శ్రీనాథమహాకవి. ... నాటకము.

  జైశ్రీరామ్.

జైహింద్.

గర్భనమత్రియానద్వయ వృత్తము. రచన:-శ్రీ వల్లభవఝల అప్పల నరసింహ మూర్తి. జుత్తాడ.

జైశ్రీరామ్.

గర్భనమత్రియానద్వయ వృత్తము.

రచన:-వల్లభవఝల అప్పల నరసింహ మూర్తి.

జుత్తాడ.

            నమత్రియానద్వయవృత్తములు.

ఉత్కృతిఛందము.న.మ.య.న.మ.య.న.మ.గగ.గణములు.

.యతులు10,19.ప్రాసనీమముగలదు.

1.జగములేలే!జంగమయ్యా!జగతికే!తండ్రీవుకాగా!జనకుడేడీ?నీకంటే!

స్వగుణసామ్యంబేర్పనెంచే!వగపు!చావుంపుట్టుకుండే!చనెడి!జీవులెంచంగన్!

వగరుబోతుల్నిచ్ఛబల్కం!ప్రగతియేమైనా!సరంటే!పనిగబల్కం!దోషంబౌ?

సుగమమౌనే?యెంచిచూడం!సుగతిలేదా?పార్వతీశా!సునిశితంబుంనేర్పన్రా!

భావము:-జగములేలే జంగమదేవరుడు,జగతికే!తండ్రియైన,జగన్నాయకునికి

తండ్రెవరని?యోచింపతగదు!అదిదోషము.యద్భావం!తద్భవతి"-యన్నట్లు!

చావుపుట్టుకలుగల జీవరాశికితండ్రియుండక తప్పదుఆదిపురుషుడాయననే!

అతనికి!తండ్రియుండు,నవకాశమేది!తెలిసీతెలియకతమయాధిపత్యంపెంపు

జేసికొనుటకు!యిచ్ఛవచ్చినట్లుబల్కుట,సమంజసమా!కాదు.ప్రగతియేమైనా!

సరంటే!దోషము.ఓపార్వతీశా!సున్నితముగా,అట్టివారి వాచాదోషము

లెక్కింపక!మంచిగా నూహింపజేసి!మోక్షమును,ప్రసాదించుము.

2.జగతికే!తండ్రీవుకాగా!జగములేలే!జంగమయ్యా!జనకుడేడీ!నీకంటే!

వగపు,చావుం,పుట్టుకుండే!స్వగుణసామ్యంబేర్పనెంచేచనెడిజీవులెంచంగన్!

ప్రగతి!యేమైనా!సరంటే!వగరుబోతుల్నిచ్ఛబల్కం!పనిగబల్కన్దోషంబౌ?

సుగతిలేదా?పార్వతీశా!సుగమమౌనే?యెంచిచూడం!సునిశితంబున్నేర్పన్రా

1.గర్భగత"గవినుతద్వయ"-వృత్తము.

బృహతీఛందము.న.మ.య.గణములు.వృ.సం.72.ప్రాసగలదు.

1జగములేలే!జంగమయ్యా!     2.జగతికే?తండ్రీవె!కాగా!

స్వగుణసామ్యంబేర్పనెంచే!         వగపు,చావుం!పుట్టుకుండే!

వగరుబోతుల్నిచ్ఛ బల్కన్!          ప్రగతియేమైనా?సరంటే!

సుగమమౌనే?యెంచిచూడన్!     సుగతిలేదా?పార్వతీశా!

2.గర్భగత"-నీలికంఠ"-వృత్తము.

అనుష్టుప్ఛందము.న.ర.గగ.గణములు.వృ.సం.24.ప్రాసగలదు.

జనకుడేడీ?నీకంటే!

చనెడి!జీవులెంచంగన్?

పనిగ బల్కం!దోషంబౌ!

సునిశితంబున్నేర్పన్రా!

3.గర్భగత"-న.మ.యా"-వృత్తము.

ధృతిఛందము.న.మ.య.న.మ.య.గణములు.యతి.10.వ.యక్షరము.

ప్రాసనీమముగలదు.

జగములేలే?జంగమయ్యా!జగతికే?తండ్రీవె!కాగా!

స్వగుణసామ్యంబేర్ప!వగపు,చావుం!పుట్టుకుండే?

వగరుబోతుల్నిచ్ఛబల్కం?ప్రగతియేమైననా?సరంటే?

సుగమమౌనే?యెంచి!చూడం!సుగతి లేదా?పార్వతీశా!

4.గర్భగత"-వగపుల"-వృత్తము.

అత్యష్టీఛందము.న.మ.య.న.ర.గగ.గణములు.యతి10.వ.యక్షరము.

ప్రాసనీమముగలదు.

జగతికే?తండ్రీవె!కాగా!జనకుడేడీ!నీకంటే?

వగపు,చావుం,పుట్టుకుండే?చనెడు!జీవులెంచంగన్?

ప్రగతి!యేమైనా?సరంటే!పనిగబల్క!దోషంబౌ!

సుగతి!లేదా?పార్వతీశా!సునిశితంబు!నేర్పం!రా!

5.గర్భగత"-జగత్పితా"-వృత్తము.

ఉత్కృతిఛందము.న.మ.య.న.మ.త.స.త.గగ.గణములు.యతులు.9,18.

ప్రాసనీమముగలదు.

జగతికే?తండ్రీవె!కాగా!జనకుడేడీ?నీకంటే!జగములేలే!జంగమయ్యా!

వగపు,చావుం,పుట్టుకుండే?చనెడుజీవులెంచంగం!స్వగుణసామ్యంబేర్పనెంచే

ప్రగతియేమైనా!సరంటే?పనిగబల్క!దోషంబౌ!వగరుబోతుల్నిచ్ఛబల్కన్?

సుగతిలేదా?పార్వతీశా!సునిశితంబు!నేర్పంరా!సుగమమౌనే?యెంచిచూడన్!

6.గర్భగత"-సునిశిత"-వృత్తము.

అత్యష్టీఛందము.న.మ.జ.స.త.గగ.గణములు.యతి.9.వ.యక్షరము.

ప్రాసనీమముగలదు.

జనకుడేడీ?నీకంటే!జగములేలే?జంగమయ్యా!

చనెడు!జీవులెంచంగం?స్వగుణసామ్యంబేర్పనెంచే!

పనిగబల్క!దోషంబౌ! వగరుబోతుల్నిచ్ఛబల్కన్?

సునిశితంబు!నేర్పన్రా!సుగమమౌనేయెచిచూడనన్!*

7.గర్భగత"-జనకా"-వృత్తము.

ఉత్కృతిఛందము.న.మ.త.స.త.త.స.త.గగగగణములు.యతులు.9,18.

ప్రాసనీమముగలదు.

జనకుడేడీ?నీకంటే!జగములేలే!జంగమయ్యా!జగతికే?తండ్రీవె!కాగా!

చనెడి!జీవులెంచంగం?స్వగుణసామ్యంబేర్ప!నెంచే!వగవ,చావ్న్పుట్టుకుండే!

పనిగ!బల్క!దోషంబౌ!వగరుబోతుల్నిచ్ఛబల్కం?ప్రగతి!యేమైనా?సరంటే!

సునిశితంబు!నేర్పం!రా!సుగమమౌనే?యెంచి చూడం!సుగతిలేదా!పార్వతీశా!

స్వస్తి.

జైహింద్.

వెరగందనివృత్తము. రచన:-వల్లభవఝల అప్పల నరసింహ మూర్తి. జుత్తాడ.

జైశ్రీరామ్.

వెరగందనివృత్తము. 

రచన:-శ్రీ వల్లభవఝల అప్పల నరసింహ మూర్తి.

జుత్తాడ.

వెరగందనివృత్తము.

ఉత్కృతిఛందము.ర.జ.న.న.ర.జ.న.ర.లగ.గణములు.యతులు.10,19.

ప్రాసనీమముగలదు.

పైన తీపి!లోన విషము!పలుకు తేనెలూరుచుండు!పరమ స్వార్ధచింతనన్!

దానమీయ!నిష్టపడరు!తలచు!కోటపేటలెల్ల!ధరను!పొందునందగన్!

వేనవేలు!మ్రింగు!తపన!విలుతులట్ల!వేటతప్ప!వెరగునందరిక్కలిన్?

