శ్రీ కొప్పరపు సోదర కవుల ‘సాధ్వీ మాహాత్మ్యము( లవ కుశ కావ్యం)’ లో 66 వ పద్య సమగ్ర వివరణ: బ్రహ్మశ్రీ తాడేపల్లి పతంజలి.

జైశ్రీరామ్.

శ్రీ కొప్పరపు సోదర కవులు (శ్రీ వేంకట సుబ్బరాయ కవి, శ్రీ వేంకటరమణ కవి) రచించిన  ‘సాధ్వీ మాహాత్మ్యము( లవ కుశ కావ్యం)’ లో  66 వ పద్య సమగ్ర వివరణ:

చం॥ అడిగినదాని లేదనక యందరకున్ పురె నాగనిచ్చె ము

 న్నడుగు మటంచు వామనున కడ్గిన మీదటఁ దెల్లబోయి మూ

 డడుగు లిడంగ లేనిబలి యాబలిదాతలలోననంగ నా 

డడుగనివాఁడు రానియతఁడైరి దరిద్రులు యాచకప్రజన్ 66

పదవిభాగము

అడిగినదానిన్ — లేదు — అనక — అందరకున్ — పురె — నాఁగన్ — ఇచ్చెన్ — మున్ను — అడుగుము — అటంచున్ — వామనునకున్ — అడ్గిన మీదటన్ — తెల్లబోయి — మూడు — అడుగులు — ఇడంగలేని — బలి — ఆ — బలిదాతలలోనన్ — అనంగన్ — నాఁడు — అడుగనివాఁడు — రానియతఁడు — ఐరి — దరిద్రులు — యాచకప్రజన్.

అవతారిక (సందర్భం)

నామకరణ వేళ కనకాక్షతల వర్షం, మంగళవాద్యాల ఘోషతో ఉత్సవం వైభవంగా సాగుతుండగా (65వ పద్యం) — జాగర్లమూడి చౌదరయ్య గారు విచ్చేసిన యాచక, దీనజనులకు కురిపించిన అప్రతిహత దానధర్మాల వైభవాన్ని, పౌరాణిక దాతయైన బలిచక్రవర్తి త్యాగంతో వ్యంగ్యగర్భితంగా పోలుస్తూ కొప్పరపు కవులు వర్ణిస్తున్న సందర్భమిది.

ప్రతిపదార్థం (వచన రూపంలో)

అడిగినదానిన్ = అర్థించిన కోరికను లేదా వస్తువును; లేదు అనక = ‘లేదు’ అనే మాట నోట రానీయకుండా; అందరకున్ = యాచించిన ప్రతి ఒక్కరికీ; పురె నాఁగన్ = ‘చాలు చాలు, ఇక ఆగవయ్యా!’ అని గ్రహీతలే స్వయంగా చేతులెత్తి వేడుకొనేటట్లుగా; ఇచ్చెన్ = ఉదారంగా దానము చేసెను; మున్ను = పూర్వకాలమునందు; వామనునకున్ = వామనరూపంలో వచ్చిన శ్రీమహావిష్ణువునకు; అడుగుము అటంచున్ = ‘నీకు కావలసినదేదో కోరుకో’ అని పలికి; అడ్గిన మీదటన్ = ఆ వామనుడు మూడు అడుగుల నేలను కోరిన తర్వాత; తెల్లబోయి = (ఆయన త్రివిక్రమ రూపానికి) నిశ్చేష్టుడై, విస్తుబోయి; మూడు అడుగులు = మూడడుగుల నేలను కూడా పూర్తిగా; ఇడంగ లేని బలి = ఇవ్వలేకపోయిన ఆ బలిచక్రవర్తి; ఆ బలి = ఆ బలిచక్రవర్తియా; దాతలలోనన్ = జగత్ప్రసిద్ధులైన దాతల లెక్కలోనికి వచ్చేవాడు!; అనంగన్ = అని అందరూ అనుకునేటట్లుగా; నాఁడు = ఆ నామకరణ శుభదినమునందు; యాచకప్రజన్ = సమస్త యాచక లోకములోను; అడుగనివాఁడు = దానాన్ని అర్థించనివాడు గానీ; రానియతఁడు = ఆ సభకు రానివాడు మాత్రమే; దరిద్రులు ఐరి = దరిద్రులుగా మిగిలిపోయారు (సభకు వచ్చి అడిగిన వారందరూ క్షణంలో శ్రీమంతులై పోయారు).

