గణనీయంబగు భాషలందు తెలుగున్ గాంచంగ మేల్మేలు.. తాన్ విన సొంపై , ప్రకటించు భావ సరళిన్ దృప్తిన్, విశేషించి పల్ ఘన కావ్యామృత సంవిధాన మహిమల్ గాంచంగ నాంధ్రామృతం బను యీ బ్లాగును గొల్పి యుంటి. కనుడీ ! ఆంధ్రామృతం బందుడీ ! .

4, మే 2024, శనివారం

సౌందర్యలహరి.. ఆంధ్రానువాదము...ఱ ర్న చింతా రామకష్ణారావు.

 

 

సౌందర్యలహరి

ఆంధ్రీకరణచింతా రామకృష్ణారావు.

ఓం శ్రీమాత్రే నమః. 


శ్లో.  భుమౌస్ఖలిత పాదానాం భూమిరేవా వలంబనం |

త్వయీ జాతాపరాధానాం త్వమేవ శరణం శివే ||

తే.గీ.  ధరణిఁ బడ్డ పాదములకు ధరణియేను

చూడనాధారమమ్మరో! శోభనాంగి!

నీదు సృష్టిలో దోషులన్ నీవె కాచి

శరణమొసగంగవలెనమ్మ! శరణు శరణు.

శ్లో.  శివః శక్త్యా యుక్తో యది భవతి శక్తః ప్రభవితుం                      

చేదేవం దేవో ఖలు కుశలః స్పన్దితుమపి

అతస్త్వామారాధ్యాం హరిహరవిరిఞ్చాదిభిరపి

ప్రణన్తుం స్తోతుం వా కథమకృతపుణ్యః ప్రభవతి 1

శాఅమ్మా! నీ వర శక్తిఁ గల్గుటనె చేయంగల్గు నీ సృష్టి తా

నెమ్మిన్, గల్గని నాడహో, కదలగానే లేడుగా సాంబుఁ డో

యమ్మాశంభుఁడు, బ్రహ్మయున్, హరియు నిన్నర్చించ  వెల్గొందు ని

న్నిమ్మేనన్ దగ నెట్లు గొల్చెదరిలన్ హీనంపుపుణ్యుల్, సతీ!. 1

తాత్పర్యం :   

అమ్మా! శివుడు శక్తితో (నీతో) కూడినప్పుడు జగన్నిర్మాణము 

చేయగలుగుతున్నాడు. కానిచో స్పందించుటకు కూడా అసమర్థుడు కదా

బ్రహ్మ విష్ణు మహేశ్వరాదుల చేత ఆరాధించబడు నీకు, పుణ్యసంపదలేనివాడు 

నమస్కరించుట, స్తుతించుట ఎలా చేయగలడు ?

శ్లో.  తనీయాంసుం పాంసుం తవ చరణ పంకేరుహ-భవం
విరించిః సంచిన్వన్ విరచయతి లోకా-నవికలమ్ |
వహత్యేనం శౌరిః కథమపి సహస్రేణ శిరసాం
హరః సంక్షుద్-యైనం భజతి భసితోద్ధూళ నవిధిమ్|| 2 ||

శా.  నీ పాదాంబుజ రేణువున్ గొని, జగన్నిర్మాణ మా పద్మజుం

డోపున్ జేయఁగ, విష్ణు వా రజమునే యొప్పార కష్టంబుతో 

దీపింపన్ దగ వేయి శీర్షములతో ధీరాత్ముఁడై మోయునే,

యాపాదాబ్జరజంబు దాల్చు శివుఁడే యత్యంత ప్రీతిన్ మెయిన్. 2

తాత్పర్యం :   

అమ్మా ! బ్రహ్మ దేవుడు నీయొక్క పాదములందు కలిగి ఉన్న అణుమాత్రము అయిన ధూళినే గ్రహించి సకల లోకములను సృష్టి చేయుచున్నాడు, సూక్ష్మ కణమునే సహస్ర శిరములతో విష్ణు మూర్తి అతి కష్టముగా మోయు చున్నాడు,శివుడు దానినే భస్మము చేయుచూ భస్మధారణము చేయుచున్నాడు కదా

శ్లో.  అవిద్యానా-మంత-స్తిమిర-మిహిర ద్వీపనగరీ
జడానాం చైతన్య-స్తబక మకరంద శ్రుతిఝరీ |
దరిద్రాణాం చింతామణి గుణనికా జన్మజలధౌ
నిమగ్నానాం దంష్ట్రా మురరిపు వరాహస్య భవతి|| 3 || 

సీ.  అజ్ఞాన తిమిరాననలమటించెడివారి కమిత! సూర్యోదయమయిన పురివి,

మందబుద్ధులకును మహిత చైతన్యమన్ మంచి పూవులనొల్కు మధువువీవు,

దారిద్ర్యముననున్న వారిని కరుణించు చింతామణులహార కాంతివీవు,

సంసార సాగర సంలగ్నులకు నిలన్ ధరణిఁ గాచిన కిరిదంష్ట్రవీవు.

తే.గీ.  శంకరుని యాత్మలో వెల్గు శశివి నీవు,

రామకృష్ణుని కవితాభిరామమీవు,

పాఠకులచిత్తముల నిల్చు ప్రతిభవీవు,

నిన్ను సేవించువారిలోనున్నదీవు. 3

తాత్పర్యం

అమ్మా !నీ చరణ పద్మ రేణువు అజ్ఞానము అను చీకటితో ఉన్న వానికి సూర్యోదయము జరుగు పట్టణము వంటిది, మంద బుద్ధులకు చైతన్యము అను పుష్పముల నుండి వెలువడిన మధుర ధార వంటిది,  దరిద్రముతో ఉన్న వానికి చింతామణుల హారము వంటిదియు, సంసార సముద్రమున మునిగిన వానికి వరాహావతారము అగు విష్ణు మూర్తి యొక్క కోర వంటిది కదా !

శ్లో.  త్వదన్యః పాణిభయా-మభయవరదో దైవతగణః
త్వమేకా నైవాసి ప్రకటిత-వరభీత్యభినయా |
భయాత్ త్రాతుం దాతుం ఫలమపి వాంఛాసమధికం                                                                లోకానాం తవ హి చరణావేవ నిపుణౌ || 4 ||

సీ.  నీకంటెనన్యులౌ నిఖిలదేవతలెన్న నభయముద్రను గల్గి యలరుదురిల,

శ్రీద! వరాభయచిహ్నముల్ ప్రకటితముద్రల నభినయము గల తల్లి

వీవేను ముఖ్యమౌ యీశ్వరీ! సృష్టిలో కారణమొకటుండె కలదు, నిజము,

కోరకముందేను కోరికలను దీర్చి నీ పాదముల్ భీతినే దహించు,

తే.గీ.  అట్టి నీ పాదములు నేను పట్టనుంటి,

శరణు కోరుచు, మాయమ్మ! శరణమిమ్మ.

రామకృష్ణుని కవితలో ప్రాణమగుచు

వెలుఁగు మాయమ్మ! నిన్ను నే విడువనమ్మ! 4

తాత్పర్యం

అమ్మా! లోకములకు దిక్కు అయిన తల్లీ! మిగిలిన దేవతలు అందరూ అభయ ముద్రలను కలిగి ఉన్నారు.  అందరు దేవతలకు ముఖ్యమయిన నీవు మాత్రము వరాభయ గుర్తులు అయిన ప్రకటిత ముద్రల అభినయము కల దానవు. అయితే కోరక ముందే నీ పాదములు కోరికలు తీర్చి, భయములు పోగొట్టును కదా

శ్లో.  హరిస్త్వామారాధ్య ప్రణత-జన-సౌభాగ్య-జననీం
పురా నారీ భూత్వా పురరిపుమపి క్షోభ మనయత్ |
స్మరోஉపి త్వాం నత్వా రతినయన-లేహ్యేన వపుషా
మునీనామప్యంతః ప్రభవతి హి మోహాయ మహతామ్ || 5 ||

ఉ.  నీ యభయమ్మునొంది హరి నేర్పుగస్త్రీ యవతారమెత్తి, తా

మాయను ముంచె నా శివుని, మన్మధుడున్ నిను పూజ చేయుటన్

శ్రేయము పొందె భార్య రతి ప్రేమను చూరకొనంగ గల్గె, సు

జ్ఞేయము నీ మహత్త్వముమిదె, చేసెద నీకు నమశ్శతంబులన్. 5

తాత్పర్యం :  

అమ్మా ! లోకములకు సౌభాగ్య ప్రదురాలవు అయిన నీ అభయము వలన విష్ణుమూర్తి స్త్రీ అవతారము ఎత్తి పరమ శివుని కూడా ప్రభావితము చేసెను కదా , అటులనే మన్మధుడు కూడా నిన్ను పూజించి రతీదేవికి ఇష్ట సఖుడే కాక మునుల మనస్సులు కూడా మోహ పెట్టుటకు సరి అయిన వ్యక్తి అయినాడు కదా

శ్లో.  ధనుః పౌష్పం మౌర్వీ మధుకరమయీ పంచ విశిఖాః
వసంతః సామంతో మలయమరు-దాయోధన-రథః |
తథాప్యేకః సర్వం హిమగిరిసుతే కామపి కృపాం
అపాంగాత్తే లబ్ధ్వా జగదిద-మనంగో విజయతే || 6 ||

సీ.  హేమాద్రి పుత్రి! నిన్నేమని పొగడుదు, నీచూపు పడెనేని నిత్య శుభము

లందగవచ్చును, మందస్మితా! నీదు కడగంటి చూపునన్ కంతుడిలను

పూలవిల్లే కల్గి, పూర్తిగా తుమ్మెదల్ నారిగా కల్గియనారతంబు

నైదు బాణములనే, యాయుధంబుగ కల్గి, జడుఁడుగా నుండియు వడివడిగను

తే.గీ.  మలయ మారుత రథముపై మసలుచుండి

సృష్టినే గెల్చుచుండె, నీ దృష్టికొఱకు

భక్తులల్లాడుచుంద్య్రు సృష్టిలోన

చూచి రక్షించు, నేనును వేచియుంటి. 6

తాత్పర్యం

అమ్మా ! హిమవత్పర్వత రాజ పుత్రీ ! పూవులతో కూడిన విల్లు, తుమ్మెదల తో చేయబడిన నారి, అయిదు బాణములు, జడత్వము కలవాడునూ,మలయ మారుతమే యుద్ధ రధముగా గల మన్మధుడు సైతము నీ కడగంటి చూపు వలన జగత్తునే జయించుచున్నాడు కదా