మేనసిగ్గు!నందరకట?మెలగ మంచి నిచ్ఛలేక!మెరపుతీగె నిల్కడన్!

1.గర్భగత"-సాదృశీ"-వృత్తము.

బృహతీఛందము.ర.జ.న.గణములు.వృ.సం.491.ప్రాసగలదు.

పైనతీపి!లోన విషము!

దానమీయ!నిష్టపడరు!

వేనవేలు!మ్రింగు!తపన!

మేనసిగ్గు!నందరకట?

2.గర్భగత"-గతికా"-వృత్తము.

బృహతీఛందము.న.ర.జ.గణములు.వృ.సం.344.ప్రాసగలదు.

పలుకు తేనెలూరుచుండు!

తలచు!కోట పేటలెల్ల?

విలుతులట్ల?వేట తప్ప!

మెలగ!మంచి నిచ్ఛ లేక!

3.గర్భగత"-అనఘా"-వృత్తము.

అనుష్టుప్ఛందము.న.ర.లగ.గణములు.వృ.సం.88.ప్రాసగలదు.

పరమస్వార్ధ చింతనన్?

ధరను పొందునందగన్?

వెరగు నొందరిక్కలిన్!

మెరుపుతీగె!నిల్కడన్!

4.గర్భగత"-రజననరజా"-వృత్తము.

ధృతిఛందము.ర.జ.న.న.ర.జ.గణములు.యతి.10.వ.యక్షరము.

ప్రాసనీమముగలదు.

పైన తీపి లోన విషము!పలుకు తేనెలూరు చుండు!

దానమీయ నిష్ట పడరు!తలచు కోట పేటలెల్ల!

వేన వేలు మ్రింగు తపన!విలుతులట్లు?వేటతప్ప!

మేనసిగ్గు నందరకట?మెలగ మంచి నిచ్ఛలేక!

5.గర్భగత"-నశోచయ"-వృత్తము.

అత్యష్టీఛందము.న.ర.జ.న.ర.లగ.గణములు.యతి.10.వ.యక్షరము.ప్రాసనీమముగలదు.

పలుకు తేనె! లూరుచుండు!పరమ స్వార్ధచింతనన్!

తలచు కోట పేటలెల్ల!ధరణి పొందు నందగన్!

విలుతులట్ల వేటతప్ప? వెరగునందరిక్కలిన్?

మెలగమంచి!నిచ్ఛలేక!మెరపుతీగె నిల్కడన్!

6.గర్భగత"-పరమస్వస్వార్ధ"-వృత్తము.

ఉత్కృతిఛందము.న.ర.జ.న.ర.య.జ.భ.లల.గణములు.యతులు.10,18.

ప్రాసనీమముగలదు.

పలుకు తేనెలూరుచుండు!పరమస్వార్ధ చింతనం!పైన తీపి లోన విషము!

తలచు కోట పేటలెల్ల!ధరను పొందు నందగం!దానమీయ నిష్టపడరు?

విలుతులట్ల?వేటతప్ప!వెరగునంద రిక్కలిం?వేనవేలు మ్రింగు తపన?

మెలగ మంచి నిచ్ఛలేక?మెరుపుతీగె నిల్కడం?మేన సిగ్గు!నందరకట?

7.గర్భగత"-వేనవేల"-వృత్తము.

అత్యష్టీఛందము.న.ర.య.జ.భ.లల.గణములు.యతి.9.వయక్షరము.

ప్రాసనీమముగలదు.

పరమ స్వార్ధచింతనం!పైనతీపి లోనవిషము!

ధరను పోందునందగం?దానమీయ నిష్ట పడరు!

వెరగు నందరిక్కలిం?వేనవేలు మ్రింగు తపన!

మెరపు తీగె నిల్కడం?మేన సిగ్గునంద రకట?

8.గర్భగత"-కల్మష"-వృత్తము.

ఉత్కృతిఛందము.న.ర.య.జ.భ.న.స.జ.గల.గణములు.యతులు9,18.

ప్రాసనీమముగలదు.

పరమస్వార్ధ చింతనం?పైనతీపి లోనవిషము!పలుకు తేనె లూరు చుండు?

ధరను పొందునందగం?దానమీయ!నిష్టపడరు?తలచు!కోట పేట లెల్ల?

వెరగు నంద రిక్కలిం?వేనవేలు మ్రింగు తపన?విలుతులట్లు వేటతప్ప?

మెరపుతీగె నిల్కడం?మేన సిగ్గునందరకట?మెలగ మంచి నిచ్ఛ పడక?

9.గర్భగత"-తేనెలూరు"-వృత్తము.

ధృతిఛందము.న.ర.జ.ర.జ.న.గణములు.యతి.10.వ.యక్షరము.

ప్రాసనీమముగలదు.

పలుకు తేనెలూరుచుండు?పైన తీపి లోన విషము?

తలచు కోట పేట లెల్ల?దానమీయ నిష్టపడరు?

విలుతులట్ల?వేట తప్ప!వేనవేలు మ్రింగుతపన!

మెలగ మంచి నిచ్ఛలేక?మేన సిగ్గు నంద రకట?

10.గర్భగత"-తపనా"-వృత్తము.

ఉత్కృతిఛందము.న.ర.జ.ర.జ.న.న.ర.లగ.గణములు.యతులు.10,19.

ప్రాసనీమముగలదు.

.

పలుకు తేనె!లూరు చుండు!పైన తీపి లోన విషము!పరమస్వార్ధ!చింతనన్!

తలచు కోట పేటలెల్ల?దానమీయ నిష్టపడరు!ధరను పొందునందగన్!

విలుతులట్ల?వేటతప్ప!వేనవేలు మ్రింగు తపన?వెరగునందరిక్కలిన్!

మెలగమంచి!నిచ్ఛలేక?మేన సిగ్గు నందరకట?మెరపుతీగె నిక్కలిన్?

 స్వస్తి.

మూర్తి.జుత్తాడ.]

జైహింద్.

ప్రథమ వయసి పీతం తోయమల్పం స్మరన్తః . . . మేలిమి బంగారం మన సంస్కృతి,

జైశ్రీరామ్.

శ్లో. ప్రథమ వయసి పీతం తోయమల్పం స్మరన్తః
శిరసి నిహిత ధారాః నారికేలా నరాణామ్.
సలిలమమృత కల్పం దద్యురాజీవనాంతమ్,
నహి కృతముపకారం సాధవో విస్మరంతి. 
श्लॊ. प्रथम वयसि पीतं तॊय मल्पं स्मरन्तः।
      शिरसि निहित धाराः नारिकेळा नराणां।
      सलिल ममृत कल्पं दद्यु राजीवनान्तं।
      न हि कृत मुपकारं साधवॊ विस्मरन्ति॥
पश्यन्तु। अयं श्लॊकः अतीव सरळः। सुन्दरः। सन्देशात्मकः। नीतिदायक श्च।
संस्कृते वाङ्मये एतादृश श्लॊकाः बहव स्सन्ति खलु। सर्वे जानन्त्येव। संस्कृत
वाण्यां कवित्वं बहु रम्यं धर्म्यं च। "हितं मनॊहारि च दुर्लभं वचः" इति आभाणकं खलु। परन्तु एतद्वचः संस्कृते वाङ्मये लभ्यते ति सुमनसा मनुभवः।
ఉ. నీరము పోసి బాల్యమున నేర్పుగ రక్షణ చేసి, పెంచినా
రీనరపుంగవుండనుచు నీప్సిత చిత్తము తోడ నేర్పుతో
వారి సుపూర్ణ కేళములవారిత రీతినొసంగునెప్పుడున్
ధీరత నారికేళతరు ధీమణి సద్గుణ సంస్తుతాత్మయై.
భావము. తనకు చిన్న తనముతో నీరుపోసి రక్షైంచి పెంచెనీమనుఁఝుఁడని తలపోసి కొబ్బరి చెట్టు ఆ చేసిన ఉపకారమును మరువలేక తాను జీవించి యున్నంత కాలము, తన శిరమున మోసి కాయలద్వారా కొబ్బరి నీటిని, కొబ్బరిని అందించుచునే యుండును. మంచివారు తాము పొందిన ఉపకారములనెన్నటికీ మరురువరు. ప్రత్యుపకారము చేయుచునే ఉందురు.

