చేతికందిన పుస్తకం. "ధర్మభిక్ష" ( పద్య ప్రబంధం)-పరిశోధనాత్మక వ్యాసరచయిత శ్రీ పుట్టంరాజు శ్రీరామచంద్రమూర్తి-అద్దంకి

జైశ్రీరామ్.

చేతికందిన పుస్తకం.

"ధర్మభిక్ష" ( పద్య ప్రబంధం)

“ధర్మభిక్ష” అనేది బ్రహ్మశ్రీ డా. శ్యామలానంద ప్రసాదు గారు రచించిన ప్రాముఖ్యమైన పద్య ప్రబంధం. 128 పుటలతో కూడిన ఈ గ్రంథం 2015 సంవత్సరంలో ప్రథమ ముద్రణ పొందినది. జొన్నవిత్తుల రామలింగేశ్వరరావు గారు ఈ పద్యప్రబంధాన్ని అంకితం చేసుకోవాలని ముచ్చట పడ్డారు.సాక్షాత్తు శారదాదేవి ప్రసాదంగా కావ్యాన్ని జొన్నవిత్తులవారు స్వీకరించారు.ఆచార్య దివాకర్ల వేంకటావధాని గారు, బేతవోలు రామబ్రహ్మం గారు ఈ కావ్యానికి ముందుమాటలు వ్రాశారు.

సాంప్రదాయ సాహిత్య సౌరభాన్ని ఆధునిక భావవ్యక్తీకరణతో సమన్వయపరచిన ఈ కృతి పాఠకులను లోతైన ఆలోచనలో ముంచెత్తగల సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంది.

ఈ ప్రబంధం మహాభారతంలోని అరణ్యపర్వంలో ప్రస్తావితమైన ధర్మవ్యాధ చరిత్రను ఆధారంగా చేసుకుని రచించబడినది. అయితే రచయిత కేవలం మూలకథను అనుసరించకుండా, తన స్వీయ సృజనాత్మకతతో కొన్ని మార్పులు–చేర్పులు చేసి కథను మరింత ప్రభావవంతంగా తీర్చిదిద్దినారు. ఈ సృజనాత్మక విస్తరణ ఈ కృతికి ప్రత్యేక కాంతిని చేకూర్చింది.

ఈ కావ్యంలో హింస–అహింసల స్వరూపం సమగ్రంగా విశదీకరించబడింది.

“జ్ఞానం ఏ జాతిలోనైనా వికసించగలదు” అనే సార్వజనీన సత్యాన్ని రచయిత గాఢంగా ప్రతిపాదించారు. ఇది సమానత్వ భావనను బలపరచి, మానవతా విలువలను పాఠకుని మనస్సులో స్థిరపరుస్తుంది.

ప్రబంధంలో కౌశికుడి పాత్రను రచయిత విశేషంగా నిర్మించారు. తల్లిదండ్రులు, భార్యను విడిచి సన్యాసాశ్రమం స్వీకరించి, భిక్షాటనతో జీవనం గడుపుతూ శిష్యులకు బోధించే అతని జీవనగమనాన్ని ఆధారంగా తీసుకుని, ధర్మతత్త్వాల లోతైన సారాన్ని వెలికితీశారు.

ముఖ్యంగా దాంపత్యధర్మం, పితృసేవామహత్యం వంటి అంశాలను కౌశికునికి అవగాహన చేయించుటలో రచయిత మూలకథలో లేని అంశాలను సృజనాత్మకంగా చేర్చిన తీరు ప్రశంసనీయం.

పతివ్రతధర్మం, కోపం పాపహేతువని ఉపదేశించుటతో పాటు అనేక ధార్మిక సూత్రాలను కౌశికునికి బోధించుట ఈ కావ్యానికి గంభీరతను పెంపొందించింది.

ధర్మవ్యాధుడు కూడ ఈ సూత్రాలనే సమర్థించినట్టు రచనలో స్పష్టమవుతుంది.

నేటి కాలంలో అనేక యువకులు సంప్రదాయ ఛందోబద్ధ కవిత్వాన్ని విడిచి వచనకవిత్వం వైపు మళ్లుతున్న తరుణంలో, పాండిత్యలోపం మరియు సంప్రదాయవైముఖ్యం కారణాలుగా భావించవచ్చు.