శ్లో.  క్వణత్కాంచీ-దామా కరి కలభ కుంభ-స్తననతా
పరిక్షీణా మధ్యే పరిణత శరచ్చంద్ర-వదనా |
ధనుర్బాణాన్ పాశం సృణిమపి దధానా కరతలైః
పురస్తా దాస్తాం నః పురమథితు రాహో-పురుషికా || 7 ||

సీ.  మణిమయ గజ్జలన్, మహనీయ మేఖల మిలమిల కనిపించు మెఱుపుతోడ,

గున్నయేనుగు యొక్క కుంభంబులన్ బోలు పాలిండ్ల బరువుచే వంగినదియు,

సన్నని నడుముతో శరదిందుముఖముతో,చెరకు విల్లు, పూలచెండుటమ్ము

నంకుశమ్మును గల్గి, యరచేతఁ బాశమ్ము గల్గి చూపులనహంకారమొప్పి

తే.గీ.  లోకములనేలు మాతల్లి శ్రీకరముగ

మాకునెదురుగ నిలుచుత మమ్ము గావ,

జన్మసాఫల్యమును బొంద, సన్నుతముగ

ముక్తి సామ్రాజ్యమందగాఁ బొలుపుమీర. 7

తాత్పర్యము.. 

మిల మిల మెరయుచున్న మణుల గజ్జెల మొలనూలు కలిగిన,  గున్న ఏనుగు కుంభముల వంటి కుచముల భారము వలన వంగిన నడుము ఉన్నట్లు కనపడుతున్నదియు, సన్నని నడుము కలిగి, శరత్కాల చంద్రుని వంటి ముఖము కలదియు, చెరకుగడ విల్లునూ, పూవుటమ్మును, అంకుశమును, పాశమును ధరించు చున్న అహంకార రూపు కలిగిన దేవి మా ఎదుట నిలుచు గాక

శ్లో.  సుధాసింధోర్మధ్యే సుర విటపి వాటీ పరివృతే
మణిద్వీపే నీపోపవనవతి చింతామణి గృహే |
శివాకారే మంచే పరమశివ-పర్యంక నిలయామ్
భజంతి త్వాం ధన్యాః కతిచన చిదానంద-లహరీమ్ || 8 ||

సీ.  అమృత సింధువు మధ్య నమరిన రతనాల దీవియందున్నట్టి దివ్యమైన

కల్పవృక్షంబుల ఘన కదంబముల పూ తోటలోపలనున్న మేటియైన

చింతామణులనొప్పు శ్రీకరంబైనట్టి గృహములో శివునియాకృతిగనున్న

మంచంబున శివుని మంగళోరువు గొప్ప స్థానంబుగా కల జ్ఞానపూర్ణ

తే.గీ.  వరదయానంద ఝరివైన భవ్యరూప!

ధన్య జీవులు కొందరే ధరను నీకు

సేవచేయగా తగుదురు, భావమందు

నాకు నీవుండుమా జగన్మాత! కృపను. 8

తాత్పర్యము.

అమ్మా ! అమృత సముద్రము మధ్య భాగమున ఉన్న రతనాల దీవి యందు కల్ప వృక్షములు, కదంబ పూతోట లోపల చింతామణులతో నిర్మిచబడిన గృహము నందు శివుని రూపముగా గల మంచమున పరమ శివుని తొడయే స్థానముగా గల జ్ఞానానంద ప్రవాహ రూపిణియగు నిన్ను కొందరు ధన్యులు మాత్రమే సేవించు చున్నారు

శ్లో. మహీం మూలాధారేకమపి మణిపూరే హుతవహం 

స్థితం స్వాధిష్టానేహృది మరుత మాకాశ ముపరి

మనోపి భ్రూమధ్యేసకలమపి భిత్వా కులపథం

సహస్రారే పద్మేసహ రహసి పత్యా విహరసేll || 9 ||

సీ.  పూజ్య పృథ్వీతత్వముగను మూలాధారముననుండు తల్లివి ఘనతరముగ,

జలతత్త్వముగనీవుకలుగుచు మణిపూర చక్రమందుననొప్పు చక్కనమ్మ!

యగ్నితత్త్వమ్ముగానమరియుంటివిగ స్వాధిష్టానచక్రాన భవ్యముగను,

వాయుతత్త్వమ్ముగా వరలియుంటివి యనాహతచక్రమందుననుతిగ జనని!

తే.గీ.  యలవి శుద్ధచక్రాన నీ వాకసముగ,

మనసువగుచు నాజ్ఞాచక్రముననునిలిచి,

మరి సహస్రారము సుషుమ్న మార్గమునను

చేరి, పతితోడ విహరించు ధీర వమ్మ! 9

తాత్పర్యము.

అమ్మా ! పృథ్వి తత్వముగా మూలాధార చక్రమున, జల తత్వముగా మణిపూర చక్రమున, అగ్ని తత్వముగా స్వాధిష్టానమున, వాయు తత్వముగా అనాహత చక్రమున, ఆకాశ తత్వముగా విశుద్ద చక్రమున,  మనస్తత్వము గా ఆజ్ఞా చక్రమున ఉండి, పైన సుషుమ్నా మార్గము గుండా సహస్రారము చేరి, పతి యగు పరమేశ్వరునితో కలసి విహరించు చున్నావు

శ్లో.  సుధాధారాసారై-శ్చరణయుగలాంత-ర్విగలితైః
ప్రపంచం సిన్ఞ్ంతీ పునరపి రసామ్నాయ-మహసః|
అవాప్య స్వాం భూమిం భుజగనిభ-మధ్యుష్ట-వలయం
స్వమాత్మానం కృత్వా స్వపిషి కులకుండే కుహరిణి || 10 ||

సీ.  శ్రీపాదముల నుండి చిందుచుఁ బ్రవహించు నమృతవర్షంబుతో నలరు నీవు

నిండుగ డబ్బది రెండు వేలున్నట్టినాడీప్రపంచముందడుపుఉండి,

యమృతాతిశయమున యలరెడి చంద్రుని కాంతిని కలుగుచు, కదలుచుండి

మరలమూలాధార మహిత చక్రము చేరి, స్వస్వరూపంబగు సర్పరూప

తే.గీ.  మునను చుట్టగాచుట్టుకొనిన జననివి,

నీవె కుండలినీశక్తి, నిదురపోవు

చుందువమ్మరో మాలోననుందువీవె.

వందనమ్ములు చేసెద నిందువదన! ॥ 10

తాత్పర్యము.

అమ్మా! పాద పద్మముల నుండి ప్రవహించిన అమృత ధారా వర్షముతో డెబ్బది రెండు వేల నాడుల ప్రపంచమును తడుపుతూ తిరిగి అమ్రుతాతిశయము గల చంద్రుని కాంతి కలిగి మరల మూలాధార చక్రమును చేరి స్వస్వరూపమయిన సర్ప రూపముతో చుట్టలుగా చుట్టుకొని కుండలినీ శక్తివయి నిద్రించు చున్నావు.

శ్లో.  చతుర్భిః శ్రీకంఠైః శివయువతిభిః పంచభిపి
ప్రభిన్నాభిః శంభోర్నవభిరపి మూలప్రకృతిభిః |
చతుశ్చత్వారింశద్-వసుదల-కలాశ్చ్-త్రివలయ-
త్రిరేఖభిః సార్ధం తవ శరణకోణాః పరిణతాః || 11 ||

సీ.  శ్రీచక్రమది నాల్గు శివచక్రములు, వాటి నుండియే విడివడియున్న శక్తి

చక్రములైదుతో జక్కఁగనున్నట్టి, సృష్టికి మూలమై చెలగుచున్న

తత్త్వమ్ముతోఁ గూడి తనరు నీ వాసమౌ శ్రీచక్రమందలి చెలగు కోణ

ములవష్టదళముల నలపద్మషోడశ మును మేఖలాతంత్రముగను, మూడు

తే.గీ.  భూపురములును కలిసిన మొత్తమటుల

నలుబదియునాలుగంచులు కలిగియుండె,

నమ్మ నీవాసమపురూపమైనదమ్మ!

నెమ్మినిన్ను నే బూకింతునమ్మ  నమ్మి. 11

తాత్పర్యముఅమ్మా ఈశ్వరీ ~ శ్రీచక్రం~ నాలుగు శివచక్రాలు, వాటినుండి విడివడిన ఐదుశక్తి చక్రాలతో ఉన్నది. ప్రపంచానికి మూలకారణమైన తత్త్వముతో కూడిన నీ నివాసమైన శ్రీచక్రంలోని కోణాలు~ అష్టదళాలు~ షోడశదళ పద్మాలు~ మేఖలాతంత్రంగా మూడు భూపురాలు కలిసి నలభైనాలుగు అంచులు కలిగివున్నాయి.‌ 

శ్లో.12.  త్వదీయం సౌందర్యం తుహినగిరికన్యే తులయితుం
కవీంద్రాః కల్పంతే కథమపి విరించి-ప్రభృతయః |
యదాలోకౌత్సుక్యా-దమరలలనా యాంతి మనసా
తపోభిర్దుష్ప్రాపామపి గిరిశ-సాయుజ్య-పదవీమ్ || 12 ||

శా.  నీ సౌందర్యము పోల్చగా తగరు ఖ్యాతిన్ బ్రహ్మయున్ సత్ కవుల్,

నీ సౌందర్యము గాంచి యప్సరసలున్ నీన్బోలలేనందునన్

ధ్యాసన్ నిల్పి మహేశ్వరున్ మనమునన్ ధ్యానించి తాదాత్మ్యతన్

భాసింపంగన జూతురైక్యమగుచున్, భద్రేభయానా! సతీ! 12

తాత్పర్యముఓహిమవత్పర్వత రాజ తనయా ! నీ సౌందర్యమును పోల్చుటకు బ్రహ్మదేవుడు మొదలయిన కవి పుంగవులు కూడా సమర్ధులు కాకుండిరి. ఎందువలన అనగా సృష్టి లోని సౌందర్య రాశులు అయిన అప్సరసలు కూడా నీ అందమునకు ఆశ్చర్యము పొంది, తాము నీతో సరిపోలము అని మనస్సులో శివునితో ఐక్యము కోరుతున్నారుట.

