కారంచేడు పై కొప్పరపు కవుల 03 వపద్యం ... డా. తాడేపల్లి పతంజలి.

 జైశ్రీరామ్.

ఆచార్య తాడేపల్లి పతంజలి.

[8:24 am, 24/9/2026] పతంజలి తాడేపల్లి: చీరాల దగ్గర ఉన్న కారంచేడు పై కొప్పరపు కవుల 03 వపద్యం  24. 09. 2026

[8:24 am, 24/9/2026] పతంజలి తాడేపల్లి: శ్రీ కొప్పరపు సోదర కవులు (శ్రీ వేంకట సుబ్బరాయ కవి, శ్రీ వేంకటరమణ కవి) రచించిన  ‘సాధ్వీ మాహాత్మ్యము’ కావ్యంలో కారంచేడును వర్ణించిన   సీస పద్య సమగ్ర వివరణ:

ఏ వీథిఁ గన్న లక్ష్మీవాస యోగ్యంబు

లంబర చుంబి హర్మ్యములువెలయ

ఏహర్మ్యముంగన్న నిష్ట సౌఖ్యాపత్య 

యుతపుణ్యమిథున సంతతులు సెలఁగ

 ఏ వ్యక్తినింగన్న నిహపరసాధన 

విద్యా విహారణైక విధము తనర

  ఏకులంబునుఁగన్న నైకమత్యస్ఫూర్తి

 నిర్వైర గతిధర్మ నిరతి బొనర

తే॥గీ॥ సత్రవాటికలుం గళాశాలల లఘు

 పుస్తకాలయములు సర్వ వస్తువిపణు 

లిద్ద దేవాయతనములు నింపుఁ గూర్ప 

మోదదంబయ్యె యప్పుటభేదనంబు   36

అవతారిక (సందర్భం)

పూర్వ పద్యాల్లో కారంచేడు నగర భౌగోళిక, సాంస్కృతిక ఔన్నత్యాన్ని ప్రస్తావించిన కొప్పరపు కవులు, ఈ పద్యంలో ఆ నగర అంతర్గత సౌభాగ్యాన్ని — అక్కడి భవనాలు, దాంపత్య జీవనం, వ్యక్తుల విద్యానిష్ఠ, కులాల మధ్య సామరస్యం, విద్యా-సామాజిక సంస్థల పరిపూర్ణతలను అష్టాదశ వర్ణనలలోని నగర వర్ణనా శైలిలో కళ్లకు కట్టినట్లు వర్ణిస్తున్నారు.