జైహింద్.

శతం విహాయ భోక్తవ్యం ... మేలిమి బంగారం మన సంస్కృతి,

జైశ్రీరామ్.

శ్లో. శతం విహాయ భోక్తవ్యం సహస్రం స్నానమేవచ 
లక్షం విహాయ దాతవ్యం కోటిం త్యక్త్వా హరిం భజేత్.
క. పనులైన విడిచి తినవలె,
పనులను విడి స్నానమెలమి వలయును చేయన్.
పని వీడి దాన మొసగుట,
పనివిడిచియు హరికి సేవ వలయును చేయన్.
భావము.
వందపనులున్నా భొజనం ముందు చేయవలెను. వేయి పనులున్నా స్నానము చేయవలెను.  లక్ష పనులున్నా దానము చేయ వలెను. కోటి పనులున్నా హరిస్మరణము చేయవలెను. 

జైహింద్.

సద్విశాల,కీర్తలరు,చిత్తచైద,గర్భకీర్తిగామినీవృత్తము. రచన:-శ్రీవల్లభవఝల అప్పల నరసింహ మూర్తి. జుత్తాడ.

  జైశ్రీరామ్.

సద్విశాల,కీర్తలరు,చిత్తచైద,గర్భకీర్తిగామినీవృత్తము.

రచన:-వల్లభవఝల అప్పల నరసింహ మూర్తి.

జుత్తాడ.

కీర్తిగామినీవృత్తము.

ఉత్కృతిఛందము.న.ర.జ.ర.జ.ర.జ.ర.లగ.గణములు.యతులు 10,18.

ప్రాసనీమముగలదు.

చెరువు లోని చేపపిల్ల!చేర్చనొడ్డు!నీల్గినట్లు?చిత్తమొప్పుచేష్ట!ముప్పగున్?

సిరుల వెల్గు జీవితాలు!చెర్చునూహ!శోభమాపు!చిత్తుజేయు!ఖ్యాతినెల్లడున్! పరిసరాలుపాడుసేయ!పర్చుకీర్తియంటె!తప్పు?బత్తెమొల్లదెంచి చూడగన్?

తరుగు!భావిజీవనాడి!తర్చిచూడు!బుద్ధిపెట్టి!దత్త భూమి!దుత్త తీరగున్?

భావము:-చెరువునే!నివాసముగానెంచి బ్రతుకు చేపపిల్లను ఒడ్డునుచేర్చిన

జీవములు కోల్పోయినట్లు,మనసుకినచ్చిన పనియోచింపక చేసిన ముప్పు

వాటిల్లును.సిరులతో!తులతూగు,జీవితాలుమాపెడు,నూహ!శోభను చెరచును.ఖ్యాతిని మాపును.పరిసరాలను పాడుచేస్తేకీర్తిపెరుగునంటే!

తప్పేసుమా!ఊహించగా!ఇట్టి చర్య తిండికి,లోటేర్పచును.తర్కించగా

.భవిష్యత్తులో,జీవనాడితరగిపోవును.జనవినాశనహేతువగును.సువిశాలభూభాగము,దుత్తమాదిరి యగును.దుత్తయనగా నేతిపాత్ర .పరిమాణమున

చిన్నది.భూప్రమాణము, కారణాంతరముల వలన తగ్గును.

1.గర్భగత"-గతికా"-వృత్తము.

బృహతీఛందము.న.ర.జ.గణములు.వృ.సం.344.ప్రాసగలదు.

చెరువులోని!చేప పిల్ల!

సిరులవెల్గు!జీవితాలు!

పరిసరాలు!పాడుసేయ!

తరగు!భావి జీవనాడి!

2.గర్భగత"-సమాశ్రీ"-వృత్తము.

అనుష్టుప్ఛందము.ర.జ.గల.గణములు.వృ.సం.171.ప్రాసగలదు.

చేర్చనొడ్డు!నీల్గినట్లు?

చెర్చు నూహ!శోభ మాపు!

పర్చు!కీర్తి యంటె?తప్పు!

తర్చి!చూడు బుద్ధి పెట్టి!

3.గర్భగత"-మత్తరజినీ"-వృత్తము.

బృహతీఛందము.ర.జ.ర.గణములు.వృ.సం.171.ప్రాసగలదు.

చిత్తమొప్పు!చేష్ట ముప్పగున్!

చిత్తుజేయు!ఖ్యాతి నెల్లడున్!

బత్తెమొల్లదెంచిచూడగగన్!

దత్తభూమి!దుత్త తీరగున్!

దత్తభూమి=భగవంతుడిచ్చిన!భూభాగము.

4.గర్భగత"-భావినీ"-వృత్తము.

అత్యష్టీఛందము.న.ర.జ.ర.జ.గల.గణములు.యతి.10.వయక్షరము.

ప్రాసనీమముగలదు.

చెరువులోని చేపపిల్ల చేర్చ నొడ్డు!నీల్గినట్లు?

సిరుల వెల్గు జీవితాలు!చెర్చు నూహ!శోభమాపు!

పరిసరాలు పాడుచేయ!పర్చు కీర్తి!యంటె?తప్పు!  .

తరగుభావి జీవనాడి!తర్చి చూడు!బుద్ధి పెట్టి!

5.గర్భగత"-యతిర్నవసుగంధి"-వృత్తము.

అత్యష్టీఛందము.ర.జ.ర.జ.ర.లగ.గణములు.యతి.9.వ.యక్షరము.

ప్రాసనీమముగలదు.

చేర్చ నొడ్డు నీల్గినట్లు?చిత్తమొప్పు చేష్ట ముప్పగున్!

చెర్చు నూహ!శోభ మాపు!చిత్తుజేయు!ఖ్యాతి నెల్లడున్?

పర్చుకీర్తి!యంటె తప్పు?బత్తె మొల్ల దెంచి చూడగన్?

తర్చిచూడ బుద్ధి పెట్టి!దత్త భూమి!దుత్త తీరగున్!

6.గర్భగత"-నియమ"-వృత్తము.

ఉత్కృతిఛందము.ర.జ.ర.జ.ర.జ.స.జ.గల.గణములు.యతులు.9,18.

ప్రాసనీమముగలదు.

చేర్చనొడ్డు!నీల్గినట్లు?చిత్తమొప్పు!చేష్ట ముప్పగున్?చెరువులోని!చేపపిల్ల!

చెర్చునూహ!శోభమాపు!చిత్తుజేయుఖ్యాతి నెల్లడున్?సిరులవెల్గు!జీవితాలు

పర్చుకీర్తియంటె? తప్పు!బత్తెమొల్లదెంచి!చూడగం?పరిసరాలు!పాడుసేయ!

తర్చిచూడ!బుద్ధిపెట్టి!దత్తభూమి!దుత్త తీరగుం!తరగు! భావి జీవనాడి!

7.గర్భగత"-అమూల్య"-వృత్తము.

ధృతిఛందము.ర.జ.ర.న.ర.జ.గణములు.యతి.10.వ.యక్షరము.

ప్రాసనీమముగలదు.

చిత్తమొప్పు చేష్ట ముప్పగున్?చెరువులోని చేపపిల్ల!

చిత్తుజేయు!ఖ్యాతి!నెల్లడున్?సిరులవెల్గుజీవితాలు!

బత్తెమొల్లదెంచి చూడగన్?పరిసరాలు పాడుసేయ!

దత్తభూమి!దుత్తతీరగున్?తరుగు!భావి జీవనాడి!

8.గర్భగత"-సద్విశాల"-వృత్తము.

ఉత్కృతిఛందము.ర.జ.ర.న.ర.జ.ర.జ.గల.గణములు.యతులు.10,19.

ప్రాసనీమముగలదు.

చిత్తమొప్పు చేష్ట ముప్పగుం?చెరువులోని!చేపపిల్ల!చేర్చనొడ్డు!నీల్గినట్లు?

చిత్తుజేయు!ఖ్యాతినెల్లడుం?సిరులవెల్గు!జీవితాలుచెర్చునూహ!శోభమాపు!

బత్తెమొల్లదెంచిచూడగం?పరిసరాలు!పాడుసేయ!పర్చుకీర్తియంటెతప్పు?