శ్లో.  నరం వర్షీయాంసం నయనవిరసం నర్మసు జడం
తవాపాంగాలోకే పతిత-మనుధావంతి శతశః |
గలద్వేణీబంధాః కుచకలశ-విస్త్రిస్త-సిచయా
హటాత్ త్రుట్యత్కాఞ్యో విగలిత-దుకూలా యువతయః || 13 ||

శా.  కన్నుల్ కాంతి విహీనమై జడుఁడునై కాలంబికన్ జెల్లెనం

చెన్నంజాలిన వానిపైన బడినన్ హృద్యంపు నీ చూపహో!

కన్నెల్ చూడగ నెంచి వానిని మదిన్ గాంక్షించుచున్ బయ్యెదల్

క్రన్నన్ జారఁగ, నీవి, మేఖలలు జారన్ బర్వునన్ వత్తురే. 13

తాత్పర్యము

అమ్మా ! పురుషుడు ముదుసలి అయి శరీరము ముడుతలు పడి, కళ్ళనిండా పుసులు ఉండి మసక చూపు కలిగి, శృంగార భాషణములు కూడా చేయలేని మూఢుడయిన వాడు అయినా నీ క్రీగంటి చూపులకు పాత్రమయిన వానిని చూచుటకు వందల కొలది మదవతులు తమ జుట్టు ముడులు విడిపోవుచున్ననూ, పయ్యెదలు జారిపోవు చుండగా, బంగారు మొలనూలులు జారిపోవుచుండగా వానిని చూచుటకు పరిగెత్తుకుని వెంట పడుతున్నారు కదా.  

శ్లో.  క్షితౌ షట్పంచాశద్-ద్విసమధిక-పంచాశ-దుదకే
హుతశే ద్వాషష్టి-శ్చతురధిక-పంచాశ-దనిలే |
దివి ద్విః షట్ త్రింశన్ మనసి చతుఃషష్టిరితి యే
మయూఖా-స్తేషా-మప్యుపరి తవ పాదాంబుజ-యుగమ్ || 14 ||

సీ.  భూతత్త్వముననొప్పి పూజ్య మూలాధార ముననేబదారు కిరణములుండ,

జలతత్త్వముననున్న చక్కని మణిపూరముననేబదియురెండు ఘనతనుండ,

నగ్నితత్త్వంబుననలరి స్వాధిష్ఠానముననరువదిరెండుప్రనుతినుండ,

వాయు తత్త్వముతోడవ ననాహతమునందు నేబది నాలుగుధృతిని యుండ,

నాకాశ తత్త్వాన నలవిశుద్ధమునందు డెబ్బదిరెండుఘటిల్లియుండ,

మానస తత్త్వాన మహిత యాజ్ఞాచక్రముననరువదినాల్గువినుతినొప్ప

తే.గీ.  నట్టి వాని సహస్రారమందునున్న

బైందవ స్థాననమున నీదు పాదపంక

జంబు లొప్పి యుండును తేజసంబు తోడ,

నట్టి నింగొల్తునమ్మరో! యనుపమముగ. 14

తాత్పర్యము.

అమ్మా ! సాధకుని దేహమందు పృధ్వీ తత్వముతో ఉన్న మూలాధారమునందు ఏబది ఆరును, జల తత్వముతో ఉన్న మణిపూరము నందు ఏబది రెండునూ, అగ్నితత్వమగు స్వాదిస్ఠానమునందు అరువది రెండునూ, వాయుతత్వముతో కూడిన అనాహతమునందు ఏబది నాలుగునూ, ఆకాశతత్వమయిన విశుద్ధచక్రమునందు డెబ్బది రెండునూ, మనస్తత్వముతో కూడిన ఆజ్ఞాచక్రమందు అరువది నాలుగున్నూ కిరణములు గలవో వాని పై భాగమున ఉండు సహస్రదళ మధ్యనున్న బైందవ స్థానమున నీ యొక్క పాదముల జంట నర్తించును,  

శ్లో.  శరజ్జ్యోత్స్నా శుద్ధాం శశియుత-జటాజూట-మకుటాం
వర-త్రాస-త్రాణ-స్ఫటికఘుటికా-పుస్తక-కరామ్ |
సకృన్న త్వా నత్వా కథమివ సతాం సన్నిదధతే
మధు-క్షీర-ద్రాక్షా-మధురిమ-ధురీణాః ఫణితయః || 15 ||

సీ.  శరదిందు చంద్రికల్ సరితూగనంతటి నిర్మలదేహంపు నెలతవీవు,

పిల్ల జాబిలి తోడనల్లమెలతలొందు నుతకిరీటమునొప్ప యతివవీవు,

కోరికల్ తీర్చెడి తీరైన వరముద్ర,భయమును బాపుయభయపు ముద్ర,

స్పటిక మాలను దాల్చి, సన్నుతంబుగ దివ్య పుస్తకంబును దాల్చి నిస్తులవయి

తే.గీ.  యొప్పు నీకు వందనములు గొప్పగాను

చేయు సుజ్జనులకునబ్బును శ్రీకరముగ

మధువు, గోక్షీర, ఫలరస మాధురులను

మించు వాగ్ధాటి కలుగును మేల్తరముగ. 15  

తాత్పర్యము.

అమ్మా ! శరత్కాలమునందు ఉండు వెన్నెల వలె నిర్మలమయిన శరీరము కల దానవు, పిల్ల జాబిల్లితో కూడిన జడ ముడి ఉన్న కిరీటము కల దానవు, కోరికలు తీర్చు వరముద్ర, భయమును పోగొట్టు అభయముద్ర కల దానవు, స్ఫటిక పూసల జపమాలను, పుస్తకమును చేతుల యందు ధరించిన నిన్ను ఒక్క పరి అయినా నమస్కరించు సజ్జనులకు తేనె, ఆవు పాలు, ద్రాక్ష పండ్ల యొక్క మధురములను అందించు వాక్కులు రాకుండా యెట్లు ఉండును. తప్పక వచ్చును కదా !

శ్లో.  కవీంద్రాణాం చేతః కమలవన-బాలాతప-రుచిం
భజంతే యే సంతః కతిచిదరుణామేవ భవతీమ్ |
విరించి-ప్రేయస్యా-స్తరుణతర-శ్రృంగార లహరీ-
గభీరాభి-ర్వాగ్భిః ర్విదధతి సతాం రంజనమమీ || 16 ||

చం.  కవుల మనములన్ జలజ గౌరవ సద్వన సూర్యకాంతివౌ

ప్రవర మనోజ్ఞమౌ యరుణ పావననామ! నినున్ భజించు సత్

ప్రవరులు బ్రహ్మరాణివలె భాసిలు దివ్య రసప్రథాన సు

శ్రవణ కుతూహలంబయిన చక్కని వాగ్ఝరితో రహింతురే. 16

తాత్పర్యము.

అమ్మా ! కవి శ్రేష్ఠుల చిత్తములనెడి పద్మ వనములకు బాల సూర్యుని కాంతివగు అరుణ అను నామము కల నిన్ను కొందరు సత్పురుషులు సేవించుచున్నారో వారు బ్రహ్మ ప్రియురాలు అగు సరస్వతీదేవి వలె మిక్కిలి శృంగార రస ప్రధానములతో గంభీరములు అయిన వాక్కులతో సత్పురుషుల హృదయాలను రంజింప చేయు చున్నారు కదా !

శ్లో.  సవిత్రీభిర్వాచాం శశిమణిశిలాభంగరుచిభిః
వశిన్యాద్యాభిస్త్వాం సహ జనని సంచింతయతి యః
కర్తా కావ్యానాం భవతి మహతాం భంగిరుచిభిః
వచోభిర్వాగ్దేవీవదనకమలామోదమధురైః 17

ఉ.  తెల్లని చంద్రకాంత శిల తీరునవెల్గుచు, నష్టసిద్ధులన్

మల్లెలఁ బోలు యోగులననారతమొప్పుచు వెల్గుచుండు ని

న్నుల్లము పొంగ నిత్యము మహోన్నత భక్తిని గొల్తురెవ్వ రా

చల్లని సత్కవుల్ కవన సంపద శారద పూర్ణ తేజమే. 17

తాత్పర్యము.

అమ్మా ! చంద్ర కాంత మణుల శిలా కాంతి వంటి కాంతి కలిగి వసిన్యాది అష్ట శక్తులతోనూ ద్వాదశ యోగినులూ కలిగిన నిన్ను ఎవ్వడు చక్కగా ధ్యానము చేయు చున్నాడో అతడు కాళిదాస వ్యాసాదులు మొదలుగా గల మహాత్ముల రచనల వలె మనోహరములయినట్టియు సరస్వతీదేవి ముఖ కమలము యొక్క పరిమళములు గల రచనలు చేయుటకు సమర్ధులు అగుచున్నారు కదా !