ప్రతిపదార్థం 

ఏ వీథిన్ కన్నన్ = ఏ వీధిని పరిశీలించి చూసినప్పటికీ; లక్ష్మీ వాస యోగ్యంబులు = సాక్షాత్తూ లక్ష్మీదేవి నివసించుటకు తగినట్టివియు; అంబర చుంబి = ఆకాశాన్ని తాకుతున్నాయా అన్నట్లున్న ఎత్తైన; హర్మ్యములు = మేడలు (భవనములు); వెలయన్ = ప్రకాశించుచుండగా; ఏ హర్మ్యమున్ కన్నన్ = ఏ భవనమును చూసినప్పటికీ; ఇష్ట = మనసుకు నచ్చిన; సౌఖ్య = సుఖములు మరియు; అపత్య యుత = ఉత్తమ సంతానముతో కూడిన; పుణ్య మిథున సంతతులు = పుణ్యదంపతుల సమూహములు; సెలగన్ = పరమానందముతో విలసిల్లుచుండగా; ఏ వ్యక్తినిన్ కన్నన్ = ఏ ఒక్క మనుష్యుని చూసినప్పటికీ; ఇహ పర సాధన = ఇహలోక భోగములకు, పరలోక మోక్షమునకు సాధనభూతమైన; విద్యా విహారణ ఏక విధము = జ్ఞానమునందు విహరించు శ్రేష్ఠమైన రీతి; తనరన్ = ఒప్పుచుండగా; ఏ కులంబునున్ కన్నన్ = ఏ వర్ణమును/సముదాయమును చూసినప్పటికీ; ఐకమత్య స్ఫూర్తి = కలసికట్టుగా ఉండే భావనయు; నిర్వైర గతి = ఎవరితోనూ వైరము (విరోధము) లేని నడవడికయు; ధర్మ నిరతి = స్వధర్మాచరణయందలి ఆసక్తియు; పొనరన్ = కలిగియుండగా; సత్ర వాటికలున్ = అన్నదాన సత్రముల సముదాయములును; కళాశాలలు = విద్యాబోధన గావించే ఉన్నత పాఠశాలలు/కళాశాలలును; అలఘు పుస్తకాలయములు = గొప్పవైన గ్రంథాలయములును; సర్వ వస్తు విపణులు = సమస్త వస్తువులు లభించే సంతలు/అంగళ్ళ వీధులును; ఇద్ద దేవాయతనములు = ప్రకాశవంతమైన పుణ్య దేవాలయములును; ఇంపున్ కూర్పన్ = మనోహరమైన శోభను సమకూర్చుచుండగా; ఆ పుటభేదనంబు = ఆ కారంచేడు అను గొప్ప నగరము; మోదదంబు అయ్యెన్ = సర్వజనులకు అమితానందాన్ని కలిగించునదై వెలుగొందెను.

తాత్పర్యము

ఆ కారంచేడు నగరంలో ఏ వీధిని చూసినా లక్ష్మీదేవి కొలువై ఉండదగిన ఆకాశాన్నంటే ఎత్తైన భవనాలు శోభిల్లుతున్నాయి. ఏ భవనంలో చూసినా సుఖసంతోషాలతో, సత్సంతానంతో నిండిన పుణ్యదంపతుల సమూహాలు ఆనందడోలికల్లో తేలియాడుతున్నాయి. ఏ మనిషిని చూసినా ఇహపర సాధనమైన సద్విద్యలో తేజరిల్లే జ్ఞానవైభవం కనిపిస్తున్నది. ఏ కులంలో చూసినా పరస్పర ఐకమత్యం, ద్వేషం లేని మైత్రి, ధర్మనిష్ఠ విరాజిల్లుతున్నాయి. దానధర్మాలు జరిగే సత్రాలు, విద్యా విలసితమైన కళాశాలలు, విశాల గ్రంథాలయాలు, సకల వస్తు సంపన్నమైన అంగళ్ళు, భక్తిప్రపత్తులతో వెలిగే దివ్య దేవాలయాలు నగరానికి నిండు శోభను చేకూర్చగా, ఆ పట్టణం సమస్త జనులకు పరమానందాన్ని ప్రసాదిస్తూ ప్రకాశిస్తున్నది.

విశేషాలు 

1. శిల్ప సౌందర్యం - చతుర్విధ 'ఏ'కార పునరావృత్తి (యథాసంఖ్య/దీపక శోభ):

పద్యం ఎత్తుగడలోనే సీసంలోని నాలుగు పాదాలను — ఏ వీథిఁ గన్న → ఏ హర్మ్యముంగన్న → ఏ వ్యక్తినింగన్న → ఏ కులంబునుఁగన్న అంటూ స్థూలమైన వీధి నుండి గృహానికి, గృహం నుండి వ్యక్తికి, వ్యక్తి నుండి సమగ్ర సమాజానికి అన్వయించిన క్రమం కవుల అద్భుత శిల్ప నైపుణ్యానికి తార్కాణం. అంబర చుంబి హర్మ్యములు (అతిశయోక్తి & సంప్రదాయ వర్ణన):

2. ఈ పద్యంలో కొప్పరపు కవులు ప్రయోగించిన ‘అంబర చుంబి హర్మ్యములు’ (ఆకాశాన్ని ముద్దాడే భవనాలు) అనే సమాసం వెనుక సంస్కృతాంధ్ర ప్రబంధాల్లోని అత్యున్నత నగర వర్ణనా శిల్పం దాగి ఉంది. భవనాలు ఆకాశాన్ని తాకుతున్నాయనడం ప్రాచీన కవుల సంప్రదాయం కాగా, దీనికి పరాకాష్ఠ వంటి చమత్కారాన్ని చేమకూర వేంకటకవి తన ‘విజయ విలాసము’ నందు ప్రదర్శించారు.

