్యాభిమానులందరికీ బాధాకరమైన విషయం.

ఒక రచయిత భౌతికంగా నిష్క్రమించినంత మాత్రాన ఆయన సృష్టించిన సాహిత్య ప్రపంచం అంతరించిపోదు. శివప్రసాద్ గారి శ్రీలేఖలో శాతవాహనుల వైభవం సజీవంగా ఉంటుంది. ఆవాహనలో కాకతీయుల కళాసంపద దర్శనమిస్తుంది. తంజావూరు విజయంలో తెలుగు సంస్కృతికి లభించిన రాజాదరణ ప్రతిఫలిస్తుంది. శ్రీపదార్చనలో అన్నమయ్య భక్తి మాధుర్యం పరిమళిస్తుంది. కాకతీయ కళాదర్శనంలో పరిశోధకుని అన్వేషణ కనిపిస్తుంది. ఆయన ఇతర రచనల్లో భారతీయ చరిత్ర పట్ల అభిమానం, సాహిత్యం పట్ల నిబద్ధత, సమాజం పట్ల బాధ్యత వ్యక్తమవుతాయి. ఇవన్నీ ఆ మహనీయునికి శాశ్వతమైన సాహిత్య స్మారకాలు.

చరిత్రను చదివినవారు ఎందరో ఉంటారు. చరిత్రను పరిశోధించినవారు మరెందరో ఉంటారు. కానీ చరిత్రను సామాన్యుల హృదయాలకు చేరువచేసి, వారి ఊహాప్రపంచంలో సజీవంగా నిలబెట్టగలిగిన రచయితలు అరుదు. అటువంటి అరుదైన సాహితీ స్రష్ట ఆచార్య ముదిగొండ శివప్రసాద్. ఆయన కలం ఆగిపోయినా ఆ కలం నుంచి జాలువారిన అక్షర ప్రవాహం నిరంతరం కొనసాగుతుంది. ఆయన గొంతు మూగబోయినా రచనల ద్వారా వినిపించిన చారిత్రక చైతన్యం భావితరాలకు మార్గదర్శనం చేస్తూనే ఉంటుంది. తెలుగు చారిత్రక నవలా సాహిత్య చరిత్రలో ఆయన పేరు సువర్ణాక్షరాలతో నిలిచిపోతుంది.

ఆ మహనీయుని ఆత్మకు పరమేశ్వరుడు సద్గతిని ప్రసాదించాలని, ఆయన కుటుంబ సభ్యులకు, శిష్యులకు, అభిమానులకు ఈ తీరని దుఃఖాన్ని తట్టుకునే మనోధైర్యాన్ని అనుగ్రహించాలని ప్రార్థిస్తూ దర్శనమ్ ఆధ్యాత్మిక వార్తా మాసపత్రిక వినమ్రంగా శ్రద్ధాంజలి సమర్పిస్తోంది.

ఓం శాంతిః శాంతిః శాంతిః.

ఓం శాంతిః.

అస్తమించిన అక్షర తపస్వి ఆచార్య ముదిగొండ శివప్రసాద్.. (జననం. 23 - 12 - 1940 కైవల్యం.. 08 - 10 - 2026)

ఓం నమశ్శివాయ.

అస్తమించిన అక్షర తపస్వి ఆచార్య ముదిగొండ శివప్రసాద్ గారు 

వీరు నిన్న రాత్రి గుండె పోటుటొ తుదిశ్వాసవిడిచారు. 

వీరి ఆత్మకు శాంతి చేకూరుగాక.

ఓం శాంతిః

‘సాధ్వీ మాహాత్మ్యము( లవ కుశ కావ్యం)’ లో 50 వ పద్య సమగ్ర వివరణ... బ్రహ్మశ్రీ తాడేపల్లి పతంజలి.

 జైశ్రీరామ్.