శ్లో.  తనుచ్ఛాయాభిస్తే తరుణ-తరణి-శ్రీసరణిభి-
ర్దివం సర్వా-ముర్వీ-మరుణిమని మగ్నాం స్మరతి యః |
భవంత్యస్య త్రస్య-ద్వనహరిణ-శాలీన-నయనాః
సహోర్వశ్యా వశ్యాః కతి కతి గీర్వాణ-గణికాః || 18 ||

శా.  ప్రాతఃకాలరవిప్రభారుణరుచిన్ భాసిల్లు నిన్ గొల్చునా

శీతాంశుల్ కవిచంద్రులే కనగ రాశీభూత భక్తిద్యుతుల్,

నీ తత్త్వజ్ఞులు వారు, సత్య గతివౌ నిన్నాత్మలన్ నిల్పుచున్

ఖ్యాతినివెల్గెడి పుణ్యమూర్తులిల, స్త్రీవ్యామోహదూరుల్ సతీ! 18

తాత్పర్యం :

అమ్మా ! ఉదయపు సూర్యుని శోభను పోలిన శోభ కలిగిన నీ శరీరమును ఎఱ్ఱ దనముతో నిండిన ఆకాశముగా ఎవ్వరు పూజించు చున్నారో అట్టి వారు, తొట్రుపాటు పడుచూ అడవుల యందున్న లేళ్ళ కన్నుల వంటి కన్నులు కల అప్సరసలకు సైతము వశము కారు కదా

శ్లో.  ముఖం బిందుం కృత్వా కుచయుగమధ-స్తస్య తదధో
హరార్ధం ధ్యాయేద్యో హరమహిషి తే మన్మథకలామ్ |
సద్యః సంక్షోభం నయతి వనితా ఇత్యతిలఘు
త్రిలోకీమప్యాశు భ్రమయతి రవీందు-స్తనయుగామ్ || 19 ||

సీ.  శ్రీచక్రముననున్నచిన్మయ బిందువున్ నీముఖసీమగాఁ బ్రేమఁ గనుచు,

దానిక్రిందను కుచ ద్వయము నాక్రిందను శివునర్థభాగమౌభవుని సతిని,

బిందువు క్రిందను వెలుగు త్రికోణాన క్లీమ్ బీజమున్ మదిన్ లీలఁ గనుచు

నెవరుందురో వార లెవరినైననుగాని మోహంబులో ముంచి ముగ్ధులవఁగఁ

తే.గీ. జేయఁ గలుగుదురోయమ్మ! శ్రీకరమగు

దివ్యమైనట్టి యీ శక్తి భవ్యమైన

నీదు మేరువుదమ్మరో!, నిజము గనిన,

అమ్మ! నీపాదములకు నా వందనమ్ము. 19

తాత్పర్యము.

అమ్మా! పరమశివుని పత్నీ~ పార్వతీ~ శ్రీచక్రం లోని బిందువును నీ ముఖముగాను~ దానిక్రింద స్తనములు~ క్రింద శివుని శరీరం లోని సగమైన శక్తిని~ బిందువు క్రింది త్రికోణం లోక్లీంబీజాన్ని భావిస్తూ ఎవడు ధ్యానిస్తాడో అతడు త్రిలోకాలనూ మోహపెట్టగలడు కదా తల్లీఅంతటి గొప్పదనం నీ మేరు స్వరూపానిది కదా

శ్లో.  కిరంతీ-మంగేభ్యః కిరణ-నికురుంబమృతరసం
హృది త్వా మాధత్తే హిమకరశిలా-మూర్తిమివ యః |
సర్పాణాం దర్పం శమయతి శకుంతధిప ఇవ
జ్వరప్లుష్టాన్ దృష్ట్యా సుఖయతి సుధాధారసిరయా || 20 ||

సీ.  ఆపాద మస్తకంబంతటి కిరణాలఁ బ్రసరించు నమృతమ్ము నసమరీతిఁ

గురిపించుచున్నట్టి నిరుపమ శశిశిలా మూర్తిగా భావించిస్ఫూర్తితోడ

నేసాధకుండునిన్హితముతోఁబ్రార్థించునట్టివాఁడసమానుఁడయినగొప్ప

గరుడుని యట్టుల నురగ దంష్ట్రలనుండివెల్వడు విషమునువింతగాను

తే.గీ.  బాపువాఁడగుచుండెను,జ్వరముతోడ

బాధనందువారికి సుల్ పారజేయు

కంటిచూపిచే తగ్గించఁ గలుగుచుండు

నమ్మ! నావందనములందుకొమ్మ నీవు. 20

తాత్పర్యము.

అమ్మా ! పాదముల మొదలు శరీరము అంతటి కిరణముల నుండి ప్రసరించు చున్న అమృతము ను కురిపించుచున్న చంద్రకాంత శిల్పా మూర్తిగా నిన్ను సాధకుడు ప్రార్ధించు చున్నాడో అట్టి వాడు గరుత్మంతుని వలె పాముల నుండీ వెలువడుచున్న విషమును హరింప చేయుచున్నాడు, జ్వరముతో భాధింప పడు వానిని అమృతము ధారగా కలిగిన తన నాడుల యొక్క శీతలమయిన చూపుచేత జ్వరబాధను తగ్గించి సుఖమును కలుగ చేయుచున్నాడు కదా

శ్లో.  తటిల్లేఖా-తన్వీం తపన శశి వైశ్వానర మయీం
నిష్ణ్ణాం షణ్ణామప్యుపరి కమలానాం తవ కలామ్ |
మహాపద్మాతవ్యాం మృదిత-మలమాయేన మనసా
మహాంతః పశ్యంతో దధతి పరమాహ్లాద-లహరీమ్ || 21 ||

తే.గీ.  దేహమన్ తటిల్లతలోమ దీప్త

చంద్ర సూర్యగ్నులుండెడి షట్ సుచక్ర

ములకుపై సహస్రారానమెలగు నిన్ను

సుందరాత్ముఁడే గాంచి యానందమందు 21 .

తాత్పర్యము

అమ్మా! మెరపు తీగవలె సూక్ష్మముగా పొడవుగా ఉన్న, సూర్యుడు చంద్రుడు మరియు అగ్ని రూపముగా యున్న ఆజ్ఞా మొదలగు ఆరు చక్రముల పైన బిందు స్థానమయిన తామరముల అడవి ( సహస్రారము ) నందు కూర్చున్న దానివి అవిద్య అహంకారము అను మాయలను విడిచి నిన్ను చూచుచున్న మహాత్ములు పరమానందము కలిగి జీవించుచున్నారు కదా.

శ్లో.  భవాని త్వం దాసే మయి వితర దృష్టిం సకరుణాం
ఇతి స్తోతుం వాఞ్ఛన్ కథయతి భవాని త్వమితి యః |
తదైవ త్వం తస్మై దిశసి నిజసాయుజ్య-పదవీం
ముకుంద-బ్రమ్హేంద్ర స్ఫుట మకుట నీరాజితపదామ్ || 22 ||

ఉ.  అమ్మ! భవాని! దాసుఁడననంటిని యిట్టుల, నోటివెంట నే

నమ్మ! భవాని! యంటినని యార్ద్రమనంబున, దేవతాళిచే

నెమ్మిని సేవలన్ గొనెడి నిత్యవసంత సుపాదపద్మ పీ

ఠమ్మునఁ జేరఁజేయుచు నెడందను నన్ గని ముక్తి నిత్తువే. 22

తాత్పర్యము :  

అమ్మా ! భవానీ నీ యొక్క దాసుడు అయిన నా మీద నీ యొక్క దయతో కూడిన చూపులు ప్రసరించుమని వేడుటకు సిద్ధపడి అమ్మా భవానీ అని రెండు పలుకులు నోటి వెంట రాగానే బ్రహ్మ విష్ణువు ఇంద్రుడు మొదలగువారి కిరీటములచే నీరాజనము చేయుచున్న పాదపద్మములు గల నీ సాయుజ్యమును ఇచ్చుచున్నావు కదా

శ్లో.  త్వయా హృత్వా వామం వపు-రపరితృప్తేన మనసా
శరీరార్ధం శంభో-రపరమపి శంకే హృతమభూత్ |
యదేతత్ త్వద్రూపం సకలమరుణాభం త్రినయనం
కుచాభ్యామానమ్రం కుటిల-శశిచూడాల-మకుటమ్ || 23 |

సీ.  వామ భాగమునందు వరలుచు శివునిలో, సంతృప్తి గనకేమొ శంభురాణి!

మిగిలిన దేహాన మేలుగానిలిచినట్లనిపించుచుండెనో యమ్మ! కమగ,

నామది ముకురాన నీ మాన్య తేజంబు కనిపించునట్టులో కంబు కంఠి!

ఉదయభానుని తేజమది నీదు దేహంబునుండిభానుఁడు కోరి పొందియుండు.

తే.గీ.  నంతచక్కమి కాంతితో సుంత వంగె

స్థనభరంబుననన్నట్లు సన్నుతముగ

మూడు కన్నులతో వంపు తోడనొప్పె,

నీవు శివతత్త్వపూర్ణవో నిరుపమాంబ!. 23

తాత్పర్యము :

జగన్మాతా! తల్లీ! అమ్మా! నీవు ముందర శివశంభుడి వామ భాగాన్ని గ్రహించావు.అయినా నీకు తనివి తీర లేదనిపిస్తుంది.ఎందుకంటే తనివితీరని మనస్సుతో అర్థనారీశ్వరుడి మిగిలిన సగ భాగంకూడా ఆక్రమించావనిపిస్తుంది. నాకు ఎందుకు ఇలా అనిపిస్తుందంటే నా హృదయఫలకం పైన విరాజిల్లుతున్న నీ దివ్య స్వరూపం అలా గోచరిస్తున్నది. నీ దివ్య స్వరూపం ఉదయ భానుడి కాంతితో సాటి వచ్చే కెంపు కాంతులతో ఒప్పారుతూ వుంది. పాలిండ్ల జంటతో యించుక ముందుకు వంగినట్లు కనపడుతూ వుంది. నీ దివ్య స్వరూపం మూడు కన్నులు కలిగి, వంపు తిరిగిన చంద్రకళ శిరోమణిగా ఉన్న కిరీటంతో సొంపారుతూ, విరాజిల్లితుంది. దీని భావం ఏందంటే అమ్మవారు తనలో శివతత్త్వాన్ని లయం చేసుకున్నారని.

శ్లో.  జగత్సూతే ధాతా హరిరవతి రుద్రః క్షపయతే
తిరస్కుర్వ-న్నేతత్ స్వమపి వపు-రీశ-స్తిరయతి |
సదా పూర్వః సర్వం తదిద మనుగృహ్ణాతి శివ-
స్తవాఙ్ఞా మలంబ్య క్షణచలితయో ర్భ్రూలతికయోః || 24 ||

ఉ.  నీ కను సన్నలన్ విధి గణించి సృజించును సృష్టి, విష్ణు వా

శ్రీకర సృష్టిఁ బెంచు, లయ చేయు శివుండది, కల్పమంతమం

దా ఘనుఁడౌ సదాశివుఁడె యంతయు లోనికి చేర్చుకొంచు, తా

నీ కను సన్నలన్ మరల నేర్పునఁ జేయఁగ జేయు వారిచే. 24

తాత్పర్యము.