తాత్పర్యము

జాగర్లమూడి చౌదరయ్య గారు పుత్రోత్సవ శుభవేళ ఎవరు ఏది కోరినా లేదనకుండా, పుచ్చుకునేవారే ‘చాలు చాలు బాబూ!’ అని దండాలు పెట్టేంత మిక్కుటంగా దానాలు కురిపించారు. పూర్వం వామనుడు వచ్చి కోరకముందే ‘ఏదైనా అడుగు’ అని బీరాలు పలికి, తీరా ఆయన మూడడుగుల నేల అడగ్గానే త్రివిక్రమ రూపాన్ని చూసి తెల్లబోయి, ఆ మూడడుగులు కూడా నిండించలేక తలవంచిన బలిచక్రవర్తి కూడా ఒక దాతేనా? అనిపించేలా చౌదరయ్య గారి త్యాగవైభవం విరాజిల్లింది. ఆనాడు యాచకకోటిలో దరిద్రులుగా మిగిలినవారు ఇద్దరే: ఒకడు ఆ ఉత్సవానికి ‘రానివాడు’, మరొకడు వచ్చి కూడా ఏమీ ‘అడగనివాడు’. అడగటానికి  వచ్చిన ప్రతి ఒక్కరి దారిద్య్రం సమూలంగా తుడిచిపెట్టుకుపోయింది!

విశేషాలు

1. భారతీయ సంప్రదాయంలో బలి చక్రవర్తిని అగ్రగణ్యుడైన దాతగా కీర్తిస్తారు. అయితే కొప్పరపు కవులు చౌదరయ్య గారి దానశీలతను పరాకాష్ఠకు చేర్చడానికి ఒక నిశితమైన చమత్కారాన్ని ప్రదర్శించారు:

బలి చక్రవర్తి వామనుడిని "అడుగుము" అని తానే స్వయంగా ఆహ్వానించాడు. తీరా వామనుడు విశ్వరూపం ఎత్తి రెండడుగులతో ఆకాశాన్ని, భూమిని కొలిచేసరికి మూడవ అడుగుకు చోటు చూపలేక "తెల్లబోయాడు".

కానీ చౌదరయ్య గారు ఎవరినీ పిలిచి షరతులు పెట్టలేదు; వచ్చిన ప్రతి ఒక్కరికీ వారు అడిగినదానికంటే మిన్నగా, గ్రహీతలు ‘పురె’ (చాలు) అనేంతవరకు సమర్పించారు. బలి ఇచ్చినది ఒకరికే (వామనుడికే), చౌదరయ్య గారు ఇచ్చినది యావత్ యాచక లోకానికి. అందువల్ల బలి కంటే చౌదరయ్య గారిదే నిజమైన అసమాన దాతృత్వమని కవులు వ్యంగ్య మర్యాదతో నిరూపించారు.

2. పోతన శ్రీమద్భాగవతం (వామనావతార ఘట్టం): పోతన బలి దాతృత్వాన్ని వర్ణిస్తూ:

"కారే రాజులు? రాజ్యముల్ గలుగవే? గర్వోన్నతిం బొందరే?

వారేరీ సిరి మూటగట్టుకొని పోవం జాలిరే? భూమిపై..."

అని బలి  దాన గుణాన్ని  శ్లాఘించాడు. . కొప్పరపు సోదరులు ఆ ఘట్టాన్నే స్మరిస్తూ — బలి మూడడుగులకే తెల్లబోయాడని ఎత్తిచూపుతూ, చౌదరయ్య గారి దాతృత్వాన్ని ఆకాశానికెత్తడం ప్రౌఢ కవితా విన్యాసం.

3. కాళిదాసు రఘువంశం (పంచమ సర్గ – కౌత్స ప్రసంగం): రఘు మహారాజు కౌత్సునికి గురుదక్షిణ కోసం అడిగిన పద్నాలుగు కోట్ల సువర్ణ నాణేల కంటే మిన్నగా బంగారు రాశులనే కురిపించిన తీరుతో, ఇక్కడ చౌదరయ్య గారి దాన పరంపర సరితూగుతుంది.

4. పురె నాఁగన్: ‘పురె’ అనేది అత్యంత రమణీయమైన దేశీయ పదం. సంస్కృతంలో ‘అలం’ (చాలు) అన్నట్లు, తెలుగులో తృప్తికి పరాకాష్ఠగా "ఇక చాలు, ఆపండి!" అని అర్థించే సందర్భంలో ‘పురె’ అంటారు. దాత ఇవ్వడం ఆపలేదు, గ్రహీతలే మోయలేక చేతులెత్తేశారని భావం.

5. రామరాజభూషణుని (భట్టుమూర్తి) ద్వ్యర్థి కావ్య ప్రయోగమైన హరిశ్చంద్ర నలో పాఖ్యానము (5వ ఆశ్వాసం, 153వ పద్యం) లోని "చాలుఁ బురే నరేశ్వర ప్రచండతరం బగు నిట్టి సాహసం, బేలయొనర్చె దీవు…”

అను  పాదం, కొప్పరపు సోదర కవులు 66వ పద్యంలో వాడిన ‘పురె’ అనే ప్రయోగానికి పరమోత్కృష్టమైన ప్రాచీన కావ్య నిదర్శనం.

ఈ పద్యంలో ‘చాలున్ + పురె’ అనే రెండు పదాలు జంటగా ప్రయుక్తమయ్యాయి.