శ్రీ కొప్పరపు సోదర కవులు (శ్రీ వేంకట సుబ్బరాయ కవి, శ్రీ వేంకటరమణ కవి) రచించిన  ‘సాధ్వీ మాహాత్మ్యము( లవ కుశ కావ్యం)’ లో  50 వ పద్య సమగ్ర వివరణ: 09. 10. 2026

                                                     -ఆచార్య తాడేపల్లి పతంజలి

తే॥గీ॥ శిష్ట తతి కెంత సులభుఁడొ దుష్టవితతి 

కంత కఠినుండుగాఁదోఁచు నంబుజముల 

కెంత మిత్రుఁడొ కల్వల కంత శత్రుఁ

దుగ మెలంగెడు సూర్యుని పగిది నతఁడు  51

పదవిభాగము

శిష్ట తతికిన్ — ఎంత — సులభుఁడొ — దుష్ట వితతికిన్ — అంత — కఠినుండుగాన్ — తోఁచున్ — అంబుజములకున్ — ఎంత — మిత్రుఁడొ — కల్వలకున్ — అంత — శత్రుఁడుగన్ — మెలంగెడు — సూర్యుని — పగిదిన్ — అతఁడు.

అవతారిక 

కారంచేడు జాగర్లమూడి చౌదరయ్య గారి మహోన్నత వ్యక్తిత్వాన్ని, పాలకునిగా ఆయన అవలంబించిన శిష్టరక్షణ-దుష్టశిక్షణ నీతిని కవులు ఈ పద్యంలో సహజసుందరమైన దృష్టాంతంతో ఆవిష్కరిస్తున్నారు. సత్పురుషులు, ధర్మాత్ములైన వారిపట్ల ఆయన ఎంతటి దయామయుడో, దుర్మార్గులైన వారిపట్ల అంతటి ఉగ్రమూర్తిగా గోచరిస్తాడని చెబుతూ — కమలాలను వికసింపజేసే మిత్రునిగాను, అదే సమయంలో కలువలను ముడుచుకుపోయేలా చేసే శత్రువుగాను ఏకకాలంలో ప్రవర్తించే భాస్కరునితో చౌదరయ్య గారి పాలనా శైలిని పోల్చిన ఘట్టమిది.

ప్రతిపదార్థం 

అతఁడు = ఆ జాగర్లమూడి చౌదరయ్య; శిష్ట తతికిన్ = సజ్జనులు, ధర్మపరులైన ప్రజల సమూహానికి; ఎంత సులభుఁడొ = ఎంతగా అందుబాటులో ఉండే దయాశీలుడో, ఎంత సౌమ్యుడో; దుష్ట వితతికిన్ = దుష్టులు, అధర్మపరులైన వారి గుంపునకు; అంత కఠినుండుగాన్ తోఁచున్ = అంతటి తీవ్రమైన శిక్షకుడిగా, భయంకరుడైన శాసకుడిగా కనిపిస్తాడు; అంబుజములకున్ = తామరపువ్వులకు; ఎంత మిత్రుఁడొ = వికసింపజేస్తూ ఎంతటి ప్రాణమిత్రుడో; కల్వలకున్ = తెల్లకలువలకు (రాత్రివేళ వికసించే కుముదములకు); అంత శత్రుఁడుగన్ = ముకుళించుకుపోయేలా చేస్తూ అంతటి విరోధిగా; మెలంగెడు = లోకంలో ప్రవర్తించేటటువంటి; సూర్యుని పగిదిన్ = ప్రత్యక్ష దైవమైన సూర్యభగవానుని వలె ఒప్పారెను.

తాత్పర్యము

చౌదరయ్య గారు ధర్మనిష్ఠులైన సజ్జనులకు ఎంతటి ప్రేమపాత్రుడో, ఎంత సులభంగా అనుగ్రహించేవాడో; సమాజకంటకులైన దుష్టులకు అంతటి కఠినమైన శిక్షకుడిగా గోచరించేవాడు. పగటివేళ తామరలకు ప్రాణమిత్రుడై వాటిని వికసింపజేస్తూ, అదే సమయంలో కలువలకు బద్ధశత్రువై వాటిని ముడుచుకుపోయేలా చేసే సూర్యభగవానుని తీరులోనే ఆయన వ్యక్తిత్వం ప్రకాశించింది.