మాతా! తల్లీ! భగవతీ! అమ్మా! సృష్టికి కర్త అయిన బ్రహ్మ విశ్వాన్ని సృష్టిస్తున్నాడు. మహావిష్ణువు ఏమో రక్షిస్తున్నాడు. రుద్రుడు ఏమో విశ్వాన్ని లయింప చేస్తున్నాడు. కల్పాంతం లో మహేశ్వరుడు బ్రహ్మ, విష్ణువు, రుద్రులను తనలో లీనం చేసుకొని సదాశివతత్త్వంలో అంతర్భూతం చేస్తున్నాడు. ప్రకారంగా బ్రహ్మాండం అంతా లయమయిపోతుంది. మళ్ళీ   సదాశివుడు కల్పాదిలో నీవు నీ కనుబొమ్మలను ఒక్క క్షణం కదిలించగానే, అదే ఆజ్ఞగా  గ్రహించి నాలుగు తత్త్వాలతో మళ్ళీ యథావిధిగా సృష్ట్యాది కార్యాలు జరిపిస్తున్నాడు.

శ్లో.  త్రయాణాం దేవానాం త్రిగుణ-జనితానాం తవ శివే
భవేత్ పూజా పూజా తవ చరణయో-ర్యా విరచితా |
తథా హి త్వత్పాదోద్వహన-మణిపీఠస్య నికటే
స్థితా హ్యేతే-శశ్వన్ముకులిత కరోత్తంస-మకుటాః || 25 ||

ఉ.  నీదు గుణత్రయంబె వరణీయ త్రిమూర్తులు, కావునన్ సతీ!

నీదరి నిల్చి మ్రొక్కిన, గణింతురు వారలు వారికన్నటుల్,

మోదముతోడ నిన్నుఁ గని పూజ్యముగా మది నిల్పి గొల్తురే,

నీ దయ కల్గినన్ గలుగు నీ పద పంకజ సేవ మాకిలన్. 25

తాత్పర్యము.

మాతా! తల్లీ! అమ్మా! శివానీ! త్రిమూర్తులు నీ త్రిగుణాలవలన జనించిన వారే కదా. కావున నీ చరణాలకు మేము చేసే పూజే వారికి కూడా చేసే పూజ అవుతుంది. వారికి ఇంక వేరే పూజలు అవసరము లేదు. ఎందుకంటే వాళ్ళందరూ ఎల్లప్పుడూ నీ పాదాలను వహిస్తున్న నవరత్న ఖచ్చిత పీఠానికి దగ్గరగా చేరి, చేతులు తమ మణిమయ శిరోమకుటాలకు తాకేటట్లు పెట్టుకొని నీకు మొక్కుతూ వుంటారు. సర్వకాల సర్వావస్థలలో నీ ఆజ్ఞను శిరసావహిస్తుంటారు. కాబట్టి ఆతల్లి పాదసేవ ఆమె కటాక్షిస్తేనే మనకు దక్కేది అని దీని అంతరార్థం.

శ్లో.  విరించిః పంచత్వం వ్రజతి హరిరాప్నోతి విరతిం
వినాశం కీనాశో భజతి ధనదో యాతి నిధనమ్ |
వితంద్రీ మాహేంద్రీ-వితతిరపి సంమీలిత-దృశా
మహాసంహారేஉస్మిన్ విహరతి సతి త్వత్పతి రసౌ || 26 ||

చం.  కలిగెడి యా మహా ప్రళయ కాలమునందున బ్రహ్మ, విష్ణు రు

ద్రులు, యముఁడున్, గుబేరుఁడు,నరుల్దివిజాధిపుడింద్రుడున్, మునుల్

కలియుటనిక్కమెన్నగను కాలగతిన్,బ్రళయంబునందునన్

గలియుచు నిన్ను గూడి కరకంఠుడు తాను సుఖించునేకదా. 26,

తాత్పర్యము :

అమ్మా ! మహా ప్రళయము సంభవించినప్పుడు బ్రహ్మ, విష్ణువు కూడా అంతమును పొందెదరు. అందరికీ మృత్యు పాశములు వేయు యముడు కూడా మృత్యువును పొందుచున్నాడు. ధనమునకు అధిపతి అయిన కుబేరుడు కూడా మరణము చెందు చున్నాడు. ఇంద్రుడు మున్నగు దేవతలు, మునులు కూడా అంతము చెందుచున్నారు. అటువంటి మహా ప్రళయమునందు కూడా నీ పతి యగు సదాశివుడు నిన్ను చేరి స్వేచ్చగా నీతో విహారము చేయుచున్నాడు కదా

 శ్లో.  జపో జల్పః శిల్పం సకలమపి ముద్రావిరచనా
గతిః ప్రాదక్షిణ్య-క్రమణ-మశనాద్యా హుతి-విధిః |
ప్రణామః సంవేశః సుఖమఖిల-మాత్మార్పణ-దృశా
సపర్యా పర్యాయ-స్తవ భవతు యన్మే విలసితమ్ || 27 ||

తే.గీ.  నా క్రియాకల్పముల్ నీకు నాదు జపము,

నాదు ముద్రలున్ గమనమున్ నయనిధాన!

నీకు నా ప్రదక్షిణలగు! నేను నీకు

నిచ్చుహవిస్సులౌ నిచటి భుక్తి,

నావిలాసంబులవియెల్ల నతులు నీకు. 27.

తాత్పర్యము :

ఆత్మార్పణ-దృష్టితో నేను నీకు చేయు జపము నా సమస్తమైన క్రియాకల్పములు, నా ముద్రలు, నా గమనములు,  నేను చేయు ప్రదక్షిణలు,  భోజనాదులు, నీకు సమర్పించు హవిస్సులు,  ప్రణామములు, సాష్టాంగ నమస్కారములు, సుఖకరమైన నా విలాసములు, అన్నీ నీ సేవలే, నీ పూజలే. 

శ్లో.  సుధామప్యాస్వాద్య ప్రతి-భయ-జరమృత్యు-హరిణీం
విపద్యంతే విశ్వే విధి-శతమఖాద్యా దివిషదః |
కరాలం యత్ క్ష్వేలం కబలితవతః కాలకలనా
శంభోస్తన్మూలం తవ జనని తాటంక మహిమా || 28 ||

మ.  సుధ సేవించియు మృత్యువొందుదురుగా చూడంగ కల్పాంతమున్

విధి బ్రహ్మాదులె, కాలకూట విషమున్ విశ్వేశుఁడే త్రాగియున్

వ్యధనే పొందడు, నిన్నుఁ జేరి మనుటన్, భాస్వంతతాటంకముల్

సుధలన్ జిందునొ? నిన్నుఁ జేరి మనుటన్, శుభ్రాంతరంగప్రభా!  28.

తాత్పర్యము :

తల్లీ ! బ్రహ్మ ఇంద్రుడు ఆదిగాగల సకల దేవతలూ భయంకరమైన జరామృత్యువులను హరించే అమృతాన్ని గ్రోలియు ప్రళయకాలంలో మరణిస్తున్నారు. అతిభయంకరమై లోకాలను దహించే కాలకూటమనే మహావిషాన్ని భక్షించిననూ నీ పతి శివుడికి మరణం సంభవించలేదు. ఇందుకు ముఖ్యకారణం నీ చెవులకు భాసిల్లే రత్నతాటంకాల ( రత్నాల కమ్మల) ప్రభావమే కదా! ( తల్లియొక్క తేజస్సు మహిమ అంత అద్భుతమైనదని భావము)

శ్లో.  కిరీటం వైరించం పరిహర పురః కైటభభిదః
కఠోరే కోఠీరే స్కలసి జహి జంభారి-మకుటమ్ |
ప్రణమ్రేష్వేతేషు ప్రసభ-ముపయాతస్య భవనం
భవస్యభ్యుత్థానే తవ పరిజనోక్తి-ర్విజయతే || 29 ||

సీ.  విధికిరీటంబిది పదిలంబుగా నీవు తప్పించుకొని నడు, తగులకుండ,

హరి కిరీటంబది, యటు కాలు మోపకు, కాలుకు తగిలిన కందిపోవు,

యింద్రమకుటమది, యిటుప్రక్క పోబోకు, తగిలినచో బాధ తప్పదమ్మ,

ప్రణమిల్లుచుండిన భక్తుల మకుటమ్ము లనుచుపరిజనంబులనెడివాక్కు

తే.గీ.  లటకు నరుదెంచుచున్ననీ నిటలనయను

నకు పరిజనులముందున నయతనొప్పి

రాజిలుచును సర్వోత్కర్షతో జయంబు

గొల్పు,ను సదాశివునిగొల్చు కూర్మి జనని! || 29 ||

తాత్పర్యము :

అమ్మా! నీ ముందున్న  బ్రహ్మను తప్పించుకొని దూరముగా నడువుము.  విష్ణుమూర్తియొక్క కిరీటమును తప్పించుకొని దూరముగానుండుము.  మహేంద్రుని తప్పించుకొని  దూరముగా నడువుము. వీరు నమస్కరించుచుండగా,  నీ మందిరమునకు వచ్చిన,   పరమేశ్వరునకు వెంటనే, నీ పరిజనుల ముందు సర్వోత్కర్షతో విరాజిల్లు చున్నది. మూడు గ్రంథులుదాటి సదాశివస్థితికి చేరిన/చేరగలిగిన సాధకునకు జగత్తు ప్రణమిల్లును.