3. ఇంద్రప్రస్థ నగర మేడల ఔన్నత్యాన్ని వర్ణిస్తూ ఆయన చెప్పిన పద్యమిది:

పున్నమ రేలఁ దత్పురము పొంతనె పో శిఖరాళి దాఁకి వి

చ్ఛిన్న గతిన్ సుధారసము చింది పయిం దిగవాఱ నంతనుం

డి న్నెల సన్నగిల్లు; నది నిక్కము గాదనిరేని యా పదా

ర్వన్నె పసిండి మేడలకు రాఁబని యేమిట సౌధనామముల్ ?

4. ‘సుధ’ అంటే ఒకవైపు ‘అమృతం’, మరొకవైపు ‘సున్నము’. సాధారణంగా సున్నంతో తెల్లగా కట్టిన మేడలను ‘సౌధాలు’ (సుధయా నిర్మితం సౌధమ్) అంటారు. కానీ ఇంద్రప్రస్థంలోని మేడలు సున్నంతో కట్టినవి కావు; అవి పదహారు వన్నెల మేలిమి బంగారు మేడలు (పసిండి మేడలు). మరి బంగారు మేడలకు ‘సౌధాలు’ (సున్నపు మేడలు) అనే పేరు ఎలా వచ్చింది?పూర్ణిమ నాటి రాత్రి నిండుగా అమృతంతో (సుధతో) నిండిన చంద్రుడు ఆకాశంలో వెళ్తుండగా, ఇంద్రప్రస్థ నగరపు ఆకాశాన్నంటే ఎత్తైన భవనాల శిఖరాలు తగిలి ఆయన శరీరం ఛిద్రమైందట! దాంతో చంద్రునిలోని ‘సుధారసము’ (అమృతధార) ఆ మేడలపై జలజలా కారిపోయింది. అలా అమృతం (సుధ) తో తడిసిపోయినవి కాబట్టే వాటికి ‘సౌధాలు’ అనే పేరు వచ్చిందట.

ఈ విషయం నిజం కాదంటారా? మరి పున్నమి నాటి నుండి చంద్రుడు ఎందుకు రోజురోజుకూ కృశించి, సన్నగిల్లిపోతున్నాడు? తనలోని సుధనంతా ఆ మేడల శిఖరాల తాకిడితో పోగొట్టుకోవడం వల్లే కదా చంద్రుడు క్షీణిస్తున్నాడు! అని చేమకూర చేసిన చమత్కారం అనితరసాధ్యం.

5. చేమకూర చంద్రుణ్ణి ఛిద్రం చేసేంత ఎత్తైన మేడలను ‘సౌధ శబ్ద వ్యుత్పత్తి’తో హేతూత్ప్రేక్షగా మలిస్తే — కొప్పరపు కవులు అదే భావనను ‘అంబర చుంబి’ (ఆకాశాన్ని ముద్దాడే భవనాలు) అనే ప్రౌఢ సమాసంలో పొందుపరిచారు.

6. చేమకూర కావ్యంలో మేడలు ‘బంగారు మేడలు’ కాగా, కొప్పరపు కవుల వర్ణనలో ఆ మేడలు కేవలం ఐశ్వర్య ప్రదర్శనలు కావు; సాక్షాత్తూ ‘లక్ష్మీదేవి నివసించడానికి తగినట్టివి’ (లక్ష్మీవాస యోగ్యంబులు).