అయితే శ్రీ శ్యామలానంద ప్రసాదు గారు సంప్రదాయ మార్గాన్నే అనుసరించి, ఛందస్సుతో కూడిన, నిర్దుష్టమైన,భావగంభీరమైన పద్యరచనను సమర్థంగా కొనసాగిస్తున్నారు.

వారి పద్యములు ధారాశుద్ధిశోభితములై, సలక్షణములై, సరసతతో నిండి హృద్యంగా నిలుస్తాయి.

సమాసరచనలో కనిపించే ప్రౌఢత, వారి సంస్కృతపాండిత్యాన్ని సాక్షాత్కరింపజేస్తుంది. ఈ కాలంలో ఇంత ప్రౌఢముగాను,నిర్దుష్టముగాను కవిత్వాన్ని అందించగల కవులు అరుదుగా ఉన్నారు అనడం అతిశయోక్తి కాదు.

కథా నిర్మాణంలో రచయిత ప్రావీణ్యం ప్రత్యేకంగా వెలుగొందుతుంది.

కౌశికుడు ఒక చిన్న విషయానికే—చేతిపై నేతిబొట్టు పెట్టలేదనే కారణంతో—అలిగి, తన ఆలిని విడిచిపెట్టేంత క్రోధానికి లోనవుతాడు. ఈ సందర్భంలో పెద్దముత్తైదువు ప్రత్యక్షమై, “వీసెడు నెయ్యి హోమం చేసి పెళ్లి చేసుకున్న భార్యను, ఒక్క పూట నేతి చుక్క వడ్డించలేదనే కారణంతోనే విడిచిపెడతావా?” అని గద్దించడం గృహజీవితంలోని సూక్ష్మ సత్యాలను ప్రతిబింబిస్తూ, రచయిత గ్రథనకౌశలాన్ని చాటుతుంది.

ధర్మవ్యాధోపాఖ్యానాన్ని స్వతంత్ర కావ్యంగా విస్తరింపజేయడం సాహసోపేతమైన, అభినందనీయమైన ప్రయత్నం.

నేటి సమాజానికి ఈ కథలోని ధార్మిక, నైతిక బోధనలు అత్యంత అవసరమైనవి.

అమ్మవారి నోట దాంపత్యధర్మ పరమార్థాన్ని, ధర్మవ్యాధుని నోట మాతాపితృసేవా పరమార్థాన్ని వినిపించడంతో కథా నిర్మాణానికి సమతౌల్యం, సౌందర్యం చేకూరింది.

కౌశికుడి వ్యక్తిత్వ వికాసాన్ని రచయిత ఎంతో లోతుగా పరిశీలించారు. బాల్యంలోనే అతని మనస్సులో పుట్టిన ద్వేషబీజం ఎలా పెరిగి, అతన్ని క్రోధి, సమస్తవిద్వేషిగా మలిచిందో మనస్తత్వశాస్త్ర దృష్టితో చిత్రించిన తీరు పాఠకుని ఆలోచనలో ముంచెత్తుతుంది.

ఈ సందర్భంలో “ధర్మభిక్ష”లోని కొన్ని పద్యపంక్తులు శాస్త్రజ్ఞాన ప్రాముఖ్యతను, యథార్థదృష్టిని, తార్కికచింతనను ప్రతిపాదిస్తూ ప్రత్యేకంగా నిలుస్తాయి—

“దృశ్యమానంబె పరీక్షావిచక్షణ

లాగికోగలదు యథార్ధమదియె”

అనే వాక్యం ద్వారా కవి ప్రత్యక్షానుభవానికే యథార్థ స్థానం ఇచ్చి, శాస్త్రీయ దృక్పథాన్ని బలపరుస్తాడు.

“హేతువిహీనకార్యములనే పసివాడును నమ్మబోడు”

అనే మాటలో ప్రతి కార్యానికి హేతువు అవసరమనే తాత్త్విక సత్యాన్ని సూటిగా వ్యక్తపరుస్తాడు.