శ్లో.  స్వదేహోద్భూతాభి-ర్ఘృణిభి-రణిమాద్యాభి-రభితో
నిషేవ్యే నిత్యే త్వా మహమితి సదా భావయతి యః |
కిమాశ్చర్యం తస్య త్రినయన-సమృద్ధిం తృణయతో
మహాసంవర్తాగ్ని-ర్విరచయతి నీరాజనవిధిమ్ || 30 ||

శా.  అమ్మా నిత్యము నీవె సృష్టిని సతీ! యాద్యంతముల్ లేని నీ

కిమ్మున్ బుట్టిన నీప్రభా వృతముతో, హృద్యంపు సిద్ద్యాదులే,

నెమ్మిని జుట్టిగ మధ్య నున్న నిను నిత్యంబు నాతల్లియం

చిమ్మున్ వీడునొ యన్యమున్నతమికిన్ హృద్యంబె పాషాణమున్ || 30 ||

తాత్పర్యము :

అమ్మా నీవు నిత్యము, ఆద్యంతాలు లేనిదానవు, నీనుండి ఉద్భవించిన,  కిరణములతోను, అణిమాదిసిద్ధులతోను,  చుట్టియున్న నిన్ను, తనదానిగా ఎవ్వడు ధ్యానము చేయునో,  సర్వసమృద్ధిని తృణీకరించు అట్టి వానికి,  మహా ప్రళయాగ్నికూడా నీరాజనమును ఇచ్చుటలో ఆశ్చర్యము ఏమిఉన్నది.

శ్లో.  చతుః-షష్టయా తంత్రైః సకల మతిసంధాయ భువనం
స్థితస్తత్త్త-సిద్ధి ప్రసవ పరతంత్రైః పశుపతిః |
పునస్త్వ-న్నిర్బంధా దఖిల-పురుషార్థైక ఘటనా-
స్వతంత్రం తే తంత్రం క్షితితల మవాతీతర-దిదమ్ || 31 ||

సీ.  అరువదినాలుగౌ యపురూప తంత్రముల్ ప్రభవింపఁ జేసెను భవుఁడు తలచి,

యొక్కొక్కటొక్కొక్కటొప్పుగానొరలించు కోరిన విధముగా దారి చూపు,

హరుఁడు విశ్రమమొంద, హరుపత్నియౌ దేవి హరుని యాజ్ఞనుగొని వరలఁజేసె

శ్రీవిద్యననితరచిద్భాసమగు విద్య, విశ్వమందున బ్రహ్మ విద్య కలుగ

తే.గీ.  నాత్మనే దెల్పెడి దరయ నాత్మ విద్య,

రెంటికిసమన్వయముగూర్చి శ్రేయమునిడు

నట్టిదగు విద్య శ్రీవిద్య, పట్టినేర్వ

ముక్తి నిడునట్టి విద్య యీ పూజ్య విద్య. 31.

భావము.
అమ్మా, భగవతీ! పశుపతి అరవై నాలుగు విధాలైన మహామాయా శంబరాది తంత్రాలను భూమండలంలో ప్రవేశపెట్టాడు . సకలసిద్ది ప్రదాయకమూ , ఐహిక ఫల ప్రదాయికాలూ ఐన తంత్రాలద్వారా సమస్త ప్రపంచాన్ని మోహింపజేసి మిన్నకున్నాడు .మళ్ళా నీ అభీష్టం మేరకు ధర్మార్ధ కామమోక్షాలనే చతుర్విధ పురుషార్ధాలను ప్రసాదించేదైన నీ తంత్రాన్ని ( శ్రీవిద్యా తంత్రాన్ని ) లోకానికి ప్రసాదించాడు ..

శ్లో.  శివః శక్తిః కామః క్షితి-రథ రవిః శీతకిరణః
స్మరో హంసః శక్ర-స్తదను పరా-మార-హరయః |
అమీ హృల్లేఖాభి-స్తిసృభి-రవసానేషు ఘటితా
భజంతే వర్ణాస్తే తవ జనని నామావయవతామ్ || 32 ||

మ..  శివుఁడున్ శక్తియు కానుఁడున్ క్షితిరవుల్, శీతాంశుఁడట్లే స్మరుం

డవలన్ హంసయు, శక్రుఁడున్, గన ఘనంబౌనా పరాశక్తియున్,

భవుడౌ మన్మధుఁడున్, దగన్ హరియు,  నీభవ్యాళి సంకేతవర్ణో

ద్భవ హృల్లేఖలు చేరగా తుదిని నీ భాస్వంత మంత్రంబగున్. 32.

తాత్పర్యము :- జననీ! శివుడు, శక్తి, కాముడు, క్షితి; రవి, శీతకిరణుడు, స్మరుడు, హంసుడు, శుక్రుడు; పరాశక్తి, మన్మథుడు, హరి అనేవారి సంకేతాలైన వర్ణాలు, మూడు హృల్లేఖలు, చివరలో చేరగా వర్ణాలు మాతా! నీ నామరూపాలవుతున్నాయి (నీ మంత్రమవుతున్నవి). (మంత్రం హ్రీం, హ్రీం, హ్రీం, అని. ఇదే పంచదశీ మంత్రం లేక పంచదశాక్షరీ మంత్ర మవుతోందని తెలియనగును).

శ్లో.  స్మరం యోనిం లక్ష్మీం త్రితయ-మిద-మాదౌ తవ మనో
ర్నిధాయైకే నిత్యే నిరవధి-మహాభోగ-రసికాః |
భజంతి త్వాం చింతామణి-గుణనిబద్ధాక్ష-వలయాః
శివాగ్నౌ జుహ్వంతః సురభిఘృత-ధారాహుతి-శతై || 33 ||

మ.  స్నర బీజంబును, యోని బీజమును, శ్రీ మాతృప్రభా బీజమున్,

వరలన్ నీదగు నామమంత్రములకున్ ప్రారంభమున్ నిల్పుచున్

వరచింతామణితావళాంచితులు సద్భావుల్ శివాగ్నిన్ నినున్

బరమానందము తోడఁ జేయుదురు సద్భావంబుతో హోమమున్,  33.

తాత్పర్యము :

, నిత్యస్వరూపురాలా! నీ మంత్రమునకు మొదట మన్మథ బీజము (క్లీం) భువనేశ్వరీ బీజమును(హ్రీం) శ్రీ బీజమును(శ్రీం) మూడింటినీ ఉంచి కొందరు మాత్రము, హద్దులులేని మహానందముయొక్క రసజ్ఞులు,  చింతా మణుల సమూహము చేత కూర్చబడిన అక్షమాలలు గలవారై, శివాగ్నియందు నిన్ను,  కామధేనువుయొక్క నేతిధారల ఆహుతులయొక్క పలు మారులు హోమముచేయుచు సేవించు చున్నారు.

శ్లో.  శరీరం త్వం శంభోః శశి-మిహిర-వక్షోరుహ-యుగం
తవాత్మానం మన్యే భగవతి నవాత్మాన-మనఘమ్ |
అతః శేషః శేషీత్యయ-ముభయ-సాధారణతయా
స్థితః సంబంధో వాం సమరస-పరానంద-పరయోః || 34 ||

చం.  శివునకు దేహమీవెగ, ప్రసిద్ధిగ నీవల సూర్య చంద్రులన్

గవలిగ వక్షమందుగల కాంతవు నిన్ శివుఁడంచు నెంచినన్

బ్రవిమల శేషి యా శివుఁడు, వర్ధిలు శేషము నీవె చూడగా,

భవుఁడు పరుండు,నీవు పరభవ్యునిసంతసమమ్మరో! సతీ!   34.

తాత్పర్యము : ఓ భగవతీ! నవాత్మకుఁడయిన శంభునకు సూర్యచంద్రులు వక్షోరుహములుగా ఉన్న నీవు శరీరమగుచున్నావు. కాబట్టి అతఁడు శేషి.  నీవు శేషము అగుచున్నారు. ఆయన పరుఁడు. నీవు పరానందవు. మీ యిద్దరికినీ ఉభయ సాధారణ సంబంధము కలదు.

శ్లో.  మనస్త్వం వ్యోమ త్వం మరుదసి మరుత్సారథి-రసి
త్వమాప-స్త్వం భూమి-స్త్వయి పరిణతాయాం హి పరమ్ |
త్వమేవ స్వాత్మానం పరిణ్మయితుం విశ్వ వపుషా
చిదానందాకారం శివయువతి భావేన బిభృషే || 35 ||

సీ.  ఆజ్ఞా సుచక్రాన నలమనస్తత్త్వమై, యలవిశుద్ధినిజూడ నాకసముగ,

వరననాహతమునవాయుతత్త్వంబుగా,నామణిపూరమందగ్నిగాను,

జలతత్త్వముగ నీవు కలిగి స్వాధిష్ఠాన,నరయ మూలాధారమందు పృథ్వి

గను నీవె యుంటివి, ఘనముగా సృష్టితో పరిణమింపగఁ జేయ వరలు నీవె

తే.గీ.  స్వస్వరూపమున్ సాంబునిగాసరగున గని

యనుపమాన్ందభైరవునాకృతి గను

ధారణను జేయుచున్ నీవు స్మేర ముఖిగ

నుండి భక్తులన్ గాచుచు నుందునమ్మ.  35.

తాత్పర్యము :

ఆజ్ఞాచక్రమునందలి మనస్తత్వమును, విశుద్ధిలోని ఆకాశతత్వమును,  అనాహతలోని వాయుతత్వమును, మణిపురలోని అగ్నితత్వమును,  స్వాధిష్ఠానలోని జలతత్వమును, మూలాధారచక్రములోని పృధ్వితత్వమును, నీవే తప్ప ఇంకొకరు లేరు. నీవే నీ స్వస్వరూపమును ప్రపంచరూపముతో పరిణమింపచేయుటకు, చిచ్ఛక్తియుతుడైన ఆనంద భైరవుని లేదా శివ తత్వమును శివయువతి భావముచే ధరించుచున్నావు.

శ్లో.  తవాఙ్ఞచక్రస్థం తపన-శశి కోటి-ద్యుతిధరం
పరం శంభు వందే పరిమిలిత-పార్శ్వం పరచితా |
యమారాధ్యన్ భక్త్యా రవి శశి శుచీనా-మవిషయే
నిరాలోకేஉలోకే నివసతి హి భాలోక-భువనే || 36 ||

చం.  రవిశశికోటి కాంతియుత భ్రాజిత మూర్తి, మహత్ పరంపు చి

ద్భవమహనీయ శక్తినిరుపార్శ్వములన్భవదీయ చక్రమౌ

స్తవమహితాజ్ఞకున్ గలుగు సన్నుత శంభుని కంజలింతు, నా

భవునినుతించు సాధకుఁడు భవ్య సహస్రమునందు వెల్గునే.  36.