చాలున్ = ఇక చాలించుము, ఆపుము.

పురె = సంస్కృతంలోని ‘అలమ్’ (पर्याप्तम् / నివారణార్థకం) వలె — "ఇక తట్టుకోలేము, ఇంతటితో స్వస్తి పలుకు, సమాప్తము చేయుము" అనే అర్థాన్నిచ్చే అచ్చతెలుగు నిపాతము/అవ్యయము.

6. ద్వ్యర్థి కావ్య సంప్రదాయానుసారం ఈ ఘట్టం రెండు కథలకూ అన్వయిస్తుంది:

హరిశ్చంద్ర పరంగా: సత్యపరిపాలన కోసం కాటికాపరిగా మారి, చివరకు తన భార్య చేతి మంగళసూత్రాన్ని కూడా తెగగోసి తెమ్మని, కన్నకొడుకు శవదహనానికి సుంకం అడిగి కత్తి ఎత్తిన హరిశ్చంద్రుని అచంచల సత్యనిష్ఠకు, సాహసానికి పరమేశ్వరుడే ప్రత్యక్షమై — "ఓ రాజా! చాలు చాలు, నీ సాహస పరీక్ష ఇంతటితో పురె (ముగిసినది), ఇక ఆపుము" అని నివారించే పరమ పవిత్ర ఘట్టం.

నలుని పరంగా: విధివంచితుడై బాహుక రూపంలో విషమ పరీక్షలను, ప్రచండ సాహసాలను ఎదుర్కొంటున్న నలుని ధీరోదాత్తతను చూసి నివారించే సందర్భం.

7. కొప్పరపు కవులు 66వ పద్యంలో:

"అడిగినదాని లేదనక యందరకున్ బురె నాఁగనిచ్చె..."

అని చిత్రించినప్పుడు రామరాజభూషణుని నాటి ఈ ప్రాచీన ప్రయోగ బలాన్నే పుణికిపుచ్చుకున్నారు:

గ్రహీతల అలసట – దాత అవిశ్రాంతత: రామరాజభూషణుని కావ్యంలో స్వయంగా భగవంతుడే దిగివచ్చి హరిశ్చంద్రుని పరీక్షకు ‘పురె’ (చాలు) అని ముగింపు పలికితే, ఇక్కడ కొప్పరపు కవుల వర్ణనలో చౌదరయ్య గారి చేతి దాన ప్రవాహాన్ని మోయలేక, దాచలేక యాచకులే చేతులెత్తి — "చాలు బాబూ! మా దోసిళ్లు నిండిపోయాయి, మా దారిద్య్రం తీరిపోయింది, ఇక పురె!" అని వేడుకొనే స్థితికి చేరుకున్నారు.

భాషా సౌందర్యం: తెలుగు నుడికారంలో ‘చాలు’ అన్న మాటకు పరాకాష్ఠగా ‘పురె’ అనే శబ్దాన్ని జోడించడం ద్వారా కొప్పరపు సోదరులు ప్రాచీన ప్రబంధ ప్రౌఢిమను ఆధునిక కావ్యావతరణలో సజీవంగా నిలిపారని రామరాజభూషణుని ఈ పద్య సాక్ష్యం నిరూపిస్తోంది.

8. తెల్లబోయి: ఆశ్చర్యంతో, దిక్కుతోచక ముఖం వెలవెలబోవడాన్ని సూచించే అచ్చతెలుగు జాతీయం. బలి చక్రవర్తి నిస్సహాయతను కళ్లకు కట్టే ప్రయోగం.

9. అడుగనివాఁడు రానియతఁడైరి దరిద్రులు: ఇది అద్భుతమైన వ్యతిరేక ముక్తాయింపు. ఆ ఊరిలో దరిద్రులెవరైనా ఉన్నారా అంటే—ఆ సభకు రానివాడు లేదా నోరు విప్పి అడగనివాడు మాత్రమే. వచ్చిన ప్రతివాడూ ధనవంతుడైపోయాడని చెప్పడం కవుల చమత్కార వైభవం.

10. వ్యతిరేకాలంకారం: ఉపమానమైన బలి చక్రవర్తి కంటే ఉపమేయమైన చౌదరయ్య గారే దానగుణంలో మిన్నయని (బలి ఇయ్యలేక తెల్లబోయాడు, ఈయన అందరికీ సమృద్ధిగా ఇచ్చాడు అని) న్యూనతను చెప్పి గుణాధిక్యతను నిరూపించడం వలన వ్యతిరేకాలంకారం.

11. అపహ్నుతి / ఉత్ప్రేక్షాచ్ఛాయ: బలి అసలు దాతేనా? అన్నట్లుగా శంకించి చెప్పడం చేత చమత్కార భరితమైన వ్యంగ్యం.

ఇంత చక్కని వివరణనందించిన శ్రీ తాడేపల్లి పతంజలి మహోదయులకు ధన్యవాదములు.

జైహింద్. 

Print this post