దత్తభూమి!దుత్తతీరగుం?తరగు భావి జీవనాడి!తర్చిచూడ!బుద్ధి!పెట్టి!

9.గర్భగత."-కీర్తలరు"-వృత్తము.

అత్యష్టీఛందము.ర.జ.భ.జ.జ.గల.గణములు.యతి.9.వ.యక్షరము.

చేర్చనొడ్డు!నీల్గినట్లు?చెరువులోని!చేపపిల్ల!

చెర్చునూహ!శోభమాపు!సిరులవెల్గు!జీవితాలు!

పర్చు కీర్తియంటె?తప్పు!పరిసరాలు!పాడుసేయ!

తర్చిచూడ!బుద్ధిపెట్టి!తరగుభావి!జీవనాడి!

10.గర్భగత"-చిత్తచేష్ట"-వృత్తము.

ఉత్కృతిఛందము.ర.జ.భ.జ.జ.ర.జ.ర.లగగణములు.యతులు.9,18.

ప్రాసనీమముగలదు.

చేర్చనొడ్డు!నీల్గినట్లు?చెరువులోని!చేపపిల్ల!చిత్తమొప్పుచేష్ట!ముప్పగున్?

చెర్చునూహ!శోభమాపు!సిరులవెల్గుజీవితాలు!చిత్తుసేయు!ఖ్యాతినెల్లడున్!

పర్చుకీర్తియంటె!తప్పు?పరిసరాలు!పాడుసేయ?బత్తెమొల్లదెంచిచూడగన్!

తర్చిచూడ!బుద్ధిపెట్టి!తరగు భావిజీవనాడి!దత్తభూమి!దుత్త తీరగున్?

స్వస్తి.

మూర్తి.జుత్తాడ.

జైహింద్.

కలిధర్మ,అసత్య,నతనుత,గర్భ చరధర్మవృత్తము. రచన:-వల్లభ వఝల అప్పల నరసింహ మూర్తి. జుత్తాడ.

 జైశ్రీరామ్.

కలిధర్మ,అసత్య,నతనుత,గర్భ చరధర్మవృత్తము.

రచన:-వల్లభ వఝల అప్పల నరసింహ మూర్తి.

జుత్తాడ.

చరధర్మవృత్తము.

ఉత్కృతిఛందము.స.త.ర.ర.జ.భ.జ.ర.లగ.గణములు.యతులు.10,18.

ప్రాసనీమముగలదు.

కలినైజం!చూడలేనటుల్!కంటిగుడ్డ!చుట్టితీవు!కనవవేమి?ధర్మ దేవతా!

విలువౌ!ధర్మంబుమాయగా!పెంట!జేయు!తీరుగాంచి!వినెదీవు!చూడకుండగన్

కలిలోనం!సత్యమేదనం?కంటకంబులంటజేసి!కనులుండి,చూడవైతివే!

పలికే!నర్మాలనెంచకం?పంటిపల్కు!నీతినెంచి!ప్రణుతిం!గనంగ!వైతివే

భావము:-కలికాలంతీరుచూడలేనట్లు!కంటికి!గుడ్డచుట్టితివి.ధర్మదేవతా!

చూడవెందులకు?అమూల్యమైనధరర్మం కనబడకుండ పెంటజేయుజనులు

తీరుగాంచి చూడ మాని,వింటూవుంటావు.కలికాలంలో!సత్యమేదంటు?

ముళ్ళనంటించి,కనులుండి చూడవైతివి.అబద్ధపుమాటలను,శోధించుట

మాని,నీతివాక్కులుగా!భావించి!ప్రణుతులందెదవెందులకు?

1.గర్భగత:-వేదాశ్రి: వృత్తము.

బృహతీఛందము.స.త.ర.గణములు.వృ.సం.164.ప్రాసగలదు.

కలినైజం!చూడలేనటుల్!

విలువౌ!ధర్మంబు మాయగా!

కలిలోనన్!సత్యమేదనన్?

పలికే!నర్మాల నెంచకన్!

2.గర్భగత"-సమాశ్రీ"-వృత్తము.

అనుష్టుప్ఛందము.ర.జ.గల.గణములు.వృ.సం.171.ప్రాసగలదు.

కంటిగుడ్డ చుట్టి తీవు!

పెంటజేయు!తీరుగాంచి!

కంటకంబులంట!జేసి!

పంటిపల్కు!నీతినెంచి!

3.గర్భగత"-సుఖజీవన"-వృత్తము.

బృహతీఛందము.స.జ.ర.గణములు.వృ.సం.172.ప్రాసగలదు.

కనవేమి?ధర్మదేవతా!

వినెదీవు!చూడకుండగన్!

కనులుండి!చూడవైతివే?

ప్రణుతిం!గనంగ నేమొకో?

4.గర్భగత"-తేలియాడు"-వృత్తము.

అత్యష్టీఛందము.స.త.ర.ర.జ.గల.గణములు.యతి.10.వ.యక్షరము.

ప్రాసనీమముగలదు.

కలినైజం!చూడలేనటుల్?కంటి గుడ్డ చుట్టితీవు!

విలువవౌ!ధర్మంబు!మాయగా!పెంటజేయుతీరు గాంచి!

కలిలోనం!సత్యమేదనన్?కంటకంబులంటజేసి?

పలికే!నర్మాల నెంచకం?పంటిపల్కు!నీతినెంచి!

5.గర్భగత"-స్వభావినీ"-వృత్తము.

అత్యష్టీఛందము.ర.జ.భ.జ.ర.లగ.గణములు.యతి.9.వయక్షరము.

ప్రాసనీమముగలదు.

కంటిగుడ్డ!చుట్టితీవు!కనవేమి?ధర్మదేవతా!

పెంటజేయు!తీరుగాంచి!వినెదీవు!చూడకుండగన్!

కంటకంబు లంటజేసి!కనులుండి!చూడవైతివే?

పంటిపల్కు!నీతినెంచి!ప్రణుతిం!గనంగ నేమొకో?

6.గర్భగత"-కలినైజ"-వృత్తము.

ఉత్కృతిఛందము.ర.జ.భ.జ.ర.జ.య.ర.లగ.గణములు.యతులు.9,18.

ప్రాసనీమముగలదు.

కంటిగుడ్డ!చుట్టితీవు!కనవేమి?ధర్మదేవతా!కలినైజం!చూడలేనటుల్?

పెంటజేయుతీరుగాంచి!వినెదీవుచూడకుండగం?విలువౌ!ధర్మంబు!మాయగా!

కంటకంబులంటజేసి!కనులుండి!చూడవైతివే!కలిలోనం!సత్యమేదనన్?

పంటిపల్కు నీతినెంచి!ప్రణుతింగనంగ!నేమొకో?పలికేనర్మాలనెంచకన్?

7.గర్భగత"-జగన్మాయా"-వృత్తము.

ధృతిఛందము.స.జ.ర.స.త.ర.గణములు.యతి.10.వ.యక్షరము.

ప్రాసనీమముగలదు.

కనవేమి?ధర్మదేవతా!కలినైజం!చూడలేనటుల్?

వినెదీవు!చూడకుండగం?విలువౌ!ధర్మంబు!మాయగా!

కనులుండిచూడవైతివే?కలిలోనం!సత్యమేదనన్?

ప్రణుతింగనంగ!నేమొకో?పలికేనర్మాలనెంచకనన్?

8.గర్భగత"-కలిధర్మ"-వృత్తము.

ఉత్కృతిఛందము.స.జ.ర.స.త.ర.ర.జ.గల.గణములు.యతులు10,19.

ప్రాసనీమముగలదు.

కనవేమి?ధర్మదేవతా!కలినైజం!చూడలేనటుల్?కంటిగుడ్డచుట్టితీవు!

వినెదీవు!చూడకుండగం?విలువౌ!ధర్మంబు మాయగాపెంటజేయుతీరుగాంచి!

కనులుండి!చూడవైతివే!కలిలోనం!సత్యమేదనం?కంటకంబులంటజేసి!

ప్రణుతింగనంగ! నేమొకో?పలికేనర్మాలనెంచకం?పంటిపల్కు!నీతినెంచి!

9.గర్భగత"-అసత్య"-వృత్తము.

అత్యష్టీఛందము.ర.జ.భ.య.ర.లగ.గణములు.యతి.9.వ.యక్షరము.