తాత్పర్యము :

నీ సంబంధిత ఆజ్ఞా చక్రమందున్న కోటి సూర్య చంద్ర కాంతులను ధరించిన,  పరమగు చిచ్ఛక్తివలన కలిసిన రెండు ప్రక్కలు కలవాడును, పరుడు అయిన శంభుని నమస్కరించుచున్నాను,  శంభుని భక్తితో ఆరాధించి సాధకుడు రవి చంద్రుల ప్రకాశమునకు అగోచరమై, బాహ్యదృష్టికి అందని ఏకాంతమైన సహస్రార కమలమునందు నివసిస్తున్నాడు.

శ్లో.  విశుద్ధౌ తే శుద్ధస్ఫటిక విశదం వ్యోమ-జనకం
శివం సేవే దేవీమపి శివసమాన-వ్యవసితామ్ |
యయోః కాంత్యా యాంత్యాః శశికిరణ్-సారూప్యసరణే
విధూతాంత-ర్ధ్వాంతా విలసతి చకోరీవ జగతీ || 37 ||

ఉ.  నీదు విశుద్ధ చక్రమున నిర్మలమౌ నభతత్త్వ హేతువౌ

జోదుగవెల్గు నాశివుని, శొభిలుచుండెడి నిన్నుఁ గొల్చెదన్

మోదమునొప్పుమీ కళలుపూర్ణముగా లభియింపఁ వీడెడున్

నాదగు చీకటుల్, మదిననంత మహాద్భుత కామ్తినొప్పెదన్.  37.

తాత్పర్యము :  

అమ్మా ! నీ విశుద్ధి చక్రమున దోషము లేని స్ఫటిక మణి వలె నిర్మలుడునూ ఆకాశ తత్వము ఉత్పాదకమునకు  కారణమయిన శివతత్వమును, శివునితో సమానమయిన యత్నము గల దేవియగు నిన్ను నేను  పూజింతును. అట్టి శివాశివులు అయిన మీ నుండి వచ్చుచున్న శశి కిరణములతో సాటి గల కాంతుల చేత జగత్తు ఎగరగొట్టబడిన అజ్ఞానము కలదయిచకోరపక్షి వలే ప్రకాశించును కదా

శ్లో.  సమున్మీలత్ సంవిత్కమల-మకరందైక-రసికం
భజే హంసద్వంద్వం కిమపి మహతాం మానసచరమ్ |
యదాలాపా-దష్టాదశ-గుణిత-విద్యాపరిణతిః
యదాదత్తే దోషాద్ గుణ-మఖిల-మద్భ్యః పయ ఇవ || 38 ||

తే.గీ.  జ్ఞాన సుమ మధువును కోరు, కరుణనొప్పు

యోగులగువారి మదులలోనుండు, మంచి

నే గ్రహించు హంసలజంటనే సతంబు

మదిని నినిపికొల్చెదనమ్మ! నీరజాక్షి!  38.

తాత్పర్యము :

వికసించుచున్న, జ్ఞాన పద్మమునందలి తేనె మాత్రమె ఇష్టపడునది,  యోగీశ్వరుల మనస్సులో చరించునది ఇట్టిదని చెప్పుటకు వీలులేని రాజ హంసల జంటను సేవించెదను, పరస్పర మథుర సంభాషణలవలన 18 విద్యల యొక్క పరిణామము, హంసలజంట అవలక్షణములనుండి సమస్తమైన సద్గుణ సముదాయమును నీళ్ళనుండి పాలను గ్రహించుచున్నదో.

శ్లో.  తవ స్వాధిష్ఠానే హుతవహ-మధిష్ఠాయ నిరతం
తమీడే సంవర్తం జనని మహతీం తాం సమయామ్ |
యదాలోకే లోకాన్ దహతి మహసి క్రోధ-కలితే
దయార్ద్రా యా దృష్టిః శిశిర-ముపచారం రచయతి || 39 ||

సీ.  నీదు స్వాధిష్ఠాన నిరుపమ చక్రాన నగ్ని తత్త్వంబున నమరుయుండు,

నగ్నిరూపుండైన యాశివున్ స్తుతియింతు, సమయ పేరునగల సన్నుత మగు

మహిమాన్వితంబైనమాతృస్వరూపిణీ! నిన్నునున్ దలచుచు సన్నుతింతు,

నేకాగ్రతను జేయునీశుని ధ్యానాగ్నినిని లోకములు కాలుననెడియపుడు

తే.గీ.  నీదు కృపనొప్పు చూడ్కులునిరుపమాన

పూర్ణ శశిచంద్రికలె యార్పు పూర్తిగాను,

లోకములనేలు జనని! సులోచనాంబ!

వందనంబులు చేసెద నందుకొనుము.  39.

తాత్పర్యము :

స్వాధిష్ఠానచక్రమునందలి అగ్నితత్వమును అధిష్ఠించి ఎల్లప్పుడు, అగ్ని రూపుడయిన శివుడిని స్తుతించెదను. అదే విధముగాసమయఅనుపేరుగల మహిమాన్వితమైన నిన్ను స్తుతించెదను. మిక్కిలి గొప్పదై  ఏకాగ్రతతో కూడిన   పరమేశ్వరుని ధ్యానాగ్ని చూపు భూలోకాది లోకములను దహించును. ,  నీ కృపతో కూడిన చూపు శీతలమును ఉపశమనమును కావించుచున్నది.

శ్లో.  తటిత్వంతం శక్త్యా తిమిర పరిపన్ధిస్పురణయా 

స్ఫుర న్నానారత్నాభరణ పరిణద్దేన్ద్ర ధనుషమ్

తవ శ్యామం మేఘం కమపి మణిపూరైక శరణం 

నిషేవే వర్షన్తం హర మిహిర తప్తం త్రిభువనమ్l|| 40 ||

సీ.  మణిపూర చక్రమే మహిత వాసమ్ముగా కలిగి చీకటినట వెలుగునదియు,

కలిగిన శక్తిచే వెలుగులీనునదియు, వెలుగులీనెడిరత్న ములను గలిగి

యున్న యింద్రధనువు నొప్పుచు, జగతిని శివరవి తప్తమౌ చిక్కుచున్న

ముల్లోకములకును పూర్ణ వృష్టి నొసగు మేఘమౌ జననిని మేలు గొలుతు.

తే.గీ.  అమ్మ! నీ దివ్య రూపంబు కమ్మగాను

వర్ణనము చేయు శక్తితో పరగనిమ్మ!

నమ్మి నినుఁగొల్చుచుంటినోయమ్మ నిన్ను,

వందన్ంబులు చేసెద నందుకొనుము.  40.

సీ.  మీ మణిపూరకమే నెలవుగ గల్గి యట చీకటికి శత్రువయిన కాంతి

కలిగిననవరత్న ములయలంకారముల్గలిగినహరివిల్లు కలిగి యసిత

వర్ణము కలయట్టి పరమేశుఁడను దిన కరునిచే దగ్ధమై

అమ్మా ! నీ యొక్క మణిపూర చక్రమే ముఖ్యమయిన నెలవుగా కలిగి అందలి చీకటికి శత్రువు అయిన ప్రకాశములు కలిగిన వివిధ రత్నముల అలంకారములచే అలంకరింపబడిన ఇంద్ర ధనుస్సు కల నల్లని వర్ణము కలిగినట్టిదియు ఈశ్వరుడు అను సూర్యుని చే కాల్చబడిన మూడు లోకములను తన వర్ష ధారలచేత తడుపునట్టి నిర్వచించుటకు వీలు లేనట్టి మేఘమును ( ఈశ్వరుని ) పూజింతును .కదా

తాత్పర్యము :

మణిపురచక్రమే నివాసముగా కలిగి, చీకటికి శతృవై ప్రకాశించు శక్తిచేత విద్యుల్లత మెరుపుగల,  ప్రకాశించుచున్న వివిధములైన రత్నములతోకూడిన ఆభరణములచే కూడిన ఇంద్రధనుస్సువలె వెలుగునదియు,  నీలి వన్నెలుగల, శివునిచే దగ్ధమైన, మూడులోకములగూర్చి వర్షించునది అయిన ఇట్టిది అని చెప్పుటకు వీలుకాని మేఘస్వరూపమయిన శివుని ధ్యానస్వరూపమును సేవించెదను.

శ్లో.  తవాధారే మూలే సహ సమయయా లాస్యపరయా
నవాత్మాన మన్యే నవరస-మహాతాండవ-నటమ్ |
ఉభాభ్యా మేతాభ్యా-ముదయ-విధి ముద్దిశ్య దయయా
సనాథాభ్యాం జఙ్ఞే జనక జననీమత్ జగదిదమ్ || 41 ||                                                                          

సీ.  నీదు మూలాధార నిర్మల చక్రాన సమయా యనెడిశక్తిసహితులగుచు

ప్రవర శృంగారాది నవరసములనొప్పు, ప్రళయతాండవనాట్యకలిత శివుని

తలచెదను నవాత్మునిలను నానందభైరవునిగాతలచెద, ప్రళయ దగ్ధ

లోకాల సృజనకై శ్రీకరముగ కూడి యున్న యిరువురి చేతను యీ జగమ్ము

తే.గీ.  తల్లిదండ్రులు కలదిగా తలతు నేను,

లోకములనేలు తలిదండ్రులేకమగుచు

దివ్యదర్శనభాగ్యమీ దీనునకిడ

వేడుకొందును, నిలుడిల నీడవోలె.  41.

తాత్పర్యము :

నీ మూలాధార చక్రమునందు నృత్యాసక్తిగలసమయాఅనే పేరుగల శక్తితోకూడి, శృంగారాది నవరసములతో నొప్పారుచు  ప్రళయమునందు అద్భుతమైన తాండవ నాట్యమును అభినయించు శివుని తలచెదను. నవాత్మునిగా తలచెదను. ఆనందభైరవునిగా తలచెదను.  ప్రళయాగ్నికి దగ్ధమైన లోకములను మరల   జగదుత్పత్తి కార్యమును ఉద్దేశించి ఆనంద మహాభైరవులచేత కరుణచేత,  ఇద్దరి కలయికతో జగత్తు తల్లీ తండ్రి కలదని తెలుసుకొనుచున్నాను.