విశేషాలు 

1. ప్రాచీన కావ్యాలలో ఉత్తమ ప్రభువులకు వర్తించే సహజ లక్షణం "శిష్టరక్షణ - దుష్టశిక్షణ". ఇక్కడ కవులు చౌదరయ్య గారి ఉభయ పార్శ్వాలను నిరూపించడానికి సూర్యుని ప్రభావాన్ని ఉపమానంగా స్వీకరించారు:

సూర్యుడు ↔️ చౌదరయ్య (ఉపమాన - ఉపమేయములు)

తామరలు (అంబుజములు) ↔️ శిష్టతతి (సజ్జనులు)

కలువలు ↔️ దుష్టవితతి (దుర్మార్గులు)

సూర్యకిరణాలు తాకగానే పద్మాలు హర్షంతో వికసిస్తాయి; సూర్యకాంతి పడగానే కలువలు తమ శోభను కోల్పోయి ముడుచుకుపోతాయి. అలాగే చౌదరయ్య గారి సాన్నిధ్యం ధర్మాత్ములకు వికాసాన్నిస్తే, దుష్టులకు భయకంపితమైన ముగింపునిస్తుందని చెప్పడం ద్వారా ఆయన వ్యక్తిత్వ సమతుల్యతను అత్యుత్తమంగా చిత్రించారు.

2. కాళిదాసు రఘువంశంలో దిలీప మహారాజును వర్ణిస్తూ:

"భీమకాన్తైర్నృపగుణైః స బభూవోపజీవినామ్ |

అధృష్యశ్చాభిగమ్యశ్చ యాదోరత్నైరివార్ణవః ॥" (రఘువంశం 1-16)

(రత్నాలతో సముద్రం సమీపించదగినట్లుగాను, మొసళ్లతో భయంకరంగాను ఉన్నట్లే — దిలీపుడు సజ్జనులకు సులభుడిగా, దుష్టులకు దుర్భేద్యుడిగా ఉండేవాడు).

3. భవభూతి ఉత్తరరామచరితంలోని సుప్రసిద్ధ వాక్యం:

"వజ్రాదపి కఠోరాణి మృదూని కుసుమాదపి |

లోకోత్తరాణాం చేతాంసి కో హి విజ్ఞాతుమర్హతి ॥"

(మహాపురుషుల హృదయాలు పూలకంటే మెత్తనైనవి, వజ్రం కంటే కఠినమైనవి).

4. కొప్పరపు సోదర కవులు ఈ ప్రాచీన సంస్కృత రాజనీతి ఆదర్శాన్ని అచ్చతెలుగులో "సూర్యుడు - పద్మములు - కలువలు" అనే సుప్రసిద్ధ కవిసమయ రూపకంతో రమణీయంగా గీతిపద్యంలో తీర్చిదిద్దారు.

5. ‘మిత్ర’ శబ్ద శ్లేష సౌందర్యం:

సంస్కృతంలో ‘మిత్రః’ అనగా స్నేహితుడు, అలాగే ద్వాదశాదిత్యులలో ఒకడైన ‘సూర్యుడు’ అని అర్థం. తామరలకు సూర్యుడు మిత్రుడైనట్లే, శిష్టులకు చౌదరయ్య గారు మిత్రుడై నిలిచారని చెప్పడంలో సూక్ష్మమైన శబ్ద చమత్కారం ద్యోతకమవుతోంది.

6. నాయకత్వ లక్షణం:

అధికారం చేతిలో ఉన్నప్పుడు అందరిపట్ల ఉదాసీనంగా ఉండటం గానీ, కేవలం కఠినంగా మాత్రమే ఉండటం గానీ పాలకుని లక్షణం కాదు. అర్హతను బట్టి, గుణాన్ని బట్టి ప్రవర్తించడమే రాజధర్మం. చౌదరయ్య గారు ఒకే సమయంలో వెన్న వంటి మనస్సుతో, వజ్రం వంటి శాసనంతో సమాజాన్ని నడిపించిన ఆదర్శ నాయకుడని ఈ పద్యం నిరూపిస్తోంది.

స్వస్తి.

బ్రహ్మశ్రీ తాడేపల్లి పతంజలి మహోదయులకు ధన్యవాదములు.

జైహింద్.