“శాస్త్రజ్ఞానమె సర్వమానవ మనీషానద్ధ మౌర్ఖ్యాటవీ

శస్త్రంబౌ”

అనే పద్యం, మానవ మేధస్సులోని అజ్ఞాన అరణ్యాన్ని ఛేదించగల శక్తి శాస్త్రజ్ఞానమని బలంగా ప్రతిపాదిస్తుంది.

“మూడవది కన్ను శాస్త్రంబమోఘశక్తి”

అనే పంక్తి, శాస్త్రజ్ఞానాన్ని మానవునికి అదనంగా లభించిన మూడవ కన్నుగా ప్రతిపాదించి, దాని అపారశక్తిని చాటుతుంది.

ఈ విధంగా యథార్థదృష్టి, తార్కికత, శాస్త్రజ్ఞాన ప్రాధాన్యం అనే మూడు మూలసూత్రాలను సమన్వయపరచి ఈ కావ్యం పాఠకుని చైతన్యాన్ని మేల్కొలుపుతుంది.

అలాగే—

“విజ్ఞానులైన వారల

ప్రజ్ఞను గుర్తించి జాతి ప్రణమిల్లవలెన్

అజ్ఞానులు వారలకు న

వజ్రం జేసిన మనో గ్నిపర్వత మెగయున్”

అనే పద్యపంక్తులలో కవి విజ్ఞానుల గౌరవప్రద స్థానాన్ని స్పష్టంగా ప్రతిపాదించాడు. జ్ఞానుల్ని గౌరవించుట సమాజాభివృద్ధికి మూలం; వారిని అవమానించుట అనర్థాలకు దారితీస్తుందని చాణక్య–నందుల ఉదాహరణ మనకు గుర్తుకు వస్తుంది.

ఇదే క్రమంలో—

“తెల తెల వారకొచ్చెఁ దొలిదిక్కును చుక్కలలేని పోడుముల్

వెలవెల పోవవచ్చె నిది విన్నిది మన్నన వెల్లనల్లనల్

కలిసిన వెల్గు చీకటులు కన్నుల ముందరతోచే నింక యూ

హలకును స్వస్తి చెప్పవలె నౌషసముల్ పొనరింపగావలెన్”

అనే పద్యం ఉషోదయ సౌందర్యాన్ని మాత్రమే కాక, జీవన తాత్త్వికతను కూడా ప్రతిబింబిస్తుంది. వెలుగు–చీకట్లు కలిసిన సంధికాలం అజ్ఞానం నుంచి జ్ఞానానికి మార్పుని సూచిస్తుంది. ఊహలను విడిచి యథార్థాన్ని గ్రహించి, కర్తవ్యపథంలో నడవాలనే సందేశం ఇందులో అంతర్లీనంగా ఉంది.

భావగర్భిత సంఘటనలు, సున్నితమైన మనోవిశ్లేషణ, గంభీరమైన ధార్మిక బోధనలు, శాస్త్రీయ దృక్పథం—ఈ సమస్త లక్షణాల సమన్వయంతో “ధర్మభిక్ష” ఒక మహోన్నత పద్య ప్రబంధంగా అవతరించింది.

ఇది కేవలం ఒక కథ కాక, మానవ జీవనానికి మార్గదర్శకమై నిలిచే నైతిక–తాత్త్విక కావ్యంగా చిరస్థాయిగా నిలుస్తుంది.

“మునుగ వచ్చెడి వారికి మోకరిల్లి

నురుగు పూగుత్తు లిచ్చి మనోహరముగ

ఎదురు కోల్చేయుచున్నది నదియొకత్తె”

అలలలో మునగటానికి (స్నానం చేయటానికి) వచ్చేవారిని ఒక నది మోకరిల్లి స్వాగతిస్తున్నట్లుగా, తన అలల నురుగును పూలగుత్తుల్లా అందిస్తూ ఆహ్వానిస్తోంది.

ఈ పద్యంలో కవి ప్రకృతిని మానవీకరణ ద్వారా అత్యంత సౌందర్యంతో చిత్రించాడు.

నదిని ఒక సత్కారశీలురాలైన మహిళగా భావించి “మోకరిల్లి” అని చెప్పడం విశేషం.

ఇది నదిని ఒక ఆతిథ్యస్వభావం కలిగిన గృహిణిగా ప్రతిష్ఠిస్తుంది.