1 నుండి 41 శ్లోకము వరకు గల శ్లోకములను " ఆనందలహరి " అని

42 శ్లోకము నుండి" సౌందర్యలహరి " అని వ్యవహారం లో ప్రసిద్ధి .

శ్లో. గతైర్మాణిక్యత్వం గగన మణిభిః సాంద్ర ఘటితమ్
కిరీటంతే హైమం హిమగిరిసుతే కీర్తయతి యః!
నీడేయచ్ఛాయా చ్ఛురణ శబలం చంద్ర శకలమ్
ధనుః శౌనాశీరం కిమితి నిబధ్నాతి ధిషణామ్ !  42.

సీ.  హిమగిరి నందినీ! సముచితముగ సూర్యులందరిన్ మణులుగ పొందబడిన

నీ స్వర్ణమకుటమున్ నియతితో కీర్తించునెవ్వం  డతం డిల నెంచకున్నె

ద్వాదశాదిత్యుల వర్ధిల్లు మణికాంతి సోకుచు నొప్పెడి సోముని గని

యింద్ర ధనుస్సుగా, సాంద్రకృపాంబ! తత్ కల్యాణతేజంబు ఘనతరంబు.

తే.గీ. నీ కిరీటంబు తేజంబు నే దలంచి

యాత్మలోతృప్తినందెదనమ్మ కృపను

నీవు నామదిలోననే నిలిచి యుండి

మకుట తేజంబు కననిమ్ము సుకరముగను.  42.
తాత్పర్యము

హిమగిరితనయా ! పార్వతీ ! మణి భావమును పొందిన ద్వాదశ సూర్యుల చేత దట్టముగా కూర్పబడిన నీ బంగారు కిరీటాన్ని ఎవడు కీర్తిస్తాడో _ కవీశ్వరుడు గోళాకారంగాయున్న కిరీటములో కుదుళ్ళయందు బిగించబడిన ద్వాదశాదిత్యులనే మణుల కాంతుల ప్రసారంతో, చిత్ర విచిత్ర వర్ణములు గల చంద్ర ఖండాన్ని చూసి , అది ఇంద్రుని ధనస్సు అని ఎందుకు భావన చేయకుండా వుంటాడు. (చంద్ర రేఖను తన మనస్సులో ధ్యానించి ధ్యానించి అది తప్పక ఇంద్రధనుస్సు అని నిశ్చయ బుద్ధి ని కల్గించు కుంటాడని భావము ) పండ్రెండుగురు సూర్యులు దేవి కిరీటములో మణులైయుంటారు. అందులో చంద్ర రేఖ కూడా వుంటుంది. సూర్య కాంతుల ప్రతిఫలంతో కూడిన చంద్ర వంక వర్ణించు వారికి ఇంద్రధనుస్సనే భావాన్ని తప్పక కల్గిస్తుంది.

శ్లో.  ధునోతు ధ్వాంతం -స్తులిత-దలితేందీవర-వనం

ఘనస్నిగ్ధ-శ్లక్ష్ణం చికుర నికురుంబం తవ శివే |

యదీయం సౌరభ్యం సహజ-ముపలబ్ధుం సుమనసో

వసంత్యస్మిన్ మన్యే బలమథన వాటీ-విటపినామ్ || 43 ||

తే.గీ.  నల్లకలువలన్, మేఘమునల్ల గెలుచు

నల్లనౌ నీకురుల వాసనను గ్రహించు

బలుని జంపిన యింద్రుని పాదపంబు

కల్పకము యొక్క కుసుమముల్ కమలనయన.   43.

భావము.

అమ్మా ! అప్పుడే వికసించిన నల్లకలువవలెను, నల్లని మేఘముల వలె దట్టముగా ఉండి సుకుమారమయి ఉన్న నీ కేశముల ముడి మా అజ్ఞానము అనబడు చీకటిని పారద్రోలును. వాటినుండి వెలువడు సువాసనలను పీల్చుటకు బలుడు అను రాక్షసుని చంపిన ఇంద్రుని కల్పవృక్షముల యొక్క పూలు వాటిని ఆశ్రయించును కదా ! 

శ్లో.  తనోతు క్షేమం స్తవ వదన సౌందర్య లహరీ

పరీవాహ స్రోత _ స్సరణి రివ సీమంత సరణిః !

వహంతీ సందూరం _ ప్రబల కబరీ భార తిమిర

ద్విషాంబృందైర్బందీ _ కృత మివ నవీనార్కకిరణమ్!!

ఉ.  నీ ముఖ శోభ నుండి గణనీయముగా ప్రవహించుచున్న  యా

శ్రీమహిమంపు పాపటి  ప్రసిద్ధ మహత్కర కుంకుమ ప్రభల్

రోమతమిస్రశత్రుతతిలోపలఁ చిక్కినబాలసూర్యుఁడే,

క్షేమము సంపదల్ మరియు శ్రీకర యోగము మాకుఁ గొల్పుతన్,  44.

తాత్పర్యము:-
దేవీ ! నీ పాపటయందు సిందూరపు రేఖ యున్నది
సిందూరముతో నున్న నీ సీమంత మార్గము (పాపట దారి ) నీముఖసౌందర్యము పొంగులు పొంగి ప్రవహించే ప్రవాహము నుండి, చీలి పైకి ప్రవహించేనీటి పాయ యొక్క ప్రవాహపు దారి ఏమో అన్నట్లు ఉన్నది . అంతేకాదు దట్టము లయిన నీ కేశపాశములు , సాంద్రములైన చీకట్లవలె ఉన్నవి. చీకట్లకు సూర్యునికి విరోధము. కాబట్టి చీకట్లు అనే బలమైన శత్రువు చేత చెర బట్టబడిన బాల సూర్యుని కిరణమేమో యన్నట్లు నీనల్లని కురుల మధ్య సిందూర పరాగమును ధరించిన పాపట కనిపిస్తున్నది. ఇటువంటి నీ పాపటరేఖ మాకు యోగక్షేమములను అభివృద్ధి ని పొందించును గాక.

శ్లో.  " అరాళైస్స్వాభావ్యా _ దళికలభస శ్రీభి రలకైః
పరీతం తే వక్త్రం_ పరిహసతి పంకేరుహ రుచిమ్!
దర స్మేరేయస్మిన్_ దశన రుచి కింజల్క రుచిరే
సుగంధౌ మాద్యంతి_స్మర దహన చక్షుర్మధులిహః".  45.

చం.  సురుచిరహాసమై విరియు, సుందర దంతపు కాంతి కేసరో

త్కర వర సౌరభాన్వితపు గణ్యపు నీ ముఖపద్మమందునన్

స్మరునియడంచినట్టి శివ సన్నుతదృక్భ్రమరమ్మువ్రాలెగా,

వరలెడి నీలి ముంగురులు పద్మపు కాంతిని గేలి సేయుగా.  45.

తాత్పర్యము:-
జగన్మాతా ! చిరు నవ్వుతో వికసింౘుౘున్నదియు దంతముల కాంతులు అనే కేసరములచే సుందర మైనదియు, సువాసన కలదియు అయిన నీముఖ పద్మము నందు, మన్మథుని దహించిన శివుని చూపులు అనే తుమ్మెదలు కూడా మోహ పడుతున్నాయి.

సహజంగా నే వంకరలు తిరిగిన వై, కొదమ తుమ్మెదల కాంతివంటి నల్లని కాంతి ని కల్గి యున్న ముంగురులతో కూడిన నీముఖము, పద్మ కాంతిని (అందాన్ని) పరిహసిస్తూన్నది.

శ్లో.  " లలాటం లావణ్యద్యుతి _విమల మాభాతితవయత్
ద్వితీయం తన్మన్యే మకుటఘటితం చంద్ర శకలం !
విపర్యా సన్యాసా దుభయమపి సంభూయచ మిధః
సుధాలేపస్యూతిః పరిణమతి రాకా హిమకరః "!!
శా.  లావణ్యాంచితస్వచ్ఛభాసురముఖీ! శ్లాఘింతునద్దానినే

భావంబందున నర్థచంద్రుఁడనుచున్ భాసించుటన్ గాంచి,పై

నావంకన్ గలనీకిరీట శశిదౌ యాఖండభాగంబిదే,

శ్రావించుంసుధరెండునొక్కటగుటన్, సన్మాన్య పూజ్యా! సతీ!  46.

తాత్పర్యము:-
దేవీ నీ నుదురు నిర్మలమైన లావణ్యమును, నిర్మల మైన కాంతియు కలిగియున్నది. దీనికి గల లావణ్యా న్నీ, కాంతినీబట్టి చూస్తే , బ్రహ్మ ఒకే చంద్ర బింబాన్ని రెండు ఖండములుగా జేసి ఆరెంటిలో క్రింది ఖండాన్నినీ కిరీటములో చంద్ర శకలము గానూ, పై ఖండాన్ని కిరీటంలోని చంద్ర ఖండానికి ఎదురు దిశలో నీ నుదురు గానూ అమర్చినాడని ఊహిస్తున్నాను. ఎందుకనగా రెంటిలో పై ఖండాన్ని క్రింది కి గానీ క్రింది ఖండాన్ని పైకిగానీజరిపి, రెండు ముక్కల నాలుగు కొనలలో, రెండేసి ఒక్కొక్క చోట కలిసేటట్లు అమృతపు వెన్నెలతో అతికితే, పున్నమినాటి చంద్రుడు అవుతాడు. అనగా నీ లలాటము పున్నమినాటి చంద్రుని వలె ప్రకాశించుచున్నది.

శ్లో.  "భ్రువౌ భుగ్నే కించ_ద్భువన భయభంగ వ్యసనిని
త్వదీయేనేత్రాభ్యాం మధుకరరుచిభ్యాంధృతగుణమ్!
ధనుర్మన్యే సవ్యే _తరకరగృహీతం రతిపతేః
ప్రకోష్ఠే