ప్రాసనీమముగలదు.

కంటిగుడ్డచుట్టితీవు!కలినైజం!చూడలేనటుల్?

పెంటజేయుతీరుగాంచి!విలువౌ!ధర్మంబు!మాయగా!

కంటకంబులంటజేసి!కలిలోనం!సత్యమేదనన్?

పంటిపల్కు!నీతినెంచి!పలికే!నర్మాలనెంచకన్?

10.గర్భగత"-నతనుత"-వృత్తము.

ఉత్కృతిఛందము.ర.జ.భ.య.ర.జ.జ.ర.లగ.గణములు.యతులు.9,18,.

ప్రాసనీమముగలదు.

కంటిగుడ్డచుట్టితీవు!కలినైజంచూడలేనటుల్కనవవేమి?ధర్మదేవతా!

పెంటజేయు!తీరుగాంచి!విలువౌధర్మంబుమాయగా!వినెదీవు!చూడకుండగన్

కంటకంబులంటజేసి!కలిలోనం!సత్యమేదనం?కనులుండి!చూడవైతివే!

పంటిపల్కు!నీతినెంచి!పలికే!నర్మాలనెంచకం!ప్రణుతింగనంగ!నేమొకో?

 స్వస్తి.

మూర్తి.జుత్తాడ.  

జైహింద్.

అనేక వృత్త గర్భితసద్విశాలవృత్తము. రచన:-వల్లభ వఝల అప్పల నరసింహ మూర్తి. జుత్తాడ.

జైశ్రీరామ్.

సద్విశాలవృత్తము. రచన:-వల్లభ వఝల అప్పల నరసింహ మూర్తి.

  జుత్తాడ.

సద్విశాలవృత్తము.

ఉత్కృతిఛందము.ర.జ.ర.న.ర.జ.ర.జ.గల.గణములు.యతులు.10.19.

.ప్రాసనీమముగలదు.

వారికర్మ!వారు మానుచుం!పరులకర్మ!నెత్తిజూపి!పాడుటూహ!వీడరేల?

పోరుగోరి!కాలు దువ్వుచుం!పురిటి వేదనంబదేల?బోడిచింత!మానరేల?

తారుగొప్ప!తాముజాటుచుం!తరియజూడమోక్షమౌనె!దాడినెంచుమార్గమేల?

పౌరుషంబు!జూపి!దోషులై!పరిధిదాటి సంచరింప!పాడియౌనె?జీవితాన!

1.గర్భగత"-మత్తరజినీ"-వృత్తము.

బృహతీఛందము.ర.జ.ర.గణములు.వృ.సం.171.ప్రాసగలదు!

వారి కర్మ వారుమానుచున్!

పోరుకోరికాలుదువ్వుచున్!

తారుగొప్ప!తాము!చాటుచుం!

పౌరుషంబు!చూపి!దోషులై!

2.గర్భగత"-గతికా"-వృత్తము.

బృహతీఛందము.న.ర.జ.గణములు.వృ.సం.344.ప్రాసగలదు.

పరుల కర్మ నెత్తిజూపి!.

పురిటి వేదనంబదేల?

తరియ జూడ!మోక్షమౌనె?

పరిధి దాటి సంచరింప?

3.గర్భగత"సమాశ్రీ"-వృత్తము.

అనుష్టుప్ఛందము.ర.జ.గల.గణములు.వృ.సం.171.ప్రాసగలదు.

పాడుటూహ!వీడరేల?

బోడిచింత!మానరేల?

దాడినెంచు!మార్గమేల?

పాడియౌనె?జీవితాన!

4.గర్భగత"-సునీతినీ"-వృత్తము.

ధృతిఛందము.ర.జ.ర.న.జ.ర.గణములు.యతి.10.వ.యక్షరము.

ప్రాసనీమముగలదు.

వారికర్మ!వారుమానుచుం!పరులకర్మ!నెత్తిజూపి!

పోరుగోరి!కాలుదువ్వుచుం!పురిటి!వేదనంబదేల?

తారుగొప్ప!తాముజాటుచుం!తరియజూడ!మోక్షమౌనె?

పౌరుషంబుజూపి!దోషులై!పరిధి దాటిసంచరింప!

5.గర్భగత"-భావినీ"-వృత్తము.

అత్యష్టీఛందము.న.ర.జ.ర.జ.గల.గణములు.యతి.10.వ.యక్షరము.

ప్రాసనీమముగలదు.

పరులకర్మ!నెత్తిజూపి!పాడుటూహ!వీడరేల?

పురిటి!వేదనంబదేల?బోడిచింత!మానరేల?

తరియ!జూడ మోక్షమౌనె?దాడినెంచు!మార్గమేల?

పరిధి!వీడి!సంచరింప!పాడియౌనె?జీవితాన!

6.గర్భగత"-కీర్తిగామినీ"-వృత్తము.

ఉత్కృతిఛందము.న.ర.జ.రజ.ర.జ.ర.లగ.గణములు.యతులు.10.18.

ప్రాసనీమముగలదు.

పరులకర్మ నెత్తిజూపి!పాడుటూహవీడరేల?వారికర్మ!వారుమానుచున్!

పురిటి!వేదనంబదేల?బోడిచింత!మానరేల?పోరుకోరి!కాలుదువ్వుచున్!

తరియజూడమోక్షమౌనె?దాడినెంచుమార్గమేల?తారుగొప్పతాము!

జాటుచున్?

పరిధిదాటి సంచరింప!పాడియౌనె?జీవితాన!పౌరుషంబు జూపిదోషులై!

7.గర్భగత"-యతిర్నవసుగంధి"-వృత్తము.

అత్యష్టీఛందము.ర.జ.ర.జ.ర.లగ.గణములుయతి.9.వ.యక్షరము.

ప్రాసనీమముగలదు.

పాడుటూహ!వీడరేల?వారికర్మ వారు మానుచున్!

బోడిచింత!మానరేల?పోరుకోరి కాలుదువ్వుచున్!

దాడినెంచు!మార్గమేల?తారుగొప్ప తాము జాటుచున్!

పాడియౌనె?జీవితాన!పౌరుషంబు!జూపి!  దోషులై!

8.గర్భగత"-నియమ"-వృత్తము.

ఉత్కృతిఛందము.ర.జ.ర.జ.ర.జ.స.జ.గల.గణములు.యతులు.9.18.

ప్రాసనీమముగలదు.

పాడుటూహ వీడరేల?వారికర్మ వారు!మానుచుం!పరులకర్మ!నెత్తిజూపి!

బోడిచింత మానరేల?పోరుకోరి కాలుదువ్వుచుం!పురిటివేదనంబదేల?

దాడినెంచు మార్గమేల?తారుగొప్ప!తాముజాటుచుం!తరియజూడ!

మోక్షమౌనె?

పాడియౌనె?జీవితాన!పౌరుషంబుచూపి!దోషులై!పరిధిదాటి!సంచరింప!

9.గర్భగత"-నీతిగా"-వృత్తము.

ధృతిఛందము.న.ర.జ.ర.జర.గణములు.యతి.10.వ.యక్షరము.

ప్రాసనీమముగలదు.

పరులకర్మ!నెత్తిచూపివారికర్మ!వారుమానుచున్!

పురిటి!వేదనంబదేల?పోరుగోరి!కాలుదువ్వుచున్!

తరియజూడ!మోక్షమౌనె?తారుగొప్పతాముజాటుచున్!

పరిధిదాటి!సంచరింప!పౌరుషంబు జూపి !దోషులై!

10.గర్భగత"-జ్ఞానజీవి"-వృత్తము.

ఉత్కృతిఛందము.న.ర.జ.ర.జ.ర.ర.జ.గల.గణములు.యతులు.10.19.

ప్రాసనీమముగలదు.

పరులకర్మ!నెత్తిజూపి!వారికర్మ వారుమానుచుం!పాడుటూహ!వీడరేల?

పురిటివేదనంబదేల?పోరుగోరికాలుదువ్వుచుం!బోడిచింత!మానరేల?

తరియజూడ!మోక్షమౌనె!తారుగొప్పతాముజాటుచుం!దాడినెంచుమార్గమేల?

పరిధిదాటి!సంచరింప!పౌరుషంబుజూపి!దోషులై! పాడియౌనె?  జీవితాన!

 స్వస్తి.