7. చేమకూర కవి దృష్టి భవనాల బాహ్య సౌందర్యం, శబ్ద చమత్కారాలపై నిలిస్తే; కొప్పరపు సోదర కవులు భవనాల ఎత్తును చెబుతూనే, వాటిలో నివసించే వారి ‘పుణ్య దాంపత్యాన్ని’, ‘విద్యా విహారాన్ని’, ‘ధర్మనిరతిని’ చిత్రించి భౌతిక ఔన్నత్యానికి ఆధ్యాత్మిక-నైతిక సంస్కారపు పరిపూర్ణతను చేకూర్చారు.

ప్రాచీన ప్రబంధ చక్రవర్తి చేమకూర వేంకటకవి ఇంద్రప్రస్థానికి ఆపాదించిన ‘ఆకాశాన్నంటే సౌధ వైభవాన్ని’, ఆధునిక యుగంలో కొప్పరపు కవులు కారంచేడు నగర భవనాలకు అన్వయించి ప్రబంధ సంప్రదాయ దీప్తిని నిలబెట్టారు.

8. ప్రాచీన విద్యా లక్ష్యం కేవలం ధనార్జనే కాదు; ‘సా విద్యా యా విముక్తయే’ (ఏది మోక్షాన్నిస్తుందో అదే విద్య) అన్నట్లుగా, ఇహలోక సుఖంతో పాటు పరలోక సద్గతిని ఇచ్చేదే ఉత్తమ విద్య. ప్రతి వ్యక్తి అటువంటి సమగ్ర జ్ఞానశీలిగా ఉండడం మన గ్రంథాల్లో  కీర్తించబడింది. ఏ వ్యక్తినింగన్న నిహపరసాధన విద్యా విహారణైక విధము తనర( ఏ మనిషిని చూసినా ఇహపర సాధనమైన సద్విద్యలో తేజరిల్లే జ్ఞానవైభవం కనిపిస్తున్నది.) అని కొప్పరపు కవులు ఈ పద్యంలో చెప్పటంలో పరమార్థమదే. 

9. కులాల మధ్య అంతరాలు, వైషమ్యాలు లేకుండా సామరస్యం వర్ధిల్లడం రామరాజ్యపు ఆదర్శం. "పరస్పరస్నేహయుతాః స్వధర్మానురతాః ప్రజాః" (ప్రజలు ఒకరిపై ఒకరు స్నేహభావంతో, ధర్మబుద్ధితో ఉండాలి) అనే ఆదర్శ ప్రజాస్వామిక, నైతిక భావనను  కొప్పరపు కవులు ‘నిర్వైర గతి’ అనే రమణీయ పదంతో వ్యక్తీకరించారు.

10. ప్రబంధ కావ్యాలలో నగర వర్ణన అంటే సాధారణంగా వేశ్యావాటికలు, గుర్రపుశాలలు, ఏనుగులు ఉంటాయి. కానీ కొప్పరపు కవులు ఆధునిక సామాజిక వికాస చిహ్నాలైన:కళాశాలలు (విద్యా కేంద్రాలు)అలఘు పుస్తకాలయములు (ఆంధ్రదేశంలో గ్రంథాలయోద్యమం నడిచిన కాలపు గ్రంథాలయాలు -)సత్రవాటికలు (అన్నదాన నిలయాలు)ఇద్ద దేవాయతనములు (దివ్య ఆలయాలు)వీటన్నింటినీ ఒకే తాటిపై తెచ్చి, కారంచేడును ఒక సమగ్ర సాంస్కృతిక, వైజ్ఞానిక కేంద్రంగా చిత్రించడం అత్యంత ప్రశంసనీయమైన కావ్య విశేషం.

డా. తాడ్।ఏపల్లి పతంజలి.

ఆచార్య తాడేపల్లి పతంజలి గారికి ధన్యవాదములు.

జైహింద్.

Print this post