“నురుగు పూగుత్తులు” అనే ప్రయోగం ఎంతో చమత్కారమైనది.

అలలపై ఏర్పడే తెల్లని నురుగును పూలగుత్తులతో పోల్చడం ద్వారా

దృశ్యసౌందర్యం,

కవితా మాధుర్యం,

రెండూ సమన్వయమయ్యాయి.

“ఎదురు కోల్చేయుచున్నది” అనే పదప్రయోగం ద్వారా

నది మనుషులను సాదరంగా ఆహ్వానిస్తున్నట్లు భావం వ్యక్తమవుతోంది.

ఇది ప్రకృతిలోని ఆప్యాయత, సాన్నిహిత్యంను సూచిస్తుంది.

ఈ పద్యం కేవలం ప్రకృతి వర్ణన మాత్రమే కాదు—మనిషి ప్రకృతితో కలిసిపోయే సౌహార్దాన్ని,

జీవనంలో సరళత, సౌందర్యాన్ని,

సహజసిద్ధమైన ఆనందాన్ని

సూచిస్తుంది.

నదిలో మునగడం అంటే శరీరశుద్ధి మాత్రమే కాదు,

మనస్సుకు ప్రశాంతతనిచ్చే ఒక ఆత్మీయ అనుభవంగా కూడా భావించవచ్చు.

ఈ పద్యం ద్వారా కవి—

ప్రకృతిని మానవీయంగా ఆవిష్కరించి

అలల నురుగును పూలగుత్తులుగా చిత్రించి

నదిని ఆతిథ్యశీలురాలిగా ప్రతిష్ఠించి

ఒక అందమైన, మనోహరమైన దృశ్యాన్ని పాఠకుని కళ్లముందు నిలబెట్టాడు.

“తెలిరేకలయ్యె తూరుపు

తెలిరేకులు కలువపిల్ల తెలతెల వోయెన్

తెలివొందె జంటజక్కవ

లలమెన్ ఘూకాళికన్నులందు తమంబుల్”

తూర్పుదిక్కు వెలుగుతో విరబూస్తోంది. తెల్లకలువలు మెల్లగా ముడుచుకుంటున్నాయి. జక్కవ పక్షుల జంట పరస్పరం చూసుకుంటూ చైతన్యంతో నిండుతున్నాయి. గుడ్లగూబల కళ్లలో మాత్రం చీకటి అలుముకుంటోంది.

ఈ పద్యం ఉషోదయ సంధ్యావేళను విరుద్ధ భావాల సమన్వయంతో అద్భుతంగా చిత్రిస్తుంది.

“తెలిరేకలయ్యె తూరుపు” అనే పాదం ద్వారా తూర్పు దిక్కు ఒక పుష్పంలా వికసిస్తున్నట్లు భావం వ్యక్తమవుతోంది.ఉదయం రావడాన్ని ‘రేకలు విప్పడం’తో పోల్చడం ఎంతో కవితాత్మకంగా ఉంది.

తెల్లకలువలు ముడుచుకోవడం ప్రకృతిలోని కాలచక్రాన్ని సూచిస్తుంది.

రాత్రికి వికసించినవి పగలొస్తే ముడుచుకుంటాయి—

ఇది ప్రకృతి నియమం.

జంటగా ఉన్న జక్కవ పక్షులు ఒకదానికొకటి చూడటం జీవనోత్సాహాన్ని,

సంబంధాలలోని సాన్నిహిత్యాన్ని సూచిస్తుంది.

గుడ్లగూబ చీకటికి ప్రతీక. దాని కళ్లలో చీకటి చేరడం ద్వారా

రాత్రి అంతం.

పగలు ఆరంభం

స్పష్టమవుతుంది.

ఈ పద్యం ద్వారా కవి—

ఉదయం రావడాన్ని

జీవన చైతన్యాన్ని

కాలపరిణామాన్ని

విరుద్ధ దృశ్యాల సమన్వయంతో చూపించాడు.