మూర్తి. జుత్తాడ.

జైహింద్.

కాపుర,సరళీకృత,బాపురే! గర్భసత్యంనిత్యంవృత్తము. రచన:-శ్రీ వల్లభవఝల అప్పల నరసింహ మూర్తి.

జైశ్రీరామ్.

కాపుర,సరళీకృత,బాపురే! గర్భసత్యంనిత్యంవృత్తము.

రచన:-వల్లభవఝల అప్పల నరసింహ మూర్తి.

జుత్తాడ.

సత్యంనిత్యంవృత్తము.

ఉత్కృతిఛందము.భ.భ.మ.భ.స.న.య.గగ.గణములు.యతులు.10,18.

ప్రాసనీమముగలదు.

కాపరి కల్లల వాడౌచో! కాపురమెటు?సాగును!కడదనుక!యోచింపంగన్!

శ్రీపరివేష్టిత!చిత్తానన్!రేపటి దినమెంచక!చెడుతలచి!నర్తింపంగన్!

తాపమె!నిల్చు!నశాంతంబున్!దాపగు!నరకానికి!తడబడును!చింతల్గ్రమ్మన్!

పాపము!పాపమె?యేమైనం!బాపురె?చెడువీడవె?వడివెదుకు!సత్యంనిత్యం!

1.గర్భగత"'-విభ్రమాన"-వృత్తము.

బృహతీఛందము.భ.భ.మ.గణములు.వృ.సం.55.ప్రాసగలదు.

కాపరి!కల్లలవాడౌచో!

శ్రీపరివేష్టిత!నశాంతంబున్

 తాపమె!నిల్చు!నశాంంబున్!

పాపము!పాపమె?యేమైనన్!

2.గర్భగత"-ఊహామానస"-వృత్తము.

అనుష్టుప్ఛందము.భ.స.లల.గణములు.వృ.సం.223.ప్రాసగలదు.

కాపుర మెటు?సాగును!

రేపపటి!దిన మెంచక!

దాపగు !నరకానికి!

బాపురె!చెడువీడవవె?

3.గర్భగత"-భక్తిమార్గ"-వృత్తము.

బృహతీఛందము.న.స.మ.గణములు.వృ.సం.32.ప్రాసగలదు.

కడదనుక!యోచింపంగన

చెడుదలచి!నర్తింపంగన్!

తడబడును!చింతల్గ్రమ్మన్!

వడి వెదుకు!సత్యం నిత్యం!

4.గర్భగత"-శ్రీచింతనా"-వృత్తము.

అత్యష్టీఛందము.భ.భ.మ.భ.స.లల.గణములు.10.వ.యక్షరము.

ప్రాసనీమముగలదు.

కాపరి!కల్లలవాడౌచో!కాపురమెటు?సాగును!

శ్రీపరివేష్టిత చిత్తానం!రేపటి దినమెంచక!

తాపమె!నిల్చు! నశాంతంబున్!దాపగు!నరకానికి!

పాపము పాపమె!యేమైనం?బాపురె?చెడువీడవె?

5.గర్భగత"-ఆగమన"-వృత్తము.

అత్యష్టీఛందము.భ.స.న.న.య.గగ.గణములు.యతి.9.వ.యషరము.

ప్రాసనీమముగలదు.

కాపురమెటు?సాగును!కడదనుక!యోచింపంగన్!

రేపటి దినమెంచక!చెడు తలచి నర్తింపంగన్!

దాపగు!నరకానికి!తడబడును!చింతల్గ్రమ్మన్!

బాపురె!చెడు వీడవె! వడి వెదుకు!సత్యం నిత్యం!

6.గర్భగత"-ఆశాంత"-వృత్తము.

ఉత్కృతిఛందము.భ.స.న.న.య.మ.స.స.గగ.గణములు.యతులు.9.18.

ప్రాసనీమముగలదు.

కాపురమెటు!సాగును?కడదనుక!యోచింపంగం!కాపరి!కల్లలవాడగుచో!

రేపటి దినమెంచక!చెడుతలచి!నర్తింపంగం!శ్రీపరివేష్టిత!చిత్తానన్!

దాపగు!నరకానికి!తడబడును!చింతల్గ్రమ్మం!తాపమె!నిల్చు!నశాంతంబున్!

బాపురె!చెడువీడవె?వడి వెదుకు?సత్యంనిత్యం!పాపము!పాపమె!యేమైనన్

7.గర్భగత"-నసమా"-వృత్తము.

ధృతిఛందమున.స.మ.భ.భ.మ.గణములు.యతి.10.వయక్షరము.

ప్రాసనీమముగలదు.

కడదనుక!యోచింపంగం!కాపరి కల్లల వాడౌచో?

చెడుదలచి!నర్తింపంగం!శ్రీపరివేష్టిత!చిత్తానన్!

తడబడును!చింతల్గ్రమ్మం!తాపమె!నిల్చు నశాంతంబున్!

వడి!వెదుకు!సత్యంనిత్యం!పాపము!పాపమె?యేమైనన్?

8.గర్భగత"-కాపుర"-వృత్తము.

ఉత్కృతిఛందము.న.స.మ.భ.భ.మ.భ.స.లల.గణములు.యతులు.10.19.

ప్రాసనీమముగలదు.

కడదనుక!యోచింపంగం!కాపరి కల్లల వాడౌచో?కాపురమెటు?సాగును!

చెడుదలచి!నర్తింపంగం!శ్రీపరివేష్టిత!చిత్తానం!రేపును!దలపోయక!

తడబడును!చింతల్గ్రమ్మం!తాపమె!నిల్చు!నశాంతంబుం!దాపగు!నరకానికి

వడివెదుకు!సత్యంనిత్యం!పాపము!పాపమె?యేమైనంబాపురె!చెడువీడవె?

9.గర్భగత"-సరళీకృత"-వృత్తము.

అత్యష్టీఛందము.భ.స.స.స.స.గగ.గణములు.యతి.9.వ.యక్షరము.

ప్రాసనీమముగలదు.

కాపురమెటు?సాగును!కాపరి!కల్లల వాడౌచో!

రేపునుదలపోయక!శ్రీపరివేష్టిత!చిత్తానన్!

దాపగు!నరకానికి!తాపమె!నిల్చు!నశాంతంబున్!

బాపురె?చెడువీడవె?పాపము!పాపమె?యేమైనన్!

10.గర్భగత"-బాపురె!వృత్తము.

ఉత్కృతిఛందము.భ.స.స.స.స.త.న.య.లగ.గణములు.యతులు.9.18.

ప్రాసనీమముగలదు.

కాపురమెటు?సాగును!కాపరి!కల్లలవాడౌచో!కడదనుక!యోచింపంగన్!

రేపునుదలపోయక!శ్రీపరివేష్టిత!చిత్తానం!చెడుదలచి!నర్తింపంగన్!

దాపగు!నరకానికి!తాపమె!నిల్చు!నశాంతంబుం!తడబడును!చింతల్గ్రమ్మన్

బాపురె?చెడువీడవె?పాపము!పాపమె?యేమైనం!వడివెదుకు!సత్యంనిత్యం!

 స్వస్తి.

జైహింద్.

ఈ రోజు ప్రపంచ మహిళా దినోత్సవము. ఈ సందర్భముగా మహిళా లోకానికి నా హృదయపూర్వక అభినందనలు తెలియజేసుకొంటున్నాను.

జైశ్రీరామ్.

జైశ్రీమన్నారాయణా!

సోదరీ సోదరులకు నమస్సులు.

ఈ రోజు ప్రపంచ మహిళా దినోత్సవము. ఈ సందర్భముగా మహిళా లోకానికి

నా హృదయపూర్వక అభినందనలు తెలియజేసుకొంటున్నాను.

మత్తే. మహిళాలోకమె మూలమై వెలుగునీ మాన్యప్రపంచంబు. సన్

మహిళల్ జీవన మార్గదర్శకులు. ప్రేమన్ బంచి పోషింత్రు. ని

స్పృహ పోకార్పుచు నిండు జీవనమిడే సౌమ్యాత్ములీ కాంతలే.

మహనీయుండగు బ్రహ్మ వారికిడు సన్ మాంగళ్య సౌఖ్యాదులన్.

ఆదిక్తికి ఆనందరూపులైన స్త్రీమూర్తులందరికీ నా అభినందన పూర్వక

నమోవాకములు.

జైహింద్.

అర్ధబిందు విదాయక ప్రకరణము ప్రకటన శ్రీముమ్మడి చంద్రశేఖరాచార్యులు.

 జైశ్రీరామ్.

అర్ధబిందు విదాయక ప్రకరణము ప్రకటన శ్రీముమ్మడి చంద్రశేఖరాచార్యులు.  

*విద్యార్థి కల్ప తరువు *నుండి

**************************

సూ :---అఁట--ఇఁక---చుఁడు అను శబ్దములందక్క పదము మొదటి హ్రస్వము మీద ఖండబిందువు లేదు.
వ్యా || పై మూడు శబ్దములందు మాత్రమే కలదని భావము.
సూ :---సంస్కృత సమేతరములైన తెలుఁగు శబ్దములయందుఁ బరుషసరళములకు ముందే బిందువు కానంబడుచున్నది.
వ్యా || తత్సమములకంటే నితరములగు క, చ, చ, ట, ప, గ, జ, జ, డ, ద, బ, లకు ముందు పూర్ణఖండబిందువులుండును గాని స్థిరాక్షరముల ముందుఁగానరావు.
ఉ:-----వంకర--- కలఁకువ--- త్రాఁచు---దంట ---దాఁటు---కొంత --కోఁత.
సూ:---- దీర్ఘము మీద సాధ్యపూర్ణములేదు.
ఉ|| వాఁడు, వీఁడు, రాఁడు, కాఁడు, (వాండు, వీండు, అనురూపములు దుష్టములు. )
వ్యా|| ఆంబోతు, గోంగూర, మొ. రూపములు దీనికి విరుద్దముగఁ గాన్పించుచున్నవి.
సూ:----- విభక్తి ప్రత్యయఁ డు వర్ణమునకుఁ బూర్వమున నర్థబిందువుండును.
ఉ|| గోపాలుఁడు, కృష్ణుఁడు, రాముఁడు, మొ.
సూ:--- డు వర్ణకాంత నుబంతములతో నన్వయించు క్రియల యంత్య ఁడు వర్ణకమునకుఁ బూర్వంబున నర్ధబిందువుండును.
ఉ || రాముఁడు భుజించుచున్నాడు.
వ్యా || రాముండను కర్తతో అన్వయించు "భుజించుచున్నాడు "అను క్రియ యొక్క యంత్య ఁ డు వర్ణమునకు ముందు ఖండబిందువునుపయోగించవలెను.
సూ:--- విశేష్యములయందలి యంత్య ను వర్ణము నకు క, గు, లాదేశమగునపుడు వానిముందర్ధబిందువుండును.
ఉ || 1. రేను-- రేఁగు, 2. కొలను--- కొలఁకు, 3. గోను--- గోఁగు, మొ.
సూ:----దీర్ఘ పూర్వకము వర్ణమునకు""పఙ్""ఆదేశమగునపుడు పకారమునకఁబూర్వమున నర్ధబిందువుండును.
వ్య || దీర్ఘము పూర్వమునఁ గల ము వర్ణమునకు నాదేశముగా వచ్చు "ప"వర్ణమునకు ముందఱసున్న యుండును.
ఉ || నాము + చేను = నాఁపచేను, 2. వేము+చెట్టు= వేఁపచెట్టు, 3. పాము+ ఱేడు+ పాఁపఱేడు. మొ.
సూ:---స్త్రీ ప్రత్యయమగు""ఆఁడి""యందర్ధబిందువుకలదు.
ఉ || 1. వగలాఁడి, 2. బొంకులాఁడి, 3. మాయలఁడి, 4 వన్నెలాఁడి, 5. ఎమ్మెలాఁడి,.
సూ:---పుం ప్రత్యయమగు కాఁడు, ఆఁడు లోని "డు" వర్ణమునకు ముందఱసున్న కలదు.
ఉ|| 1. కోడెకాఁడు, 2. అందగాఁడు, 3. సొగసుగాఁడు, 4. వన్నెలాఁడు. మొ.
వ్యా|| స్వర్థమునందు వచ్చు "ఇడి" వర్ణకమున అర్ధబిందువుండదని గ్రహింపవలెను.
ఉ|| తెలివిడి, వినికిడి, రాపిడి, మొ.
సూ:--- వ్యతిరేకార్థద్యోతకమగు "ఇడి "వర్ణకమున నర్ధబిందువుండును.
ఉ|| 1. ముక్కిఁడి, 2. సిగ్గిఁడి, 3. వెరవిఁడి(ముక్కులేనివాడనిభావము).
సూ:----తత్భవంబుల హ్రస్వమున కనునాసికములు పరమగునపుడు రూపాంతరమున హ్రస్వమునకు దీర్ఘమును, ననునాసిక స్థానమున బిందువు నగు.
ఉ|| కుంకటి---కూఁకటి, పించము---పీఁచము మొ||
సూ:---అనునాసికాక్షర ప్రకృతి శబ్దము వికృతిగా మాఱునపుడ నునాసికమున బిందువు కలుగును.
ఉ|| బ్రాహ్మణుఁడు, బాఁపడు.
సూ:----ఆదేశ సరళములకు ముందున్న ద్రుతమునకు బిందువగును.
ఉ|| పూచెను+ గలువలు=పూచెంగలువలు, పూచెఁగలువలు.
సూ:-----సమాసములయం దుదంత స్త్రీ సమములకును, బుం పు వర్ణాంత పదములకును బరుషములు పరమగుచో బిందుసంశ్లేషములు విభాషనగు.
ఉ|| సింగపు+కొదమ =సింగపుంగొదమ, సింగపుఁగొదమ, సింపున్గొదమ.
సూ:----పదాంతమందలి ఎఁడు వర్ణకము పరిమాణార్ధకమగుచో నందఱసున్నయుండును.
ఉ|| 1. దోసెఁడు, 2. పిడికెఁడు,3. సోలెఁడు, 4. చేరెఁడు,
మొ.
సూ:----యువర్ణాంత ధాతువులనుండి పుట్టిన తవర్ణకాంత శబ్దములలో నఱ సున్న యుండును.
ఉ|| పూయు--పూఁత, నేయు --నేఁత, కోయు--కోఁత, గీయు--గీఁత,.
సూ:---శరీరార్థకముగానున్న పోఁడి యందఱసున్న గలదు.
ఉ|| 1. పూఁబోడి,2. విరిబోఁడి, 3. ననబోఁడి.
సూ:----కొన్నిపదముల హ్రస్వ దీర్ఘముల మీఁద సిద్దముగా నఱసున్న యుండును.
ఉ|| అడఁగు--చెలఁగు --పడఁతి --అఁట--ఇఁక--ఎఱుగు--కోతి--ఈఁగ--తేఁటి--దాఁగు--నాఁడు--ఊఁత--చీఁకటి--మేఁక--మూఁడు--ప్రాఁత--దాఁటు--కాఁగు--కౌఁగిలి--ఆఁకలి--ఆఁడుది--వీఁదు--వీఁగు--వీఁపు - మొ.
సూ:----నాఁడు, నేఁడు మొదలగు పదములు డు వర్ణాం నుబంతములు కాకున్నను నర్దబిందుయుతములై యుండుట గ్రహింపనగును.
సూ:----అప్పుడు, ఇప్పుడు, ఎప్పుడు, నాపుడు, అనవుడు, మొదలగు నవ్యయపదము లర్ధబిందు రహితములని గ్రహింపవలెను.
స్వస్తి.
ముమ్మడి.

జైహింద్.

పద్య రచయితలకు శ్రీమతి పావులూరి సుప్రభ గారి సూచన.

 జైశ్రీరామ్.

పద్య రచయితలకు శ్రీమతి పావులూరి సుప్రభ గారి సూచన.