“పరసంధ్యాశరపీఠముక్తరజనీబాణంబునన్ కాలశా

బరుడేయంగ క్షతాంగమై రుధిరదీవ్యద్ధాత్రమై దిక్కులన్

పరువుల్ వెట్టు పతంగ మట్లరుణబింబంబొప్ప ప్రాచీదిశన్

త్వరతో తెంచె పతంగు డభ్యుదయగాధారక్త సర్వాంగుడై”

కాలమనే వేటగాడు, సాయంసంధ్య అనే విల్లు నుండి వదిలిన రాత్రి అనే బాణం తగిలి గాయపడిన పక్షిలా, రక్తం కారుతూ ఎఱ్ఱని కాంతితో సూర్యుడు తూర్పుదిక్కున ఉదయిస్తున్నాడు.

ఈ పద్యం ఒక గొప్ప దృశ్యకావ్యం.

కాలాన్ని వేటగాడిగా చిత్రించడం అత్యంత గంభీరమైన భావన.

కాలమే మార్పుకు కారణం.

కాలమే రాత్రి–పగల మార్పును నియంత్రిస్తుంది.

సాయంసంధ్యను విల్లుగా, రాత్రిని బాణంగా చూపడం ద్వారా

కవి ఒక అద్భుతమైన దృశ్యరూపకాన్ని సృష్టించాడు.

సూర్యుడిని రక్తసిక్త పక్షిలా వర్ణించడం అత్యంత ప్రభావవంతమైన చిత్రణ.

“అరుణబింబం” అంటే ఎర్రటి రంగు—దాన్ని రక్తంతో పోల్చడం

దృశ్యాన్ని మరింత సజీవంగా చేస్తుంది.

“త్వరతో తెంచె” అనే పదబంధం ద్వారా సూర్యోదయ వేగం, చలనం

స్పష్టంగా మన కళ్లముందు ప్రత్యక్షమవుతుంది।

ఈ పద్యం ద్వారా కవి—

కాలచక్ర గంభీరతను

సంధ్యా–రాత్రి–ఉషస్సుల పరంపరను

సూర్యోదయ వైభవాన్ని

ఒక శక్తివంతమైన రూపకంతో ఆవిష్కరించాడు.

కవి సున్నితమైన ఉషోదయ సౌందర్యాన్ని అద్భుతంగా ఆవిష్కరించాడు.

మరొకటి గంభీరమైన, శక్తివంతమైన సూర్యోదయ దృశ్యాన్ని చిత్రించాడు.

శైలీ పరంగా ఈ కావ్యం సంప్రదాయ ఛందోబద్ధ పద్యరచనలో ఉన్నత స్థాయిని ప్రతిబింబిస్తుంది. ధారాశుద్ధి, సమాస ప్రౌఢత, సంస్కృతపాండిత్యం— కలసి ఈ కృతిని గంభీరమైన సాహిత్యరూపంగా నిలబెట్టాయి. వచనకవిత్వం విస్తరిస్తున్న ఈ కాలంలో ఇలాంటి నిర్దుష్ట పద్యరచన అరుదుగా కనిపిస్తుంది.

మొత్తంగా “ధర్మభిక్ష” ఒక కథ మాత్రమే కాదు—మానవజీవితానికి మార్గదర్శకమైన తాత్త్విక గ్రంథం. ధర్మబోధ, శాస్త్రీయ దృష్టి, మానవతా విలువలు, సాహిత్య సౌందర్యం— సమన్వయమైన ఈ ప్రబంధం తెలుగు సాహిత్యంలో చిరస్థాయిగా నిలిచే కృతిగా భావించవచ్చు.

-పుట్టంరాజు శ్రీరామచంద్రమూర్తి-అద్దంకి

సెల్ నెంబరు:8179636617.

పుస్తకాల కొరకు-

డా. పాలపర్తి శ్యామలానంద ప్రసాదు గారు.

అవధాన సౌధ

11-265/2

అంబటి నగర్

మంగళగిరి, గుంటూరు జిల్లా

522 503

చరవాణి సంఖ్య:+91 94403 46287.

పరిశోధనాత్మక వ్యాసరచయిత శ్రీ పుట్టంరాజు శ్రీరామచంద్రమూర్తి-అద్దంకి వారికి ఒక మంచి గ్రంథాన్ని పరిచయంచేసినందులకు ధన్యవాదములు.

జైహింద్.