వ్రాసేటప్పుడు గణములు సరిగా నున్నాయో లేదో తెలిసికొనుటకు పదములను గణములకనువయిన రీతిని విభజించుకొన్నా, పద్యము ప్రచురించేముందు పదములుండవలసిన రీతిగా నుంచిన చదువ సులభమవుతుంది. చూడ సొబగుగా నుంటుంది. చదివే వారు తికమక పడకుండ అర్థము కూడ త్వరగా బోధపడుతుంది.
చేసినా, పలికినా వంటి దీర్ఘములున్న పదములు వ్యావహారికములు. వ్యాకరణ విరుద్ధములు. పద్యరచనలో సమ్మతములు కావు.
అలాగే పద్యములో గణము కొఱకని హ్రస్వముతో అంతమయెడి పదములను దీర్ఘములుగా చేయుట ( చేసీ, చూచీ, ... వలె ) , దీర్ఘములుగా నుండవలసిన వానిని హ్రస్వములుగా వాడుట దోషమవుతుంది. ( ముఖ్యముగా లో, తో వంటివి ). (గేయరచనలో సమ్మతమవవచ్చును కాని, పద్యములో కూడనిది.) అవసరమైతే పద్యమునకు ఒకటి రెండు నిముషములు అధికముగా కేటాయించి సరియైన పదము నెన్నుకొనుట యుచితము.
పద్యము మధ్యలో ఒక వాక్యము అంతమయితే తప్ప, సాధ్యమైనంతవరకు అచ్చులతో పదములు ప్రారంభించకండి.
వ్యాకరణపరముగా మౌలికమైన కొన్ని సూత్రములనయినా తెలిసికొని, గుర్తు పెట్టుకొంటే చాల వరకు తప్పులు దొరలకుండా జాగ్రత్త వహించవచ్చు.
[[ ఉకార సంధి నిత్యము. ప్రథమా విభక్తి కాక యితర విభక్తులు వాడుతున్నప్పుడు, శత్రర్థక చు(న్) తో అంతమయే పదములలో మాత్రము కొన్ని సార్లు జరుగుతుంది.కొన్ని తడవలు జరగదు.
(ద్వితీయా విభక్తి.-- ఉదా: నన్నున్+ అడిగెను = నన్నడిగెను, నన్నునడిగెను. చతుర్థీ విభక్తి.-- నాకొఱకున్ + ఇచ్చె= నాకొఱకిచ్చె, నాకొఱకునిచ్చె .అలాగే షష్ఠీ, సప్తమీ విభక్తులు కూడ. శత్రర్థకము ఉదా: చూచుచున్+ ఏగెను= చూచుచేగెను, చూచుచునేగెను )
భూతకాలిక అసమాపక క్రియలకు ఇకార సంధి లేదు. ( ఉదా: వచ్చి + ఇచ్చెను= వచ్చి యిచ్చెను .వచ్చిచ్చెను కాదు చేసి+ అడిగెను = చేసి యడిగెను. చేసడిగెను కాదు )
ద్రుతము ( నకారపు పొల్లు, ను ) మీది పరుషములు ( క,చ,ట,త,ప) సరళములుగా (గ,జ,డ,ద,బ ) మారుతాయి. ( భాగవతము నుండి రెండు ఉదాహరణలు.1. మేరువు తలక్రిందైనను , బారావరము లింకఁబాఱిన .. ను పైని పా బా గ మారినది. 2. గలశరంధ్ర మాఁపగాను దెలిసి -- ను మీఁది పరుషము తె దె గా మారినది )
తెలుగు విభక్తులు చేరని సంస్కృతపదములకు, అచ్చతెలుగు పదములు కలిపి సమాసములు చేయకూడదు. అటువంటివి దుష్ట సమాసములవుతాయి. ]]
వస్తుంది, వస్తాడు వంటివి గ్రామ్యములు. పద్యములో నిషిద్ధములు.
అచ్చ తెలుగులో వు,వో లతో మొదలయే పదములు లేవు. వున్నాడు, వూరు వంటివి సరికావు.
పదము సహజముగా యకారము తో మొదలయేదయితే తప్ప (యజించి యత్నము ..), అ,ఇ,ఎ, వంటి అక్షరాలతో ప్రారంభించవలసిన పద్యమును య,యి,యె లతో మొదలుపెట్టకూడదు. అలాగే మిగిలినవి కూడ అవి సంధి జరిగి యడాగమము వచ్చినప్పుడు మాత్రమే వాడ వీలవుతుంది.
ఉకారము తో అంతమయే పదముల తరువాత యడాగమము రాదు. రాముడు + అనెను = సంధి జరిగి రాముడనెను అవుతుంది. రాముడు యనెను కాదు.
అరసున్న లు వాడదలచుకొంటే --జాగ్రత్త వహించగలరు. కొన్ని కొన్ని పదములకు అరసున్న వాడినపుడు ఒక అర్థము, అరసున్న లేనపుడు వేరొక యర్థము వస్తుంది.
పదాల ఆడంబరము కొఱకు చూడకుండ, సాధ్యమైన రీతిగా సులభముగా, దోషరహితముగా, అర్థవంతముగా నుండే విధముగా యత్నించగలరు.
ఒక పదము సరియైనదా కాదా అని అనుమానము వచ్చినప్పుడు నిఘంటువు/లను పరిశీలిస్తే ప్రయోజనకరముగా నుంటుంది. ( పెద్ద పెద్ద నిఘంటువులు తెరిచి వెతికేపని లేకుండ ఆంధ్రభారతి సైట్ వద్ద చాలవరకు లభ్యమవుతున్నాయి. )
http://www.andhrabharati.com/dictionary/index.php
అక్కడే భాష/ ఛందస్సు విభాగము క్రింద ఛందోగ్రంథములు "సులక్షణసారము", "ఛందోదర్పణము" లభ్యమవుతున్నాయి. బాలవ్యాకరణము కూడ నున్నది.
ఆర్కైవ్.ఆర్గ్ ( archive.org )వద్ద యింకెన్నో లభ్యమవుతున్నాయి.
కొంచెము సమయము వెచ్చించి దానిని చదివితే పద్యరచనలో వలసిన విషయములు తెలిసి, సులభమగుటయే కాక ఆత్మవిశ్వాసము కలుగుతుంది. ఛందో గ్రంథములతో పాటు అందుబాటులో నున్న పూర్వ/ఆధునిక పద్య కావ్యములను కూడ పరిశీలిస్తుంటే యితరమైన విషయము లెన్నో తెలుస్తాయి.
శుభాకాంక్షలతో.
స్వస్తి.
సుప్రభ.

జైహింద్.

శ్రీవల్లభ పై పద్య సమర్చన .. ... .. శ్రీ.భద్రం.వేంకట వేణుగోపాలాచార్యులు

 జైశ్రీరామ్.

కృతికి:-  శ్రీ.భద్రం.వేంకట వేణుగోపాలాచార్యులు.

                అవధానశారదా. వారిసాదరాభిప్రాయము.

                 *********

శ్రీవల్లభ పై

పద్య సమర్చన.

రచన అవధాని శ్రీభద్రం వేంకట వేణుగోపాలాచార్యులు.1.చం. సదమలమైన ఛాందస రసాంచితభావములన్కుదిర్చి మీ

          ముదమునకొత్త పద్యముల పోలికలం!రచనాచణమ్ములన్

          కుదురుగ సత్కవీంద్రుల!మనోహర రీతులు!పంచినారహో!

          పదను నృసింహరాయ!గుణపండిత మండిత!కీర్తి!యబ్బెడిన్!

2.కం.   మీ కవనప్రస్తారం!

            మాకొలది రచనకు!మనసున గూర్చన్!

            చేకొన్న!కొత్త రీతులు

            మీకుం!మీరేను సాటి!మిత్ర వరేణ్యా!

3.ఆ.వె.  వేలకొలది!పద్యజాలము!సమకూర్చి!

              భాషలోని!మథుర భావములను!

              చూరగొను!నృసింహ!జుత్తాడ!సత్కీర్తి!

              పద్య కవిత కబ్బె!భాగ్య మిపుడు!

4.తే.గీ.  భద్రము సదా!తమకు కదా!ముద్రయగుచు!

             ఛందమున నవ్య పద్య ప్రచారమునకు!

             వెలుగు దివ్వె!మీరు! నృసింహ!పెన్నిధి యగు

             పద్య కావ్య జగతికి!సంభారమగుచు!

                     

                                   ఇట్లు,

           భద్రం. వేంకట వేణుగోపాలాచార్యులు.

                  అష్టావధాని. అవధాన శారదా.

                   ఆముదాల వలస.

                     శ్రీకాకుళం.

              సెల్.9440414397.

     జైహింద్.